№ 1 йолу ишкол (Ӏалхан-ГӀала)

Ишкол кхоьллина 1965-чу шеран товбецан беттан 1-чу дийнахь, йукъара дешаран хьукумат йу йуьртан йуккъехь, кхаа гӀат тӀехь йолчу гӀишлон чохь. Ӏалхан-ГӀалара эвла йу Соьлжа хин аьрру бердаца, Соьлжин рагӀ къилбаседа когашкахь, Соьлжа-ГӀалина къилба-малхбузехьа 7 километр генахь^[3].

2010-чу шарахь ишкол чекхъйаьккхинчу нохчийн бизнесхочо Арсамаков Абубакара керла гӀишло йира ишколана. Кхаа сменан проблема дӀайаьккхира^[4].

Ӏалхан-ГӀала йуьртан йуккъехь йу ишкол. Дешархойн дукхахболу доьзалш беха долахь болчу хӀусамашкахь: 79 % — ишколан уллехь а, 21 % — йуьртан гергарчу микрорайонашкахь^[5].

Кхоьллинарг йу «Нохчийн Республикин муниципальни кӀоштан дешаран урхалла» муниципалан хьукумато гойтуш йолу Соьлжа-ГӀалина муниципалан кӀоштан администраци^[1].

Ишколан дешархошна дешаран коьрта кепаш, «Россин Федерацехь дешаран хьокъехь» № 273 йолчу Федеральни законан гурашкахь. Дешаран кеп: очни. Хьехаран мотт: оьрсийн мотт.

Дешар дӀахьо йуьхьанцарчу йукъара дешаран (1-4 классашкахь 4 шо) а, йуьхьанцара йукъара дешаран (5-9 классашкахь 5 шо) а, йуккъера йукъара дешаран (10-11 классашкахь 2 шо) программашца а.

Адаптированни йуьхьанцара йукъара дешаран программа йуьхьанцарчу йукъара дешарна лерина гӀорторан а, леламе а, лазарш долчу дешархойн, синкхетамехь тӀаьхьависина, кхин а тӀетохаран кхиаран программаш.

Ишколехь кхоьллина кхо предметни методически цхьаьнакхетаралла (МЦ):

• Йукъарчу гуманитаран а, социально-экономикан а дисциплинийн МЦ;
• Ӏаламдовзаран а, математикийн а дисциплинийн МЦ;
• МЦ ассоциаци йуьхьанцарчу дешаран хьехархойн^[5].

ТӀетоьхна дешар хӀокху программашца дӀахьо:

• йукъараллин;
• йукъара хьекъал;
• йукъара кхиаран;
• физкультура а, спорт а.

Ишколехь кхузаманан мультимедиан технологешца кечйина 38 дешаран кабинет йу, шайна йукъахь: физикан лаборатори а, химин лаборатори а, биологин лаборатори а, компьютеран кабинет а, дечка мастерской а, мехкаршна лерина технологийн кабинет а, кӀенташна лерина технологийн кабинет а.

Ишколан гӀишлонан 1-чу гӀат тӀехь спортзал йу, ткъа шолгӀачу гӀат тӀехь актови зал йу. Цигахь столови а, кхачанан блок а йу. Ишколан майданахь асфальт йина ловзаран майда кечйина йу дуьхьалонашна лелачу курсах, футболан майда а йу. Берийн ловзаран а, спортан а майданаш йуьззина кечйина йу.

• Дешаран шо дӀадолало товбецан беттан 1-чу дийнахь;
• Урокан хан 40 минот йу, ткъа 1-чу классехь 35 минот йу (хьалхара ах шеран);
• Урокашна йукъахь садаӀар 10 минотехь хуьлу;
• Дешаран шеран хан лаххара а 34 кӀира ду а, чаккхенан пачхьалкхан аттестаци ца лерича, 1-чу классехь — 33 кӀира а;
• Дешаран кӀиранан хан 6 де йу;
• Хьукуматехь 2 сменан график йу урокийн: 1-ра смена — 8:00 сахьт даьлча 12:50 сахьт даллалц а, 2-гӀа смена — 13:30 сахьт даьлча дуьйна 18:20 сахьт даллалц а^[6].

ТӀаьхьарчу кхаа шарахь (2020-2022-чу шерашкахь) Цхьаьнатоьхначу пачхьалкхан экзаменан жамӀашна дустаран анализ йича гучубевлла хӀара хийцамаш:

• оьрсийн маттахь уггар лакхара балл 96 балле кхаьчна;
• оьрсийн маттахь 70 балл сов баьккхинчу выпускникийн терахь алсамдаьлла;
• хими а, биологи а хьалха лаьтта селективни предметийн ранжированехь;
• чаккхенан экзаменашна истори а, йукъараллин Ӏилма а, физика а хаьржина выпускникийн терахь лахделла;
• химин а, лакхарчу математикийн а Цхьаьнатоьхначу пачхьалкхан экзаменан жамӀаш лахделла.

2023-чу шарахь дуьйна ишколехь йерриг а хьехархойн коллектив йу — 117, царех 96 лакхара хьехархойн дешар долуш, 47 —30 шарахь сов хьехархочун болх бина.

• Нохчийн Республикин Куьйгалхочун сийлаллин грамоташ йелла: Кадырова А. А. (2023 шо), нохчийн меттан а, литературин а хьехархочунна Эдильгириева С. А. (2019 шо);
• Нохчийн Республикин правительствон Сийлаллин грамота йелла оьрсийн меттан а, литературин а хьехархочунна Хаджиева Л. И. (2021 шо);
• «Къинхьегаман ветеран» — Таташева Э. З., Чапанова А. З., Болатханова Н. В., Хусейнова Х. Д.;
• Нохчийн Республикин хьакъйолу хьехархо — Чапанова А. З.;
• «Къинхьегаман доьналлех мидал» — Жданова Л. В.;
• «Нохчийн-ГӀалгӀайн АССР-н хьакъволу хьехархо» цӀе йелла Хусейнова Х. Д. 1972 шарахь^[7];
• Ӏалхан-ГӀалара йуьртан куьйгалхочун сийлаллин грамота — Таташева Е. З. (2022 шо), Магомадова Я. А. (2023), Ахметхажиева М. У. (2017), Вараева Т. Б., Джабраилова Р. А., Магомадова Р. Ю., Ясаева З. Н. (2017 шо);
• «Россин Федерацин дешаран сийлахь белхахо» цӀе йолу сийлахь цӀе йелла — Абдулазиева Т. М. (2017 шо), Ясаева З. Н. (2017 шо);
• «Россин Федерацин йукъара дешаран сийлахь белхахо» — Абдулазиева Т. М. (2003 шо), Абубакарова Б. А., Таташева З. А., Жданова Л. В.;
• «Россин Федерацин дешаран а, серлонан а сийлахь белхахо» — Ахметхажиева М. У. (2019), Магомадова Р. Ю. (2019);
• «СССР дешаран отличник» — Вараева Т. Б. (1987 шо);
• "Халкъан дешаран отличник — Вараева Т. Б. (1989 шо);
• ЦӀе «Халкъан дешаран говзалла» — Абдулазиева Т. М., Чапанова Т. З., Жданова Л. В.;
• Нохчийн Республикин дешар кхиорехь дакъалацарна Нохчийчоьнан куьйгалхочун баркаллин кехат делира химин хьехархочунна З. Н. Ясаевна (2020 шо);
• Нохчийн Республикин Соьлжа-ГӀалин муниципальни кӀоштан отделан куьйгалхочун Сийлаллин грамота — Магомадов Я. А. (2020 шо), Ясаев З. Н. (2021)^[8].

Ишколан директор: Абдулазиева Таня Маликан йоӀ.

• «Взгляд в будущее» Йерригроссин дешаран форуман жамӀашна тӀе а тевжаш, ишкол директорна, Абдулазиева Т. М., «Шеран директор — 2015» сийлаллин значок йелла;
• 2015-чу шарахь дӀайаьхьначу Йерригроссин дешаран форуман «Кханенан ишкол» жамӀаш тӀехь дӀайаьхьначу «Россин тоьлла 100 ишкол» конкурсан лауреат;
• Йерригроссийн «Россин тоьлла хьехархой» конкурсан лауреат 2006 шарахь — Чапанова Ф. З.;
• «Россин тоьлла хьехархой» Йерригроссин конкурсан лауреат — Болатханова Нина Васильевна^[9];
• «Ингалсан меттан хьехархо» муниципальни конкурсан совгӀатхо — Авзаева Ш. А.;
• А. А. Кадровн цӀарахчу Соьлж-ГӀаларчу Суворовн цӀарахчу тӀеман ишколо вовшахтоьхначу йукъараллин Ӏилманийн республикански олимпиадехь 3-гӀа меттиг йаьккхира дешархочо Адуев Магомеда (2017 шо);
• «Шеран хьехархо — 2021» конкурсан муниципальни этапан совгӀатхо — Цуева Луиза Сайдаминан йоӀ;
• «Шеран хьехархо — 2022» конкурсан муниципальни этапехь 3-гӀа меттиг йаьккхина историн а, йукъараллин Ӏилманан а хьехархочунна Гераев Ризванна.

• Баиев Хьасан — нохчийн гӀараваьлла хирург а, йаздархо а, спортсмен а^[10];
• Арсамаков Абубакар — Москох индустрин банкан президент хилла, Российн Федерацин сийлахь экономист^[4];
• Чапаев Ваха — советски нохчийн самбоист а, дзюдоист а, Российн сийлахь тренер самбо а, дзюдо а^[11].