Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Чапаев, Ваха Хасанович

Ва́ха Хьаса́нан воӀ Чапа́ев (оьрс. Ва́ха Хаса́нович Чапа́ев, 1952 шеран 5 декабрь, Семей) — советски самбист а, дзюдоист а, российски тренер а, спортан гӀуллакххо а. ССРС-н спортан говзанча, дзюдохула Россин хьакъволу тренер[1][2]. Нохч-ГӀалгӀайн АССР-хь самбохула ССРС-н спортан хьалхарчу говзанчех цхьаъ[2]. 2001-чу шарахь Нохчийн Республикин физически культурехула а, спортехула а, туризмехула а волчу министран заместитель хӀоттийна[3]. ССРС-н а, Россин а спортан ткъе итт сов говзанча кечвина цо[1][4].

Биографи

Дуьненчу ваьлла 1952-чу шеран гӀуран беттан 5-чу дийнахь шен доьзал махках а баьккхина дӀахьажийначу Казахски ССР-н Семипалатинск гӀалахь[1][3].

Бералла а, жималла а Соьлжа-ГӀалин кӀоштан Ӏалхан-ГӀала йуьртахь дӀайаьхьна, № 1 йолчу йуккъерчу ишколехь дешна[4]. Ишколехь волчу шерашкахь вовшахтоьхначу команди йукъахь баскетболехула а, волейболехула а, йайн атлетикехула а долчу кӀоштийн а, республикин а къийсадаларшкахь дакъалаьцна: иза Ӏамош вара физкультурин хьехархо К. Абдуллаев[2].

Шен 15-16 шо долуш доттагӀашца Соьлжа-ГӀала тренер Петран кӀант Куцель Феликс волча самбо а, дзюдо а Ӏамо лелара. 10-12 шо долчу берийн тобанаш вовшахтухуш волчу Куцельна дуьххьара дуьйна ца лаара иза секци схьаэца. Чапаевс мелла а зеделларг долучаьрца ша латийтар дехнера, цул тӀаьхьа дӀаийцира иза цига[2][4].

Дешар

«Физически культура» говазалла кара а йерзош Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан хьехархойн институтан физически кхиоран факультетан тӀаьхьашха дешаран дакъа чекхдаьккхина (1992)[1][3][2].

Спортан карьера

Самбохь леташ хилла 68 кг кхаччалц йолчу дегӀан йозаллин категорехь а, дзюдохь — 71 кг кхаччалц йолчу а[2].

Коьрта кхиамаш[2][1]:

  • 1969 — ДЮСШ-н а, «Локомотив» йукъараллин а кегийчарна йукъахь хьалхенаш йахарийн толамхо; Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н вовшахтоьхначу команди йукъахь Къилбаседа-ХӀирийчоьнан АССР вовшахтоьхначу командина дуьхьал Орджоникидзехь самбохула дӀадаьхьначу цхьаьнакхетарехь дебют;
  • 1970 — Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н вовшахтоьхначу команди йукъахь а волуш, Черкесскехь дӀайаьхьначу Къилбаседа Кавказан чемпионатехь дакъалацар;
  • 1970 — Львовехь дӀайаьхьначу «Локомотив» ЦС-н кегийрхойн хьалхе йаккхарехь толам (деа латарехь доьазза тоьлла);
  • 1974 — Ригехь дӀадаьхьначу йерриг союзан къийсадаларшкахь 5-гӀа меттиг;
  • 1975 — РСФСР-н чемпионатан борзанан совгӀатхо;
  • 1977 — Бакухь дӀадаьхьначу йерриг союзан къийсадаларшкахь 5-гӀа меттиг;
  • 1984 — РСФСР-н чемпионатан борзанан совгӀатхо;

Францехь дӀайаьхьначу дуьненан чемпионатан дато совгӀатхо.

ТӀеман гӀуллакх дечу хенахь, тренер М. Мцариашвили а волуш, Ростов-на-Дону гӀалахь Къилбаседа-Кавказан тӀеман гуонан спортан клубе лелаш вара. Оцу муьрехь толамаш баьхна Саратовхь а, Карагандахь а, Каунасехь а дӀадаьхьначу къийсадаларшкахь, иштта, Москвахь «Локомотив» ЦС-н хьалхе йаккхарехь а толам баьккхина, СССР-н спортан говзанчин нормативаш кхочуш а йина[2][4][прим. 1].

Тренеран болх

Тренеран гӀуллакх дан волавелла ша спортсмен волчу хенахь дуьйна, дукха хьолахь Ӏалхан-ГӀаларчу шен йуьртахошца «Локомотив» клубехь болх а беш[2][4].

  • 1970—1971 — Соьлжа-ГӀалин кӀоштан советан олимпийски тӀаьхьалонан «Локомотив» ДСО берийн-кегийчеран лерринчу ишколан самбохула тренер-хьехархо[3].
  • 1971—1973 — ССРС-н Герзашца болчу ницкъашкахь(оьр.)нохч. гӀуллакх[3].
  • 1973—1991 — Соьлжа-ГӀалин кӀоштан советан олимпийски тӀаьхьалонан «Локомотив» ДСО берийн-кегийчеран лерринчу ишколан самбохула тренер-хьехархо[3][1].
  • 1991—2000 — Нохчийн Республикин спортан лакхарчу говзаллин ишколан дзюдохула тренер-хьехархо[3][1].

Цуьнан кхиархоша толамаш а, совгӀаташ а даьхна РСФСР-н а, СССР-н а, «Локомотив» ЦС-н а хьалхенаш йахарехь[2].

Пачхьалкхан гӀуллакхдар

  • 2000—2001 — Нохчийн Республикин физически культурехула а, спортехула а, туризмехула а йолчу пачхьалкхан комитетан председателан заместитель[3].
  • 2001-чу шеран оханан баттахь дуьйна Нохчийн Республикин физически культурехула а, спортехула а, туризмехула а волчу министран заместитель[3][1].

«Нохчийн Республикин пачхьалкхан граждански гӀуллакхан 1-чу классан волуш волу хьехамча» классан чин долуш ву[3].

Министран заместителан даржехь волуш республикин а, йерригроссин а къийсадаларш дӀадахьарна а, республикин спортан федерацеш кхолларна а, спортсменаш базбар дӀадахьарна а тӀехь Ӏуналла деш вара. 2008-чу шарахь Нохчийн Республикин теннисан федераци схьайелларна леринчу мероприятехь а[5], 2011-чу шарахь боксехула йолчу республикин чемпионатехь а[6], тхэквондохула «Соьлжа-ГӀалин кубок» турнирехь а[7], тхэквондохула «Кавказан Кубокехь» (ИТФ) а[8], юниорашна йукъахь паргӀатчу кепара латарехула йолчу Дуьненан кубокан толамхошца хиллачу цхьаьнакхетарехь а министерствон векал санна вара[9].

Бевзаш болу кхиархой

  • Абдулаев Герман — дзюдохула Россин спортан дуьненайукъарчу классан говзанча[1][2];
  • Магомадов Зеламха (Татароглу Селим) — спортан дуьненайукъарчу классан говзанча, тӀаьхьуо Туркойн махкехьа леташ вара[1][2];
  • Баиев Хьасан — самбохула а, дзюдохула а СССР-н спортан говзанча, хирург, йаздархо[4].

СовӀаташ а, цӀераш а

  • самбохула СССР-н спортан говзанча[2][4];
  • дзюдохула РСФР-н хьакъволу тренер[3];
  • дзюдохула Россин хьакъволу тренер[1][2];
  • Нохчийн Республикин пачхьалкхан граждански гӀуллакхан 1-чу классан волуш волу хьехамча[3].

Доьзал

  • Зуда йалийна ву; кхаа беран да[4][3].
  • Вежарий — спортан говзанчаш ЧапаевгӀар Вахьид а, Ӏийса а[4].
  • КӀант Руслан — спортан дуьненайукъарчу классан говзанча, Россин чемпион, Европин чемпионатан совгӀатхо[2][4].
  • КӀант Зеламха — Россин спортан говзанча, дуьненайукъарчу турниран толамхо[2][4].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Мовлади Абдулаев. Ваха Чапаев. WSPORT-SHATOY. Энциклопедия чеченского спорта (2013 шеран 23 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Ваха Автуринский. Чапаев — не Василий Иванович — Он из Алхан-Калы. Вести Чеченской Республики (2012 шеран 3 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Чапаев Ваха Хасанович. Runetbook.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Ваха Автуринский. «Чапаевцы» из с. Алхан-Кала. Вести Чеченской Республики (2014 шеран 24 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  5. ↑ Большой теннис пришел в Чеченскую Республику. Информационное агентство «Грозный-Информ» (2008 шеран 28 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  6. ↑ В Грозном прошел чемпионат республики по боксу. Информационное агентство «Грозный-Информ» (2011 шеран 15 февраль). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  7. ↑ В Грозном завершился турнир по тхэквондо. Информационное агентство «Грозный-Информ» (2011 шеран 20 февраль). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  8. ↑ В Грозном состоялся «Кубок Кавказа» по тхэквондо (ИТФ). Информационное агентство «Российский Стадион» (2011 шеран 21 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.
  9. ↑ В Грозном встречали победителей Кубка мира. Информационное агентство «Грозный-Информ» (2011 шеран 30 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 август.

Комментареш

  1. ↑ Источники расходятся в датировке военной службы: биографическая справка указывает срочную службу в 1971—1973 годах, тогда как очерки газеты «Вести республики» относят призыв к 1977 году

Литература

  • Аслаханов С.-А. М., Хизриев Х. Х. Физическая культура и спорт Чечни: истоки и современность. — М.: Перо, 2015. — 239 с. — ISBN 978-5-00086-997-0.

Хьажоргаш

Категореш