C. А. Ахмадовн цӀарах йолу Бенара ишкол

Ишкол схьайиллина 1957 шеран хьаьттан беттан 25-чу дийнахь, Бенойн уггаре а ширачу ишколех цхьаъ йу^[2]. ДегӀастанан лаьмнийн дозанна гена йоццуш, Нажи-Йуьртан кӀоштан лаьмнийн кӀоштахь йу и ишкол.

1979-чу шеран товбецан беттан 1-чу дийнахь ишколина керла гӀишло йелира, ширачу меттехь дӀахӀоттийна. Иза лерина йу 320 дешархочунна^[3].

2010-чу шарахь цуьнан цӀе хийцира жигархочун, Бенойн йуьртара схьаваьллачу С. А. Ахмадовн сий деш^[4].

2024-чу шарахь гӀишло меттахӀотторан а, Нохчийчоьнан гӀишлошъйаран а, хӀусамийн а, коммунальни а, энергетикан а министерствос кхочушъйеш йолчу «Сейсмика» программица кхин а школан гӀишло йарна тӀехь болх чекхбаьккхира. ГӀишлонан тхов а, чоьхьара а, арахьара а чаккхенаш тойина, неӀарш а, кораш а хийцина. ТӀетоьхначу гӀишло чохь йу 250 стагана лерина актови зал а, столови а, 6 квартира йолу хьехархойн цӀа а. Керла блок коьртачу ишколин гӀишлонца йовхачу проходца йоьзна йу. Ишколан кертахь жигара ловзарш дӀадахьа майда йу^[5].

Кхоьллинарг — муниципальни хьукумат «Нохчийн Республикин Нажи-Йуьртан муниципальни кӀоштан дешаран урхалла»^[1].

Ишколан дешархошна дешаран коьрта кепаш, «Россин Федерацехь дешаран хьокъехь» № 273 йолчу Федеральни законан гурашкахь. Дешаран кеп: очни. Хьехаран мотт: оьрсийн мотт.

Дешар дӀахьо йуьхьанцарчу йукъара дешаран (1-4 классашкахь 4 шо), йуьхьанцара йукъара дешаран (5-9 классашкахь 5 шо), йуккъера йукъара дешаран (10-11 классашкахь 2 шо) программашца.

Иштта ишколехь кхочушъйеш йу синкхетамехь тӀаьхьависина дешархойн йуьхьанцарчу йукъара дешаран адаптированни йуьхьанцара йукъара дешаран программа а, кхин а йукъара кхиаран программаш а^[6].

Ишколехь пхиъ предметни методически цхьаьнакхетаралла (МЦ) кхоьллина:

• МЦ гуманитаран Ӏилманийн цикл;
• МЦ Ӏаламдовзаран а, математикийн а цикл;
• МЦ классан куьйгалхой;
• МЦ йуьхьанцарчу классийн хьехархой;
• Нохчийн меттан а, литературин а хьехархойн^[6].

Ишколо кхочушйира кхин а 5 йукъара кхиаран программа хӀокху декъехь:

• физкультуран а, спортан а («Йукъара физкультура»);
• туризман а, мохкбовзаран Ӏаламан а («Мохкбовзаран Ӏаламан музей»);
• искусство (ишколан «Кегийрхой» театр);
• Ӏаламдовзаран («Къона талламхо»);
• техникан («Мультимедиан а, 3D-моделированин а болх бар»)^[6].

2023-чу шарахь ишколехь кхоьллина Россин берийн а, кегийрхойн а боламан «Хьалхарчийн болам» йуьхьанцара дакъа (12.06.2023 шеран омра). Филиалехь 5-9 классашкара 49 дешархо вара^[6].

2019 шеран товбецан беттан дуьйна «Кхиаран точка» гуманитаран а, терахьийн профилийн а дешаран центро шен болх дӀаболийра ишколехь, «Кхузаманан ишкол» регионан проект кхочушъйарехь^[3].

Ишколехь 16 класс йу, царех 10 кхузаманан мультимедиан технологешца кечйина йу, шайна йукъахь: физикин лаборатори а, химин лаборатори а, биологин лаборатори а, цхьа компьютеран чоь а, мастерской а, мехкаршна лерина технологийн чоь а, дахаран кхерамазаллин бух Ӏамош йолу чоь. Ишколехь йу буфет а, спортзал а, актови зал а^[6].

2023-чу шарахь, анкетин буха тӀехь дешархойн дехарш тидаме а оьцуш, цхьа профиль кхоьллина. 2023—2024 дешаран шарахь 10-чу классийн дешархошна йукъара дешаран коьрта дешаран а, леррина Ӏаморан а федеральни пачхьалкхан дешаран стандарт йуьззина кхочушйийр йу^[6].

Профилаш а, предметаш а лакхарчу тӀегӀанехь

• Дешаран шо долало товбецан беттан 1-чу дийнахь, чекхдолу хӀутосург беттан 25-чу дийнахь;
• Дешаран шеран хан: 1-чу классашна — 33 кӀира а, 2—11-чу классашна — 35 кӀира (пачхьалкхан (чаккхенан) аттестаци йоцуш) а;
• Цхьана урокан хан 40 минот йу;
• 1-чу классехь режим гӀулч-гӀулч йолуш йу: 35 минот (товбецан бутт — гӀуран бутт); 40 минот (кхолламан бутт — хӀутоссург бутт);
• Занятеш цхьана сменехь дӀахьо;
• Занятеш дӀайолало Ӏуьйранна 8 сахьт даьлча;
• Дешаран гӀуллакхаш дӀахьо пхеа дийнахь дешаран кӀиранах;
• Занятешна йукъара садаӀар 5 минотехь хуьлу, кхоалгӀа урок чекхъйаьлча — 10 минотехь^[6].

2023-чу шеран хаамашца ишколехь хьехархойн коллективан терахь 24 ду, царех: лакхара дешар долу — 16 хьехархо, лакхара хьехархойн дешар долу — 10 хьехархо а, лакхарчу квалификацин категори йолу — 5 хьехархо а, 30 шарахь сов хьехархочун болх бина —6 хьехархо а^[6].

• «Россин Федерацин йукъара дешаран сийлахь белхахо» — Тайпуров Д. Д., Бекешова З. У.;
• Нохчийн Республикин дешаран а, Ӏилманан а министерствон Сийлаллин грамота — Тайпуров Д. Т., Решидова Ш. З., Хамзатова Г. М., Бициева Т. Х., Саламова Х. А., Бекешова З. У., Тайпуров Д. Т., Баклаева М. Ж.;
• Нохчийн Республикин Парламентан Сийлаллин кехат — Бициева Т. Х., Саламова Х. А., Бекешова З. У., Хамзатова Г. М.;
• «Къинхьегаман ветеран» — Тайпуров Д. Т., Лепиев Хь. С.;
• Нажа-Йуьртан муниципальни кӀоштан администрацин Сийлаллин грамота — Хамзатова Г. М., Лепиева Я. С., Обругова М. Г., Саламова Хь. А.;
• Нохчийн Республикин тоьллачу хьехархошна ахчанца стимул йаларан конкурсехь толамхой — Тайпуров Д. Д., Бекешова З. У.
• «Нажа-Йуьртан кӀоштан дешаран урхаллин Сийлаллин грамота» — Хамзатова Г. М., Бекешова З. У., Тайпуров Д. Т., Баклаева Ж., Решидова Ш. З^[3].
• Нохчийчоьнан Куьйгалхочун Сийлаллин грамота йелла Лепиев Х.С^[8].

Ишколан директор: Обругова Муъминат Габисан йоӀ.

• Нохчийн Республикин къоначу хьехархойн ассоциацино Нохчийн Республикин дешаран а, Ӏилманан а министерствоца цхьаьна дӀайаьхьначу тоьллачу видеопрезентацина «Со хьехархо йу» республикин конкурсехь толам баьккхинарг йара информатикан а, ИКТ-н а хьехархо Обругова М. Г. (2017 шо)^[9];
• 2018-чу шарахь Нохчийн Республикин Куьйгалхочун дешаран декъехь совгӀат делира оьрсийн меттан а, литературин а хьехархочунна Хамзатова Гулистан Магомедовна Нохчийн Республикин йукъарадешаран организацешна тоьлла хьехархо санна^[10];
• Нохчийн Республикин йукъардешаран организацеша 2023-чу шарахь йукъардешаран дикалла лакхайаккхарехь динчу дакъа гойтучу рейтингехь иза 197-чу меттехь йу^[11].

• Гапуров Шахьрудин Айдин воӀ — советийн а, Российн а историк а, историн Ӏилманийн доктор а, профессор а, академик а, Нохчийн Республикин Ӏилманийн академин президент а, Нохчийн Республикин сийлахь Ӏилманча а;
• Ханбиев Ӏумар Ильманан воӀ — Нохчийн лор а, политикан деятель а, медицинан Ӏилманийн кандидат а, республикин орцан медицинан гӀоьнан больницин коьрта лор а, Нохчийн Республикин могашаллин министерствон коьрта хирург а.

2022-чу шарахь Нохчийчохь «Цхьааллин Россин» патриотически кампанин гурашкахь гучуйелира «Турпалхойн парташ», Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман декъашхошна а, декхарш кхочушдеш беллачу ницкъаллин структурийн белхахошна а, лерринчу тӀеман операцин декъашхошна а лерина. Муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумате «C. А. Ахмадовн цӀарах йолу Бена йуьртара ишкол» гучуйелира Магамадов Ӏусманна лерина парта^[12].