Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Л. Н. Толстойн литературин-этнографин музей

Литературно-этнографический музей Л. Н. Толстого сийлахь-воккха оьрсийн йаздархо Нохчийчохь Ӏарна лерина.

Кхоьллина 1980 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн меттигера мохкбовзаран Ӏаламан музейн филиал санна[1].

Хаам

Музей йу 1851-1853 шерашкахь Толстой сецначу Старогладовская йуьртахь. Кхузахь, шина доттагӀчун гӀоьнца, гочдарца дуьххьарлера ши нохчийн халкъан илли дӀайаздира цо, нохчийн барта кхолларалла дӀайазъйарехь цуьнан дуьххьарлера хилла дӀахӀоьттира изаа[2]. Кхузахь чекхъйаьккхира цо шен дуьххьарлера произведени «Бералла» цӀе йолу дийцар.

Музей кхоьллина 1980 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн мохкбовзаран Ӏаламан музейн филиал санна, схьайиллина 1913 шарахь йина хиллачу школан гӀишлон чохь, 1914 шарахь и школа хилира Россехь дуьххьара Л. Н. Толстойн цӀе тиллинарг. Иза кхоьллинчу хенахь дуьйна, йерриг а СССР хиллачу пачхьалкхашкара эзарнаш нах баьхкина цига[1][3].

Хьалхарчу залехь гайтинчу гайтамо дуьйцу цуьнан кхоллараллин болх дӀаболабаларх, Толстойн меттигерчу нохчашца хиллачу доттагӀаллех лаьцна[1].

Йуьртарчу дахарх цуьнан хиллачу синхаамаша кхоьллина цуьнан «Казакаш» цӀе йолчу произведенин бух. И дахар, цхьацца хийцамашца, дийцарехь дуьйцу. ШолгӀачу зала чохь «Казакаш» цӀе йолчу дийцарна а, хӀетахьлера Старогладовская йуьртана а лерина экспонаташ йу[1].

КхоалгӀачу залехь дуьйцу Толстойн эскарехь гӀуллакх дарх лаьцна. ЙоьалгӀачу залехь дуьйцу йаздархочун дахаран тӀаьххьарчу денойх а, цо Кавказна лерина тӀаьххьара йазйинчу произведенех а — «Хьажи Мурат» дийцарх а. Коридорехь гайтам бу тема йолуш «Л. Н. Толстой и Нохч-ГӀалгӀайчоь». «XIX бӀешо йуккъе даьлча казакийн а, ламанхойн а, керт» типологин маьӀӀехь гойтуш йу Л. Н. Толстойн заманера стилизаци йина гӀишлош, цу заманан цӀийнан хӀуманаш а, гӀирс а.

Музейн майданахь Толстойн хӀоллам бу. 1976 шарахь СССР арахийцира хӀолламан сурт тӀехь долу исбаьхьаллин марка йолуш конверт.

Толстойн хӀоллам музейн майданахь. СССР-н исбаьхьаллин марка тоьхна конверт. 1976 шо.

ТӀеман кампанехь дуккха а мехала экспонаташ лачкъийна, йайна оцу музейхь, республикерчу дуккха а кхечу музейшкахь санна. 2009 шарахь музей меттахӀоттийра, цуьнан гайтам дӀахӀоттийра керлачу гӀишлон чохь, иза йира XIX бӀешеран жимачу Ӏаламан цӀийнан кертахь, бӀогӀамашца, хьалха хиллачу школин гӀишлонан меттехь, догӀуш доцу эксплуатацин[2].

2021-чу шеран майехь Россин Федерацин культурин министро Любимова Ольгас деза схьайиллина «Л. Н. Толстой - йаздархо» цӀе йолу керла гуттаренна а болх беш йолу гайтам, цигахь гойтуш ду суьрташ, йаздархочун куьйгайозанийн копеш а, документаш а, Мисирбиев Садон тура, кхин йолу хӀуманаш. Верриг а музейн 1872 латтош йолу меттиг йу хӀокху дийнахь[2].

Хьажа кхин а

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 Этнографический музей Л. Н. Толстого (филиал Нац. музея ЧР). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 15 декабрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2014 шеран 15 декабрехь
  2. ↑ 1 2 3 Любимова открыла экспозицию в литературно-этнографическом музее Льва Толстого в Чечне. ТАСС (2021 шеран 30 май). ТӀекхочу дата: 2021 шеран 9 июнь. Архивйина 2021 шеран 9 июнехь
  3. ↑ В Чечне открыли экспозицию Литературно-этнографического музея Льва Толстого. «Российская газета» (2021 шеран 31 май). ТӀекхочу дата: 2021 шеран 9 июнь. Архивйина 2021 шеран 9 июнехь

Литература

  • Асталов В. А., Хамурзаев И. С. Музейная сеть Чеченской Республики в конце XX — начале XXI века. — Махачкала: АЛЕФ, 2014. — 196 с. — ISBN 9785438606161.

Хьажоргаш

Категореш