Д. Б. Абдурахмановн цӀарах № 1 йолу Жалкхан ишкол

Дешаран хьукумат кхоьллина 1956 шарахь. Организаци кхоьллинарг йара СССР цӀерпоштнекъан министерство, Къилбаседа Кавказан Ленинан цӀерпоштнекъан орден. Цуьнан йуьхьанца хилла цӀе йара Жалкха гӀалара «Йуккъера йукъарадешаран ишкол № 126»^[3].

РСФСР министрийн Советан № 8467/14 кехатца а, 1985 шеран товбецан баттахь 12-чу дийнахь Къилбасед Кавказан цӀерпоштнекъан куьйгалхочун № 144/н омраца а догӀуш, ишкола дӀайелла Гуьмсан гӀалин дешаран урхаллин а, ЧИАССР-н серлонан министерствон йукъа «Жалкхан йуккъера ишкол № 1»^[3].

Ишкол кхаа гӀишлон чохь йу: 1-ра гӀишло, шина гӀаттан гӀишло, йина 1956-чу шарахь; 2-гӀа гӀишло, цхьана гӀаттан гӀишло, кхоьллина 1989 шарахь; ткъа 3-гӀа гӀишло, кхаа гӀат долу гӀишло, йина 2016 шарахь, 1-гӀа гӀишлонан майда йу 1649 м² а, 2-гӀа гӀишлонан майда йу 330 м² а, 3-гӀа гӀишлонан майда йу 2540 м² а.

Ишколан проектан ницкъ бу 1060 дешархо. Занятеш шина сменехь дӀахьо^[4].

Нохчийн Республикин парламентан председателан Абдурахманов Дукхвахи Баштин воӀан (1956—2015 шерашкахь) иэс дахдаран Ӏалашонца Гуьмсан муниципальни кӀоштан администрацино 2015 шеран хьаьттан беттан 13-чу дийнахь № 2352 йолчу сацамца а, муниципальни 2015 шеран омрица а. «Гуьмсан муниципальни кӀоштан дешаран урхалла» 2015-чу шеран хьаьттан беттан 17-чу дийнахь № 208 йолу «Д. Б. Абдурахмановн цӀарах № 1 йолу Жалкхан йуккъера ишкол» муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукуматан цӀе хийцира^[3].

Абдурахманов Дукхвахи Нохчийн Республикан а, Соьлжа-ГӀалин а сийлахь вахархо вара, «Нохчийн Республикина дина гӀуллакхашна» мидал йелла а вара. 2008-чу шарахь иза хаьржира Нохчийн Республикин йаздархойн союзан председатель, ткъа 2009-чу шарахь дуьйна — Нохчийн Республикин къоман кинематографин кхеташонан председатель. 2010-чу шарахь Нохчийчоьнан ЮНЕСКО-н комитетан куьйгалхо вара иза. 2011 шарахь цунна йелира Россин къаьмнийн ассамблеян «Къоман башхалла ларъйарехь а, Россин Федерацин къаьмнийн барт чӀагӀбарехь а доккха дакъа лацарна» цӀе йолу диплом^[4].

Кхоьллинарг(оьр.)нохч. йу муниципалан урхалла «Гуьмсан муниципалан кӀоштан дешаран урхалла»^[1].

ХӀора шарахь дешаран хьукумате деша воьду 1500 сов дешархо.

Йуьхьанцара йукъара дешар хьалхарчу классан дешархошна дӀадолало 6 шо 6 бутт кхаьчча, нагахь санна могашаллина дуьхьал гайтамаш бацахь, амма 8 шарел тӀаьхьа ца хилча.

Ишколана билгалъйаьккхинчу меттигехь бехачу хинболчу хьалхарчу классан дешархойн дай-наношна заявлениш бар дӀадолало оханан беттан 1-чу дийнахь, чекхдолу асаран беттан 30-чу дийнахь. Билгалъйаьккхинчу меттигехь дехаш доцчу берашна хьалхарчу классе деша дӀайазвала долало карарчу шеран мангалан беттан 6-чу дийнахь дуьйна, массо а меттигаш дӀайуьзна дӀайаллалц, амма карарчу шеран товбецан беттан 5-чу дийнахь тӀаьхьа ца дуьтуш. Россин низамашца нийса а догӀуш, хьалхара а, рогӀера арахьа а дӀаэцаран бакъо лелайо цхьацца льготан категорешкахь болчу бахархойн берашна.

Ишколан дешархошна дешаран коьрта кепаш, № 273 «Россин Федерацехь дешаран хьокъехь» федеральни законо билгалъйаьхна ма-хиллара. Дешаран кеп: очно. Хьехаран мотт: оьрсийн мотт.

Дешар хӀокху программашца дӀахьо: йуьхьанцара йукъарадешар (1-4 классашкахь 4 шо) а, коьрта йукъарадешар (5-9 классашкахь 5 шо) а, йуккъера йукъарадешар (10-11 классашкахь 2 шо) а.

Иштта ишколехь кхочушйо адаптированни йуьхьанцара йукъара дешаран программаш (АЙуЙуДП) йуьхьанцарчу йукъара дешаран гӀорторан а, леламе а, лазарш долчу а, синкхетамехь тӀаьхьайисинчу дешархошна а, ткъа къамелан луьра талхар долчу дешархошна а, йуьхьанцара йукъара дешаран АЙуЙуДП хьекъалца тӀаьхьадисина а, хьекъалца заьӀапалла йолуш а, хьекъал тӀаьхьадисина хиларца а, , гӀорторан а, леламе а, лазарш долчу дешархошна йуккъера йукъарадешаран АЙуЙуДП а, берашна а, баккхийчарна а тӀетоьхна дешаран дешаран программаш а.

Ишколехь кхоьллина йу хӀара предметни методически цхьаьнакхетараллаш (МЦ):

• Гуманитарни дисциплинаш;
• Ӏаламдовзаран а, математикан а дисциплинаш;
• Йуьхьанцарчу дешаран хьехархойн цхьанакхетаралла.

ТӀетоьхна дешар дӀахьо хӀокху программашкахь:

• Ӏаламдовзаран («Физика массарна а» а, «Самукъане грамматика» а);
• региональни Ӏилманаш («Къона региональни Ӏилманаш»).

• Дешаран шо дӀадолало товбецан баттахь 1-чу дийнахь;
• Дешаран шеран хан: 1-чу классашна — 33 кӀира а, 2-чу-11-чу классашна — 34 кӀира (пачхьалкхан (чаккхенан) аттестаци йоцуш) а;
• Урокан хан 40 минот йу;
• 1-чу классехь график дӀасайекъало: 35 минот (товбецан бутт — гӀуран бутт) а, 40 минот (кхолламан бутт — хӀутоссург бутт) а;
• Ишкол шина сменехь болх беш йу;
• Хьалхарчу сменехь Ӏуьйранна 8 сахьт даьлча дӀайолало урокаш, ткъа сарахь 13 сахьт даьлча шолгӀачу сменина лерина;
• Ишколехь дешаран гӀуллакхаш дӀахьо 1-4-чу классашкахь дешархошна пхеа дийнахь а, 5-11-чу классашкахь дешархошна 6 дийнахь дешаран кӀиранах а;
• ХӀора урок чекхъйаьлча дешархошна 10 минотехь садаӀар ло, ткъа кхоалгӀа урок чекхъйаьлча 20 минотехь садаӀар ло^[5].

Ишколан хьехархойн коллектив, 2023 шарахь, йерриг а 80 йара, шайна йукъахь 69 — лакхара хьехархойн дешар долу хьехархо а, 20 — лакхара квалификацин категори йолуш а, 6 — хьалхара категори йолуш а, 28 — 30 шарахь сов хьехархочун болх бина.

Хьехархойн коллективехь йу Нохчийн Республикин хьакъйолу хьехархо Байсагурова П. М. Иштта «Россин Федерацин дешаран хьакъволу белхахо» цӀе йолуш ву нохчийн меттан а, литературин а хьехархо Н. Х. Арзуева санна. Нохчийн меттан а, литературин а хьехархочо Н. Х. Арзуева, Нохчийчоьнан куьйгалхочо «Къинхьегаман къастамна» мидал йелла^[6].

Ишколан директор: Сайдарханов Аюб Магомедан воӀ (2024 шарна).

• Делимханов Адам — Россин Федерацин пачхьалкхан Думан депутат;
• Делимханов Ӏалибек — Российн тӀеман хьаькам а, Российн къоман гвардин Къилбаседа Кавказан кӀоштан буьйранчин хьалхара гӀовс а, инарла-полковник а, Российн Федерацин Турпалхо а;
• Абдурахманов Дукхваха — Российн пачхьалкхан гӀуллакххо а, Нохчийн Республикан парламентан хьалхара спикер а ву^[2].

• «Шеран хьехархо 2014» конкурсан муниципальни а, региональни а этапийн толамхо йу ингалсан меттан хьехархо И. А. Магомадова;
• «Тоьлла йуьртан ишкол — 2016» совгӀат кхаьчначу ишколан директорна «Эффективни куьйгалхо — 2016» значок йелира Петарбухехь Йерригроссин дешаран форуман совгӀаташ дӀадаларан церемонехь;
• «Ас сайн дог берашна дӀало» категорехь республикин «Стаг кхио» конкурсан толамхо — Р. С. Баштарова;
• «Къона хьехархо — 2015» кӀоштан конкурсан толамхо — Р. Ш. Хаджимурадов;
• «Хьехархойн дебют — 2017» Йерригроссин конкурсан лауреат — Р. Ш. Хаджимурадов.