Шела гӀалин дешаран центр

Шелан дешаран центр болх беш йу 2016 шарахь дуьйна. 2023 шарахь Нохчийн Республикехь керлачу дешаран шарна кечам беш гӀо дира А. Кадыровн цӀарахчу кӀоштан йукъараллин фондо йукъара дешаран заведенеш материалан-технически гӀирсашца а, мебельца а кечъйан^[3].

Кхоьллинарг йу Нохчийн Республикин дешаран а, Ӏилманан а министерство^[1].

ХӀора шарахь 1000 сов дешархо дӀаоьцу дешаран хьукуматехь.

Йуьхьанцара йукъарадешар хьалхарчу классан дешархошна дӀадолало 6 шо 6 бутт кхаьчча, нагахь санна могашаллина дуьхьал гайтамаш бацахь, амма 8 шарел тӀаьхьа ца хилча.

Ишколана билгалъйаьккхинчу меттигехь бехачу хинболчу хьалхарчу классан дешархойн дай-наношна латкъамаш бар дӀадолало оханан беттан 1-чу дийнахь, чекхдолу асаран беттан 30-чу дийнахь. ТӀедиллинчу меттигехь дехаш доцчу берашна хьалхарчу классе деша заявкаш схьаэцар дӀадолало карарчу шеран мангалан баттахь 6-чу дийнахь, меттигаш йуьззина дӀайаллалц, амма карарчу шеран товбецан беттан 5-чу дийнахь тӀаьхьа ца дуьтуш. Россин низамашца нийса а догӀуш, рогӀера арахьа а, хьалха дӀаэцаран а бакъо лелайо цхьацца льготан категорешкахь болчу бахархойн берашна.

Ишколан дешархошна дешаран коьрта кепаш, № 273 «Россин Федерацехь дешарх лаьцна» федеральни законехь билгалъйаьхна ма-хиллара. Дешаран кеп: очно. Хьехаран мотт: оьрсийн мотт.

Дешар дӀахьо хӀокху программашца: йуьхьанцара йукъара дешар (1-4 классашкахь 4 шо) а, коьрта йукъарадешар (5-9 классашкахь 5 шо) а, йуккъера йукъара дешар (10-11 классашкахь 2 шо) а. Иштта ишколехь кхочушйо берашна а, баккхийчарна а тӀетоьхна дешаран дешаран программаш а, синкхетамехь тӀаьхьабисина (хьекъалан заьӀапалла) дешархошна адаптированни йуьхьанцара дешаран программа а.

2021—2022 дешаран шарахь кхоьллина 6 тӀетоьхна дешаран тоба:

• «Шахмата» кружок;
• «Дуьненан хелхарш» кружок;
• «Хьекъалан клубок» кружок;
• «Волейбол» кружок;
• «Баскетбол» кружок;
• «Къона суртдиллархо» кружок;
• «Модница а, мастерица а» кружок;
• «Робототехника» кружок;
• «Бисероплетении» кружок.

2020-чу шеран бекарг баттахь дуьйна цу центрехь болх беш йу «Россин дешархойн болам» цӀе йолу йукъараллин цхьаьнакхетаралла. Иштта ишколашкахь хаамийн гӀирсаш а бу, уьш кхочушбо хӀокху гӀуллакхашкахула: ишколехь хиллачу маьӀнечу хиламийн сурт а, видео а дӀайазъйар, тематически пенан газеташ арахецар а, ишколан сайта тӀехь а, официальни ВКонтакте тобанаш тӀехь а хиламех лаьцна хаамаш дӀасабаржор а.

ТӀаьхьарчу кхаа шарахь мидалш йеллачу мидалхойн терахь:

Центрехь йу 34 дешаран кабинет, кхузаманан мультимедиан технологешца кечйина, шайна йукъахь: физикан лаборатори а, химин лаборатори а, биологин лаборатори а, цхьа компьютеран лаборатори а, пхьарийн мастерской а, мехкаршна лерина технологийн чоь а, дахаран кхерамзаллин баххаш Ӏамош йолу чоь (тренажершца кечйина, кхин а). ГӀишлонан лахарчу гӀат тӀехь спортан зал йу, ткъа шолгӀачу гӀат тӀехь актови зал йу. Хьалхарчу гӀат тӀехь йу столови (240 меттиг) а, кхачанан блок а. Цу майданахь ловзаран майданаш йу дӀатоьхна ши майда. Цигахь йу 21 360 жайна гулдина библиотека.

ЗаьӀапчу берашна а, леррина дешаран хьашташ долчу берашна а садаӀаран гӀуллакхаш дӀадахьа меттиг йелла. Ишколехь йац заьӀапчу а, леррина дешаран хьашташ долчу а берашна лерина класс.

2022-2023-чу шерашкахь дешархойн лехамашна а, талламна а тӀе а тевжаш, универсальни дешаран программа кховдийра. Оьрсийн мотт а, математика а лакхарчу тӀегӀанехь Ӏамадо.

• Дешаран шо дӀадолало товбецан баттахь 1-чу дийнахь;
• Урокан хан 40 минот йу;
• Дешаран хан: 1-ра, 9-ра, 11-ра классаш — 33 дешаран кӀира; 2-4, 5-8, 10-чу классашкахь — 34 дешаран кӀира;
• 1-чу классехь график дӀасайекъало: 35 минот (товбецан бутт — гӀуран бутт) а, 40 минот (кхолламан бутт — хӀутоссург бутт) а;
• Ишкол дӀайолало Ӏуьйранна 9 сахьт даьлча;
• Дешаран кӀира пхеа дийнахь лаьтта;
• Ишкол цхьана сменехь болх беш йу;
• Занятешна йукъахь садаӀар лаххара а 5 минот, уггаре дукха 10 минот.

2023-чу шеран хаамашца ишколехь хьехархойн коллективан терахь ду — 74, царех: 62 — лакхара хьехархойн дешар долуш а, 8 — хьехархочун лакхара квалификацин категори йолуш а, 3 — хьехархочун хьалхара категори йолуш а, 16 — хьехархочун 30 шарахь сов хьехархочун болх бина а.

• Ши хьехархо (Тембулатова Кесирт Мовлин йоӀ а, Саламова Зулай Насрудинан йоӀ а) «Россин Федерацин йукъардешаран сийлахь белхахо» цӀе йелла;
• «Россин Федерацин дешаран декъехь сийлахь белхахо» — Бибулатов Хасан Мовлдин воӀ (2022 шо)^[4];
• Россин Федерацин дешаран а, серлонан а Сийлахь белхахо — 3 хьехархо (Баснакаева Хава Денилбекан йоӀ, кхиберш а);
• Россин Федерацин хьакъволу хьехархо — Элнакаев Ӏабдулбакъи Дугушан воӀ а, Исраилова Луиза Далхадан йоӀ а^[5][6];
• Оьрсийн меттан хьехархочунна Хадиева Раиса Успан воӀ Нохчийчоьнан Куьйгалхочун Сийлаллин грамота йелла 2023-чу шарахь;
• Вовшахтохархочунна Бачаева Зулай Мушалин йоӀ а, директоран дешаран гӀуллакхашкахула йолчу заместительна Инаева Элима Салманан йоӀ а Нохчийн Республикин правительствон Сийлаллин грамота йелла 2023-чу шарахь;
• Нохчийн Республикин дешаран а, Ӏилманан а министерствос сийлаллин грамоташ йелира пхийтта хьехархочунна.

Ишколан директор(оьр.)нохч.: Баснакаева Хава Денилбекан йоӀ

• 2019-чу шарахь республикерчу школан тобанашна йукъахь дӀайаьхьначу «Кхиамийн формула» телевизионан математикехула къовсамехь толамхо^[7];
• 2019-чу шарахь Даймехкан лардархочун денна лерина йолчу республикин «Ветеранан» къовсамехь толам баьккхира центрера дешаран тобано;
• «Вай тайп-тайпана ду, амма цхьатерра ду» Къилбаседа Кавказан федеральни округан ненан меттанийн хьехархойн регионашна йукъарчу кхоллараллин конкурсан а, фестивалан а толамхо (Къилбаседа ХӀирийчоь) «Инновационни хьехархо» категорехь нохчийн меттан а, литературин а хьехархочо Умарова Саламат Исаеван йоӀ толам баьккхина 2020-чу шарахь^[8];

• Дешархо Х. Саидовас толам баьккхира 2020-чу шарахь Йерригроссин къоначу декламаторийн конкурсан «Дийна классика» кӀоштан этапехь;
• 2022-чу шеран рейтингехь 20-гӀа меттиг дӀалаьцна Нохчийн Республикехь йукъардешаран организацеша йукъардешаран дикалла ларъйарехь динчу дакъа;
• 2023-чу шарахь университетан олимпиадехь нохчийн маттахь 2-гӀа меттиг а, немцойн маттахь 3-гӀа меттиг а;
• Директоран дешаран гӀуллакхашкахула заместительна Инаева Элима Салманан йоӀ (2023 шо) а, Есита Саламбекан йоӀ Каимова «Нохчийн Республикин хьакъйолу хьехархо» цӀе йелла.