Ойсхаран берийн исбаьхьаллин А. А. Ильясовн цӀарах ишкол

Ильясов А. А. цӀарах йолу Ойсхаран берийн исбаьхьаллин ишкол (БИИ) 1979 шеран январехь дуьйна болх беш йу Нохчийн Республикин Гуьмсан кӀоштан Ойсхара йуьртахь. 2000-гӀа шераш дуьйлалуш дуьйна Ойсхаран берийн исбаьхьаллин школин базехь болх беш йу Нохчийн пачхьалкхан оьздангаллин а, исбаьхьаллин а В. А. Татаевн цӀарах колледж^[1]. Ишкол йиллира Нохчийн Республикин Гуьмсан муниципалан кӀоштан администрацин сацамца № 750 03.11.2009 ш.^[2].

1979 - 2012 шерашкахь Ильясов Адам Ансаран воӀ — Ойсхаран БИИ директор а, йиллинарг а^[3].

2016-чу шеран март беттан 25-чу дийнахь исбаьхьаллин говзаллин декъехь лаккхара жамӀаш гайтарна Ойсхаран берийн исбаьхьаллин ишколан йелла Ильясов Адам Ансаран воӀан сийлахь цӀе, Российн Федерацин оьздангаллин хьакъволу белхахо, Российн исбаьхьалчийн бертан декъашхо^[1].

Ишколан коьртачу кхиамех цхьаъ бу республикехь дуьххьара кхузахь куьйга дина кузанаш дан доладар. 1984 шеран 23 ноябрехь РСФСР-н оьздангаллин министраллин № 647 йолчу омрица ишколан ши кхоллам гуттаренна а лело дӀаелла Декоративан, прикладан, халкъан говзаллин йерригроссийн музейн: куза (тӀаргӀа, чо болуш буцар) - берийн исбаьхьаллин доьшийлин дешархойн тобанца болх бар (РСФСР оьздангаллин министраллин омран испискехь № 205); кхаба дӀасахьо аса (тӀарганах, йуцар) - дешархочун Абуханова Аминатан болх (РСФСР-н оьздангаллин министраллин омран испискехь № 200)^[4].

Ойсхарерчу берийн исбаьхьаллин ишколан сайта тӀера 2023-чу шарна лерина болчу хаамашца: 161 дешархо. Йуьхьанцарчу классийн хенаш (7-11 шо) - 48, йуккъерчу классийн хенаш (11-15 шо) - 110, лакхарчу классийн хенаш (15-17 шо) - 3. Исбаьхьаллин декъехь "Сурт диллар" тӀетоьхначу корматаллин программица - 61 дешархо; тӀетоьхна йукъара кхиаран программа - 16 дешархо; декоративан-прикладан кхолларалла - 84^[5].

Дуьххьара ишколехь Ӏамо долийра берашна ламастан говзаллин тайпанаш а, ламастан пхьолаш а, халкъан говзаллаш а - кузабуцар, кхийра пхьола, дечиган пхьола, аьчкан пхьола, сурт диллар, Эбрун техника.

Дешархоша хьехархошца цхьаьна гулдо кхийра пхьегӀаш, бустамийн материал, аьхкенан практикехь суьрташ дохку чурташна тӀера кузнийн а, истангийн а эскизашна^[4].

Ойсхаран берийн исбаьхьаллин ишкол методически цхьаьнакхетараллин йукъ йу, цигахь методически гӀо дан йиш йу Гуьмсан муниципалан кӀоштан исбаьхьаллин ишколийн а, говзаллин ишколийн а хьехархошна хилла ца Ӏаш, гергарчу кӀоштийн йуьртан исбаьхьаллин ишколийн хьехархошна а^[1].

Дешаран кеп: дуьхьала волуш. Дешаран стандартан хан: 5-6 шо. Ӏаморан меттанаш: оьрсийн а, нохчийн а. Урокан хан: 40 минот. Шоьтан дийнахь а, дезачу деношкахь а урокаш 30 миноте кхаччалц йоца йан мегаш йу. Ишкол болх беш йу 6 дийнан белхан кӀиранан графикца. Ишколехь дешаран процесс вовшахтуху шина ражехь^[5].

Ойсхарара берийн исбаьхьаллин ишколан гӀарабевлла дешархой: Султан а, Лечи а, Лемий а АбаевгӀар гӀарабевлла нохчийн вежарий, исбаьхьалчаш, цара чекхйаьккхина Петербухан скульптурин а, графикан суртдилларан И. Е. Репинан цӀарах институт.^[6]

Иштта арахецархоша болх бо республикехь исбаьхьалча-дизайнерийн а, дизайнерийн а даржашкахь, директорийн а, хьехархойн а даржехь болх бо Ойсхарерчу берийн исбаьхьаллин ишколехь а, Кхошкельдин берийн исбаьхьаллин ишколехь а, Гуьмсерчу берийн исбаьхьаллин ишколехь а, Соьлжа-ГӀалин оьздангаллин а, говзаллин а Нохчийн пачхьалкхан колледжан исбаьхьаллин декъехь а, царна лакхара тӀегӀанан исбаьхьаллин дешар ло, хьалхара говзаллин кечам^[6].

Ишкол база йу, Нохчийн Республикин оьздангаллин министраллин республикин семинараш а, мастер-классаш йаран^[7].

Ойсхаран БИИ директор— Магомедова Малкан Мовсаран йоӀ^[8].

Лакхара категорин хьехархой — 12 стаг^[5].

Нохчийн Республикин оьдангаллин хакъдолу белхало — Ильясова Макка Адаман йоӀ.

2003-чу шеран мартехь Пачхьалкхан Третьяковн галерейхь «Нохчийчоьнан берийн суьрташ» гайтамехь гайтира ишколера 11 болх. Пачхьалкхан Третьяковн галерейн «Музей Соьлжа-ГӀалин йухайерзор йу» проектан гурашкахь 2003-чу шарахь Нохчийчуьрчу берашна а, дешархошна а йукъахь дӀайаьхьначу къовсамехь толам баьккхинчу нехан белхаш бовзийтира. Галерейхь дӀахьочу гайтаме кхайкхина бара Ойсхарарчу берийн исбаьхьаллин ишколан дешархой Ильясова Марьям а, Хамаев Анвар а, довзийтинчу кхолламийн кхиболу авторш а^[6].

Кхин тӀе дешаран учрежденийн кхиархоша кхолламаш хӀиттадо йерригроссийн а, дуьненайукъара а гайтамашкахь: Польшехь а, Мажарчохь а, Германехь а, АЦШ-хь а, толамхой а, совгӀатхой а хуьлу^[6].

Ишколан кхо кхиорхо Ильясов Хьамзат, Джабаев Аюб, Целиева Иман «ПохӀма йолу бераш — Российн тӀаьхье йу» энциклопеди йукъа бахана^[4].

• Муцаев, Рустам Юрин воӀ (вина 1986) – Россин суртдиллархо, музыкант.