Старогладовскин йуккъера йукъара ишкол

Дуьххьарлера ишколан гӀишло, жимачу цӀийнан кепехь, гучуйелира йуьртахь Октябрьски революци хилале — иза йара килсан-приходски ишкол, каьмнашца дӀакъевлина, иза йара православин килсанна а, йуьртан советна а йукъахь лаьтташ. Ишколехь хьоьхура 4 классехь (2 кабинет) а, цигахь 3 хьехархочо хьоьхура а. Кхъалхара хьехархо вара Беззубов М. О. Ишколех 50 кхаччалц дешархо вара. Кхьехархой бара йуккъера дешар долуш берш йа ворхӀ шеран ишкол чекхъйаьккхинарш. Дешархоша Ӏамийна йоза а, йешар а, хьесапдар а, Делан низам а^[4].

1909 шарахь керла ишколан гӀишло йан йолийра, 1913 шарахь чекхъйелира. 4 шеран ишкол схьайиллина. 1934 шеран эсаран беттан -чу дийнахь йуьртахь схьайиллина 5 класс. Йерриге а предметаш хьоьхуш вара цхьана хьехархочо — Николай Николаевич Дружиненко. Учебникаш а, гайтаман гӀирсаш а ца хилла, цундела хьехархочун дешнех Ӏамадора уьш^[2].

Ишкол ворхӀ шеран ишкол йира 1934 шарахь, ткъа хьалхара 7 класс чекхъйаьккхира 1937 шарахь, 1946 шарахь дуьйна ишколехь вовшахтоьхна даьхнилелорхойн берашна лерина интернат, цигахь вехаш вара 30 дешархо^[4].

1959-чу шарахь дуьйна ишколехь историн хьехархо а, директор а ву Радченко Иван Кириллович. 1960 шарахь сирачу мраморах йина мемориалан у хӀоттийра, малхбузехьа йолчу агӀор ишколан гӀишлонан пена тӀехь йоза а долуш:

1973-чу шарахь и у керлачу ишколин гӀишлонан пенах дӀайахийтира. 1971-чу шеран товбецан беттан 1-чу дийнахь керлачу ишколехь (хӀинца йолу йуьхьанцарчу классийн гӀишло) дуьххьара горгали бекара. Дуьххьарлера выпуск хилира 1973-чу шарахь. Хьалхарчу хьехархошна йукъахь бара — Радченко Иван Кириллович а, Радченко Надежда Михайловна а, Котляренко Елизавета Федоровна а, Кожевникова Анна Кузьминична а, Горяинова Зоя Михайловна а, Лиховидов Владимир Федорович а, Лиховидова Нина Петровна а, Лиховидов Иван Фёдорович санна^[4].

Радченко И. К. 1982 шо кхаччалц ишколин директор вара, цул тӀаьхьа и дарж дӀалаьцна математикийн хьехархочо Куценко Николай Николаевича. 1986-чу шарахь керла (кхо гӀат долу) ишколан гӀишло йира. 1997-чу шарахь директоран дарж дӀалаьцна оьрсийн меттан а, литературин а хьехархочо Загибов Масхьуд Хасуевн воӀас^[4].

Кхоьллинарг йу Нохчийн Республикин Шелковскан муниципалан кӀоштан администраци, «Шелковски муниципальни кӀоштан дешаран урхалла» муниципалан хьукуматийн муьтӀахь йолу организаци^[1].

Дешаран хьукумато шарахь 600 сов дешархочунна дешар ло^[5].

Йуьхьанцара йукъара дешар хьалхарчу классан дешархошна дӀадолало 6 шо 6 бутт кхаьчча, могашаллин бахьанашца дуьхьал гайтамаш ца хилча, амма 8 шарел тӀаьхьа ца хилча.

Ишколана тӀедиллинчу меттигехь бехачу хинболчу хьалхарчу классан дешархойн дай-нанойн заявкаш схьаэцар дӀадолало оханан беттан 1-чу дийнахь, чекхдолу асаран беттан 30-чу дийнахь. ТӀедиллинчу территори тӀехь дехаш доцчу берашна хьалхарчу классе деша заявкаш схьаэцар дӀадолало карарчу шеран 6-чу июлехь дуьйна, мукъа меттигаш дӀайаллалц, амма карарчу шеран товбецан беттан 5-чу дийнахь тӀаьхьа ца дуьтуш. Россин низамашца нийса а догӀуш, рогӀера арахьа а, хьалха дӀаэцаран а бакъо лелайо цхьацца льготан категорешкахь болчу бахархойн берашна.

Ишколан дешархошна дешаран коьрта кепаш, «Россин Федерацехь дешаран хьокъехь» № 273 йолчу Федеральни законан гурашкахь. Дешаран кеп: очни. Хьехаран мотт: оьрсийн мотт.

Дешар дӀахьо йуьхьанцарчу йукъара дешаран (1-4 классашкахь 4 шо) а, йуьхьанцара йукъара дешаран (5-9 классашкахь 5 шо) а, йуккъера йукъара дешаран (10-11 классашкахь 2 шо) программашца^[5].

Иштта ишколехь дӀахьо адаптированни йуьхьанцара йукъара дешаран программаш (АЙуЙуДП) дешархойн йуьхьанцарчу йукъара дешаран: хьекъал тӀаьхьадиссинчарца (ХьТӀ) а, бӀаьрса галдаьллачарна а, тӀаьхьа бӀаьрзе болчарна а, гӀорторан а, леламе а аппарат лазарш долучарна а, синкхетамехь тӀаьхьависиначарна (СТӀ), аутизман спектран сингаттам болуш а, къамелан талхар долуш а. Дешархойн йукъара дешаран коьрта дешаран (АЙуЙуДП): ХьТӀ-ца, бӀаьрса галдаьллачарна а, тӀаьхьа бӀаьрзечарна а, гӀорторан а, леламе а аппарат лазарш долучарца а, СТӀ-ца^[5].

Ишколехь дӀахьо кхин а йукъара кхиаран программаш: «Туьйране хьошалгӀа вахар» а, «Дашо бал» а^[5].

Ишколехь кхоьллина кхо предметни методически цхьаьнакхетаралла:

• Йукъара гуманитарни а, социально-экономикин а дисциплинаш;
• Ӏаламдовзаран а, математика а;
• Йуьхьанцарчу классийн хьехархойн ассоциаци^[5].

Ишколехь доьшуш болчу заьӀапчу дешархойн категореш (2023 шеран хаамашца): къамелан талхар долуш — 1 а, гӀорторан а, леламе а аппарат лазарш долушберш — 2 а, аутизман спектран сингаттам болуш — 1 а, бӀаьрса галдаьлла — 3 а, СТӀ — 5 а, ХьТӀ йолуш — 5 а^[5].

2023-чу шарахь ишколехь кхоьллина Россин берийн а, кегийрхойн а болама «Хьалхарчийн болам» йуьхьанцарчу ячейка (15.03.2023 шеран омра). Цу тобанна йукъахь вара 5-9-чу классашкара 45 дешархо. 2023-чу шарахь уьш дӀакхетта Россин берийн кегийрхойн боламан «Ӏаламца зӀенехь» а, «Истори ларъйархой» а Йерригроссин проектех. «Ӏаламца зӀенехь» проектан гурашкахь кхоьллина Ӏаламан отряд^[5].

Ишколехь 24 дешаран кабинет йу, царех 21 кхузаманан мультимедиан технологица кечйина йу, шайна йукъахь: физикан лаборатори а, химин лаборатори а, биологин лаборатори а, ши компьютеран чоь а, пхьарийн мастерской а, мехкаршна лерина технологийн чоь а, дахаран кхерамзаллин бух Ӏаморан чоь а. Ишколехь заьӀапхошна а, заьӀапхошна а лерина класс йу. Класс хьалхарчу гӀат тӀехь йу. Класе чу кхача йиш йу пандусца кечйинчу подъездехула. Хьалхарчу гӀат тӀехь столови а, кхачанан блок а йу. Цигахь йу заьӀапхошна а, заьӀапчу берашна а могашалла Ӏалашъйаран гӀуллакхаш дан сайт^[5].

ХӀора шарахь ишколехь а, Л. Н. Толстойн цӀарахчу литературин-этнографин музейхь а дӀахьо дешархойн кхоллараллин тобанийн гулам^[2].

«Дешарехь къаьсттина кхиамаш бахарна» мидалца ишкол чекхъйаьккхина: Исрапилова Х. а, Лютова А. а, Юлаева М. а, Исрапилова А. а, Яхъяева А. а, Уразбаева М. а, Янмурзаева К. а, Арсаева П. а, Саитова Н. а, Бисултанова Х. а, Уцмигова Л. а, Абдулханова М., Янмурзаева Р. а, Саитова М., Аюбова М., Джимакаев А., Багаудинова З., Бангачиева И., кхин а^[2].

ХӀора шарахь 60-70 % ишкол чекхъйаьккхинчу берийн лакхарчу дешаран хьукуматашкахь деша боьлху^[2].

Профилаш а, предметаш а лакхарчу тӀегӀанехь .

2023-чу шеран хаамашца ишколехь хьехархойн коллективан терахь 36 ду, царех: 20 — лакхара хьехархойн дешар долуш а, 5 — хьехархочун лакхарчу квалификацин категори йолуш а, 4 — хьехархочун хьалхара категори йолуш а, 3 — хьехархочун 30 шарахь сов хьехархочун болх бина а^[5].

«Россин Федерацин дешаран а, серлонан а хьакъйолу белхахо» — обществознанин хьехархо Уцмигова Лаюса Хусейнан йоӀ (2019 шо).

«Россин тоьлла хьехархой» цӀе йолчу Йерригроссин конкурсан толамхой бу Гапурова Сайдат Ризванан йоӀ а, Закриева Хава Хизрин йоӀ а, Шаронова Хава Судхон йоӀ а.

«Нохчийн Республикин хьакъволу хьехархо» цӀе йолу сийлахь цӀе 2010-чу шарахь йелла Загибов Масхьуд Хасуевн воӀ^[2].

Ишколан директор: Загибов Масхьуд Хасун воӀ.

• 2-гӀа меттиг Соьлж-ГӀалахь республикин интеллектуальни «Брейн-Ринг» ловзарехь (2007 шо);
• 2010-чу а, 2011-чу а шерашкахь «Кавказ Л. Н. Толстойн дахарехь» республикин конкурсан толамхой хилира ишколин мохкбовзаран Ӏаламан кружокан декъашхой;
• Къилбаседа Кавказан федеральни округ субъектийн ненан меттанийн хьехархойн регионашна йукъарчу IX конкурсехь 3-чу даржан диплом схьаэцна нохчийн меттан а, литературин а хьехархочо Бангачиев Ӏали Обулайн воӀ 2019-чу шарахь^[7];
• Нохчийн Республикин йукъардешаран организацеша 2023-чу шарахь йукъардешаран дикалла лакхайаккхарехь динчу дакъа рейтингехь 38-чу меттехь;
• 2023-чу шарахь «Нохчийн меттан тоьлла хьехархо» республикин конкурсан толамхо — нохчийн меттан а, литературин а хьехархо Бангачиев Эдик Обулайн воӀ^[8];
• Къилбаседа Кавказан федеральни гонан а, Адыгейчоь а субъектийн ненан меттанийн а, литературийн а хьехархойн XII регионашна йукъарчу корматаллин конкурсан толамхо «Тхо тайп-тайпана ду, амма цхьатерра!» Карачаевскехь — нохчийн меттан а, литературин а хьехархо Бангачиев Эдик Обулайсан воӀ (2023 шо)^[9].