Коьртен ишкол

Ишкол кхоьллина 1913 шарахь, ши класс йолу приходски ишкол санна. 1938—1959 шерашкахь йалх шеран дешаран хьукумат санна болх бира цо. 1960 шарахь ишколина йуккъера йукъарадешаран ишколан статус йелира. Юридически статус йелира цунна 2010-чу шарахь. 120 меттигна лерина йу ишкол. Дешархойн дукхахболу доьзалш ишколин уллехь бехаш бу, бисинарш луларчу йарташкара схьабевлла бу. Ишкола цхьана гӀат тӀехь йолчу гӀишлон чохь йу.

1999—2015 шерашкахь ишколан директор йара Хасулбекова Дагман Вахан йоӀ^[4].

2013-чу шарахь ишколан 100 шо кхаьчна. Цигахь дакъалоцуш бара Нохчийчоьнан дешаран а, Ӏилманан а министр а, Нохчийчоьнан парламентан декъашхой а, Шелковскан кӀоштан администрацин куьйгалхо а, Шелковски кӀоштан дешаран урхаллин куьйгалхо а, Соьлжа-Галин кӀоштан дешаран урхаллин куьйгалхо а, ишкол чекхъйаьккхина берш а, кхиберш а. Министро ишколан мебель а, компьютерш а сагӀийна йелира^[5].

Кхоьллинарг йу «Нохчийн Республикин Соьлжа-Галин муниципальни кӀоштан дешаран урхалла» муниципальни хьукумат^[1].

Ишколан дешархошна дешаран коьрта кепаш, «Россин Федерацехь дешаран хьокъехь» № 273 йолчу федеральни законан гурашкахь. Дешаран кеп: очни. Хьехаран мотт: оьрсийн мотт.

Дешар дӀахьо йуьхьанцарчу йукъара дешаран (1-4 классашкахь 4 шо) а, коьрта йукъара дешаран (5-9 классашкахь 5 шо) а, йуккъера йукъара дешаран (10-11 классашкахь 2 шо) программашца.

Иштта ишколехь кхочушъйеш йу синкхетамехь тӀаьхьайисинчу дешархошна а, йуьхьанцарчу йукъардешаран хӀара адаптированни йуьхьанцара дешаран программаш а, тӀетоьхна дешаран программа а.

Ишколехь кхоьллина кхо предметни методически цхьаьнакхетаралла:

• гуманитаран Ӏилманийн хьехархой;
• классан хьехархой;
• йуьхьанцарчу классийн хьехархоша.

ТӀетоьхна дешар хӀокху программашца дӀахьо:

• исбаьхьаллин — «Декоративни а, прикладни а искусство» кружок;
• физичски культура а, спорт а — «Шахматаш» кружок.

2023-чу шарахь ишколехь дешначу заьӀапхойн категореш: хьекъалца тӀаьхьадисина — 1. Ишколехь леррина хьелаш кхоьллина заьӀапчу дешархошна дешар эца.

2019-чу шарахь «Кхузаманан ишкол» регионан проект кхочушъйаран гурашкахь ишколан чоьнашкахь болх бан йолийра гуманитаран а, терахьийн а профилийн дешаран «Точка роста» цӀе йолу центр^[6].

Ишколан гӀишло лаьтта хӀокху классех: физикин класс а, химин а, биологин а класс а, дахаран кхерамзаллин бух Ӏаморан класс а, йуьхьанцарчу а, йуккъерчу а классашна лерина кабинеташ а, спортивни зал а, 80 меттигна лерина актови зал а, столови а, медицинан чоь а. 7 дешаран класс йу интерактивни уьнашца а, компьютерца а кечйина. Терахьийн а, гуманитаран а профилийн «Точка роста» класс кечйина йу кхузаманан гӀирсашца: уьш йу планшетни ноутбукаш а, компьютерш а, виртуальни реалитан шлем а, 3D-принтер а, интерактивни комплекс а. Классал арахьарчу дешаран чоьнна чохь шахматийн а, медиазонан а болх бу.

2022—2023 шерашкахь дешархойн дехарш тидаме а оьцуш, талламна тӀе а тевжаш, дешархойн дегӀ латторхьама, универсалан профилан дешаран программа хьалхатеттира. 2022—2023 дешаран шарахь 10-гӀа класс йацара.

2023-чу шарахь леррина дешарх лаьцна хаамаш

• Дешаран шо дӀадолало товбецан беттан 1-чу дийнахь, чекхдолу хӀутоссург беттан 25-чу дийнахь;
• Урокан хан 40 минот йу;
• 1-чу классехь режим гӀулч-гӀулч йолуш йу: 35 минот (товбецан бутт — гӀуран бутт); 40 минот (кхолламан бутт — хӀутоссург бутт);
• Дешаран шеран хан: 1-чу классашна — 33 кӀира а, 2-11-чу классашна — 34 кӀира (пачхьалкхан (чаккхенан) аттестаци йоцуш) а;
• 1-чу сменехь ишколехь урокаш дӀайолало Ӏуьйранна 8 сахьт 30 минот йаьлча, 2-чу сменехь — сарахь 13 сахьт даьлча;
• Дешаран гӀуллакхаш дӀахьо пхеа дийнахь дешаран кӀиранах;
• Ишкол 2 сменехь болх беш йу;
• Урокашна йукъахь садаӀаран хан: лаххара а — 10 мин., уггаре а лакхара — 20 мин.

2023-чу шеран хаамашца ишколехь хьехархойн коллективан терахь — 22 хьехархо ву, царех: лакхара хьехархойн дешар долу — 20 хьехархо а, лакхарчу квалификацин категори йолу — 2 хьехархо а, хьалхарчу категори йолу — 1 хьехархо а, 30 шарахь сов хьехархочун болх бина — 3 хьехархо а.

Ишколан куьйгалхо: Хасулбекова Элима Эмдин йоӀ.

• «Дешар» къоман проектан толамхо, 2007-чу шарахь инновацин программаш кхочушъйеш ишколана пачхьалкхан гӀо кхаьчна 1 000 000 сом барамехь, цунах пайда эцна программин а, методически а гӀоьнна, материалан-технически дешаран база модернизаци йан;
• «Дешар» цӀе йолчу приоритетни къоман проектан конкурсан селекцин толамхой бара: Ахмедова Зоя Абдуллан йоӀ, немцойн меттан хьехархо — 2008 шо, Даудова Светлана Салманан йоӀ, химин а, биологин а хьехархо — 2009 шо, Дакуева Тумиша Селиман йоӀ, математикан хьехархо — 2011 шо, Уматгириева Зарема Нажмудинан йоӀ, физикин хьехархо — 2012 шо;
• Йерригроссин «Шеран хьехархо» къовсаман муниципалан этапан толамхо — хьехархо Светлана Салманан йоӀ Даудова 2009-чу шарахь;
• «Шеран хьехархо» Йерригроссин къовсаман муниципальни муьрехь «Хьехархо-кхетош-кхиоран болх» номинацехь толам баьккхинарг — Уматгириева Зарема Нажмудинан йоӀ 2011-чу шарахь;
• «Стаг кхетош-кхиор» конкурсехь «Дешарехь керланаш» номинацехь муниципалан тӀегӀанехь толам баьккхинарг — хьехархо Светлана Салманан йоӀ Даудова 2011 шарахь^[2];
• «Нохчийн меттан хьехархо — 2020» конкурсан муниципальни этапан толамхо, «Синан орамаш» номинацехь — нохчийн меттан а, литературин а хьехархо Байсаева Хава Нурдин йоӀ (2020 шо);
• 2022-чу шарахь йукъардешаран дикалла лакхайаккхарехь Нохчийчоьнан йукъардешаран организацеша динчу дакъа рейтингехь 19-чу меттехь.

• Хасиев Майрбек — «Нохчийн Республикехь медицинан а, социалан а экспертизан коьрта бюрон» куьйгалхо а;
• Бугаев Ӏабдулла — политик а, Ӏилманча а, йукъараллин гӀуллакххо, историн Ӏилманийн кандидат а;
• Якубов Асламбек — нохчийн поэт;
• Тарамова Айзан — филологин Ӏилманийн кандидат;
• Висаитова Раиса — Нохчийн Республикин граждански ЗАГС-ан председатель^[5].