№ 28 йолу ишкол (Соьлжа-ГӀала)

Ишкол кхоьллина 1902 шарахь 4 шеран приходски ишкол санна. 1924 шарахь гӀишлонан аьтту агӀор гӀишлон тӀам йина йаьлла, товбецан беттан 1-чу дийнахь дуьйна болх беш йара Мартан урамехь № 8 йолу № 28-гӀа йолу ишкол. 1939-чу шарахь ишколан гӀишлонан шолгӀа тӀеман гӀишло йина йаьлла. Ишкол йуьхьанцарчу классийн ишкол йара, цул тӀаьхьа бархӀ шеран ишкол йара.

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болчу хенахь ишколан гӀишлон чохь лаьттира тӀеман госпиталь. Советан Союзан Турпалхочун Матросов Александран цӀе тиллина ишколан. 1967-чу шарахь чекхъйелира керла кхаа гӀат долу ишколан гӀишло а, мастерскойш а. Ишколера йуккъера ишкол хилира. 28-чу йуккъерчу ишколера дешархой, 8-чу классера 10-чу классе кхаччалц, белхан стажца дӀабигира Нохчийчоьнан Теркан кӀоштан, цигахь совхозашна гӀо дора гурахь йалташ гулдан, гурахь буц дӀайаккха. Мастерскойш бешана а, керлачу ишколин гӀишлонна а йукъахь йара, цигахь кӀенташа фрезерни станокаш тӀехь болх бора, ткъа кхечу мастерскойшкахь зудабераш Ӏамадора тега а, дӀайуьйш а, кхача кечбан а, къинхьегаман хьехархочун — Таисия Ивановна Лившиц куьйгаллица^[3].

Ишколан хьалхара директор йара Козлова Надежда Александровна, цо болх бира 1959 шо кхаччалц. 1960—1975 шерашкахь — Виктор Данилович Изюмский, историн хьехархо. 1968—1983 шерашкахь — Алейничева Марья Ивановна, историн хьехархо. 1983—1993 шерашкахь — Саворовская Светлана Борисовна, ингалсан меттан. 1993—2007 шерашкахь — Садулаев Ахият Ахмедан воӀ а, оьрсийн меттан а, оьрсийн литературин а хьехархо. 2007—2012 шерашкахь — Дилмаева Белита Абдулан йоӀ, историн хьехархо. 2012—2015 шерашкахь — Мусаева Марьям Абуезитан йоӀ, физикан хьехархо^[3].

Ишколан гӀишло меттахӀоттийра 2009 шарахь гӀишлошъйаран компанино ООО «Казбек»^[4].

2019-чу шеран хьаьттан баттахь дӀайаьхьира 220 дешархочунна лерина йолу 2582 квадратни метр майда йолу № 28-гӀа йуккъера ишкол схьайелларан церемони. Ишкол йан ахча делира Нохчийн Республикин бюджетера «Нохчийн Республикехь хӀусамаш йар кхиорна стимул луш» цӀе йолчу подпрограммин гурашкахь^[5].

Кхоьллинарг(оьр.)нохч. йу Соьлжа-ГӀалин мэрин дешаран департамент^[3].

Дерриге а дешархойн терахь 2023 шарахь — 628. 2022—2023 дешаран шо чекхдолуш чекхбевллачеран терахь — 15 стаг а, чекхъйаьккхина «4» а, «5» а — 11 а.

Ишколехь дешаран кеп: очни. Дешаран стандартан хан: 11 шо. Хьехаран меттанаш: оьрсийн а, нохчийн а^[6].

Муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат № 28 йолу йуккъера ишколан 12 дешаран кабинеташ йу, шайна йукъахь: 5 — йуьхьанцарчу классаш а, 1 — математика а, 1 — физика лабораторица цхьаьна а, 1 — хими лабораторица цхьаьна а, 1 — биологи/дахаран кхерамазалла бух лабораторица цхьаьна а, 1 — географи а, 1 — истори а, обществознани а, 1 — информатика а, 1 — кхечу къаьмнийн мотт а, 2 — оьрсийн мотт а, литература а, иштта спортан зал а, актови зал а, психологийн а, хьехархойн а, кабинет а, библиотека йешаран чоь а. Лабораторин белхашна физикин а, химин а, биологин кабинеташ кечйина йу дешаран гӀирсашца, химин реактивашца, дешаран микропрепараташца, кхин а.

Коьрта болх бу йукъарадешаран программаш кхочушъйар:

• йуьхьанцарчу йукъара дешаран коьрта дешаран программа (дешаран стандартан хан 4 шо йу) — 264 дешархо;
• коьрта йукъара дешаран коьрта дешаран программа (дешаран стандартан хан 5 шо йу) — 316 дешархо;
• йуккъера йукъара дешаран коьрта дешаран программа (дешаран стандартан хан 2 шо йу) — 45 дешархо.

Дешархошна Ӏамор лакхарчу тӀегӀанехь хилийтархьама, ишколехь кхоьллина предметни методически цхьаьнакхетараллаш (МЦ):

• филологин хьехархойн МЦ;
• нохчийн меттан а, литературин а хьехархойн МЦ;
• историн а, географин а, обществознанин а хьехархойн МЦ;
• Физкультуран, дахаран кхерамазаллин бух а, технологин хьехархойн а, МЦ;
• qeьхьанцарчу классийн хьехархойн МЦ;
• физикин а, математикийн а хьехархойн МЦ;
• Хими а, биологи а хьехархойн МЦ.

2023 шарахь йерриг хьехархойн коллектив — 44, царех; уггар лакхара квалификацин категори йолуш — 7 а, хьалхарчу категорица — 5 а.

• Нохчийн Республикин дешаран а, Ӏилманан а министерствон 2023-чу шарна хӀоттийначу рейтингехь 4-чу меттехь;
• Йерригроссин «Россин шеран хьехархо» къовсаман муниципалан этапан лауреат — историн а, обществознанин а, хьехархо, Изнауров Яраги Якубан воӀ (2024 шо)^[8];
• Нохчийн Республикехь цхьаьнатоьхначу пачхьалкхан экзаменехь тоьлла жамӀаш долу 2023-чу шарна тоьллачу итт школашна йукъахь^[9];
• ТӀетоьхна дешаран декъехь болх бечу Йерригроссин конкурсан «Сайн дог берашна дӀало» муниципальни этапан толамхо — ингалсан меттан хьехархо, Музаев Сайдмагомед Алин воӀ (2022 шо);
• Россин Федерацин дешаран министерствон толамхо, 2022 шарахь хьехархойн гӀуллакхехь кхиамаш бахарна тоьллачу хьехархошна совгӀаташ даларна — историн а, обществознанин а хьехархо, Изнауров Яраги Якубан воӀ^[10];
• Соьлж-ГӀалин мэран грант — ингалсан меттан хьехархо, Музаев Сайдмагомед Алин воӀ (2022 шо);
• Соьлжа-ГӀалин мэрин грант — математикийн хьехархо, Хасаев Ислам Вахан воӀ (2021 шо);
• Соьлж-ГӀалин мэрин грант — историн хьехархо, Изнауров Яраги Якубан воӀ (2021 шо);
• Йерригроссин «Хьехархойн дебют — 2020» конкурсан толамхо «Къона хьехархо» номинацехь — историн а, обществознанин а хьехархо, Изнавуров ЯрагӀи^[11].

• Альбиев Ислам-Бек — греко-римски латархо, 2005 шарахь дуьйна Российн гулйина тобанан декъашхо а, 2008 шеран Олимпан чемпион а, шозза Европан чемпион а, 2009 шеран дуьненан чемпион, 2005 а, 2008 а шерашкахь Российн чемпион а;
• Агамалов Игорь, баскетболан республикин дешархойн Спартакиадан чемпион — 1975 шо;
• Перетяченко Александр, гимнастикан спортан мастер — 1984 шо;
• Давидян Олег, 1971 шарахь кегийрхошна йукъахь греко-римскийн латарехь дуьненан а, Европан а, СССР-н а чемпион;
• Греко-римски латарехь Монреалехь хиллачу Олимпийскин ловзарийн детин мидалхо, абсолютни кхузза дуьненан а, СССР-н а чемпион Нельсон Давидян;
• Халкъан музыкан а, хелхаран а ансамблан куьйгалхочо Саиян Рита 8 маттахь иллеш олу;
• Шамханов Чингиз, техникан Ӏилманийн доктор а, профессор а, Соьлжа-ГӀалин пачхьалкхан мехкадаьттан технически институтан кхачанан технологин кафедран куьйгалхо а, Нохчийн Республикин хьакъволу Ӏилманан белхахо а^[3].