Шайх-Мансуран кӀоштан берийн кхолламаллин цӀа

Берашна тӀетоьхна дешаран хьукумат кхоьллина 1981-чу шарахь, схьайиллина Пионерийн цӀа аьлла. Пионерийн цӀийнан гӀишло йохийра хьалхара тӀеман кампанехь, амма болх йукъах ца баьлла. 1998-чу шарахь иза болх бан йолайелира классал арахьара дешаран центр санна. 2000-чу шарахь иза йуха схьайиллина Соьлжа-ГӀаларчу «№ 47 йолу йуккъера ишкол» муниципальни бюджетан дешаран хьукуматин бух тӀехь «Берийн кхоллараллин цӀа» аьлла. 2015-чу шарахь дуьйна берийн кхолламаллин цӀа болх беш ду Соьлжа-ГӀаларчу «№ 20 йолу М. C. Ташухаджиевн цӀарах ишкол» йолчу муниципальни бюджетан дешаран хьукуматехь, ткъа 2020-чу шарахь Шайх Мансуран кӀоштан берийн кхолламаллин цӀа болх беш ду Й. Д. Дешериевн цӀарахчу лингвистически ишколехь^[2].

Берийн исбаьхьаллин цӀийно дешаран гӀуллакхаш дӀахьо тӀетохаран дешаран муниципальни бюджетан хьукумате «Ахьмадан кӀоштан берийн кхолламалийн цӀачохь», иштта а муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукуматашкахь: «№ 6 йолу ишкол» а, «№ 20 йолу М. C. Ташухаджиевн цӀарах ишкол» а, «№ 47 йолу ишкол» а, «№ 67 йолу ишкол» а, «№ 50 йолу ишкол» а, «№ 35 йолу ишкол» а, «№ 2 йолу гимнази» а, «Йуккъера йукъарадешаран № 39 йолу Айдамировн Р. А. цӀарах ишкол» а, «№ 5 йолу гимназии» а, Лингвистийн Ю. Д. Дешериевн цӀарах ишкол а^[2].

«Соьлжа-ГӀалара Ахьмадан кӀоштан берийн кхоллараллин цӀа» кхоьллинарг йу Соьлжа-ГӀалин мэрин дешаран урхалла^[1].

«Соьлжа-ГӀалин Шайх Мансуран кӀоштан» тӀетохаран дешаран муниципальни бюджетан хьукумат куьйгалла дӀахьош ду «Российски Федерацехь дешарх лаьцна» федеральни законца а, хьукуматийн уставца а нийса а догӀуш. Дешар (Ӏамор) дӀахьош долу меттанаш: оьрсийн мотт. Дешаран стандартан хан: 1 шарера 3 шаре кхаччалц. Коьртачу декъана 5 шарера 18 шаре кхаччалц хенаш йолчу берашца болх вовшахтуху хьукумато. 2024-чу шарахь 5-9 шераш долу 367 стаг доьшуш вара а, 10-14 шераш долу 1784 стаг а, 15-17 шераш долу 129 стаг а^[1].

2023—2024 дешаран шарахь хьукумато кхочушйийр йу 16 кхин а йукъара дешар кхиоран программа хӀокху белхан декъехь:

• Технически — 1;
• Йукъараллин а, хьехаран а — 2;
• Исбаьхьаллин — 10;
• Ӏаламдовзаран — 3;
• Физкультура а, спорт а — 1^[1].

Исбаьхьаллин агӀонан гурашкахь берийн кхоллараллин центран хьехархоша хӀокху исбаьхьаллин цхьаьнакхетараллашкахь болх дӀахьо:

• «Вокал»;
• «Гармони»;
• «Театр-Студи»;
• «Ламанан йоӀ»;
• «Кхоллараллин дуьне»;
• «Кхолларалла»;
• «Дечиг дагор»;
• «Пхьер»;
• «Къоначу инспекторан театр-студи»;
• «Дашо махаш».

Ӏаламдовзаран декъехь:

• «Самукъане биологи»;
• «Къона биолог»;
• «Къона лор».

Социалан а, гуманитаран а декъехь:

• «Кхерамзаллин ишкол»;
• «Ӏаьрбийн мотт дӀаболабеллачарна».

Технически агӀор хьаьжча:

• «Дуьне объективехула».

Физически культуран а, спортан а агӀор:

• «Шахматийн клуб».

ЗаьӀап дешархой — 6. ХӀора шарахь 2000 сов бер доьшу цу хьукуматехь^[1].

«ХӀора берана кхиамаш хуьлийла» федеральни проект кхочушъйаран гурашкахь къоман проект «Дешар» 2019-чу шеран лахьанан беттан тӀетохаран дешаран муниципальни бюджетан хьукуматехь «Соьлжа-ГӀалин берийн кхолламаллин цӀа Шейх-Мансуран кӀоштан» йу тайп-тайпанчу агӀонийн 8 лаборатори схьайиллина, 2019-чу шеран лахьанан беттан 8-чу дийнахь Нохчийн Республикин дешаран а, Ӏилманан а министерствон № 1527-п йолчу омран буха тӀехь^[1].

• Дешаран шо дӀадолало товбецан беттан 1-чу дийнахь, чекхдолу хӀутосург беттан 31-чу дийнахь;
• Хьукуматехь берийн урокаш дӀахьо кӀиранах 6 дийнахь;
• Дешаран шеран хан 36 дешаран кӀира ду;
• Кружокийн болх дӀахьош бу 2 сменехь: 1-ра смена — 9 сахьт 30 минот йаьлча дуьйна а, 2-гӀа смена 14 сахьт даьлча дуьйна а;
• Занятеш дӀайахьаран хан: 45 минот^[3].

2024 шарахь дуьйна хьехархойн коллективан терахь ду — 36, царех: очни хьехархойн коллектив — 29 а, арахьара очно болх беш болу хьехархойн коллектив — 8 а, уггар лакхара квалификацин категори йолуш — 5 хьехархо а, лакхара дешар долу — 27 хьехархо а, хьехаран стаж —10 шарахь сов йолуш а^[2].

Директор муниципальни бюджетан хьукумат тӀетохаран дешар «Шайх-Мансуран кӀоштан берийн кхолламаллин цӀа» 2015 шеран мангалан беттан 6-чу дийнахь дуьйна: Успанова Малика Кюри йоӀ.

2024-чу шарахь ДДТ-н буха тӀехь кхоьллина «ЦӀен тептаре йазйина Нохчийн Республикин дарбанан ораматаш» цӀе йолу музей, дешархошкахь гонаха долчу дуьненна хьалха жоьпалла хиларан синхаам а, дай баьхначу махка безам а кхиоран Ӏалашонца. Музейн профиль Ӏаламдовзаран ду. Экспозици: «Дарбанан ораматех лаьцна книжни библиотека» а, «Дарбанан ораматийн гербарий» а, «Дарбанан ораматийн суьрташ» а. Дерриге а Ӏалашдаран дакъойн терахь — 50^[4].

• «Ас сайн дог берашна дӀало» конкурсан лауреат 2023 — дешаран белхан директоран заместитель, хьехархо, Магомадова С. А.;
• «Дешарехь лидерш» региональни конкурсан толамхо 2024 — дешаран белхан директоран заместитель, хьехархо, Магомадова С. А.;
• Конкурсан лауреат «Сайн дог берашна дӀало» 2024 — хьехархой Мавлаева А. А., Цакараев А. М^[1].