№ 1 йолу Н. А. Назарбаевн цӀарах лицей

Нохчийн Республикин йукъардешаран хьукуматашна йукъахь кхоьллинчу шарца уггаре а ширачех йу Н. Назарбаевн цӀарах йолу № 1 йолу лицей^[2].

Схьайиллина хан — 1903 шо. Йуьхьанца цу гӀишлон чохь йара бакъйолу ишкол, цул тӀаьхьа белхалойн факультет, тӀаьхьо — йуккъера ишкол. Советан заманахь иза йара сийлахь 2-гӀа йуккъера ишкол, цигахь дешархоша дуккха а шерашкахь лакхарчу программашца Ӏамийна. Дешаран заведенин пенашна йукъахь доьшуш хилла: гӀараваьлла кхетош-кхиоран белхахо Ошаев Халид а, академик Миллионщиков а, революционер Шерипов Асланбек а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Министрийн Советан председатель хилла волу Гайрбеков Муслим а, пачхьалкхан совгӀатан лауреат Ибрагимов Канта^[2][3].

1990-чу шарахь иза хийцира похӀма долчу берашна лерина № 1 йолчу лицейх. 1991-чу шарахь № 2 йолчу йуккъерачу ишколан буха тӀехь схьайиллина Нохчийчохь хьалхара Ӏаламан а, математикийн а циклан лицей^[3].

2010-чу шеран оханан баттахь Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзан Ахьмад-Хьаьжин воӀ омарца Назарбаев Нурсултан Абишевичан цӀе тиллира № 1 йолчу лицейна. Дешаран хьукуматин фойехь хӀоттийна Назарбаев Нурсултанан бюст^[4].

Дерриге а дешархойн терахь 2023 шарахь — 782.

Дешаран кеп: очни. Нормативан Ӏаморан мур: 11. Хьехаран меттанаш: оьрсийн.

Йукъара дешаран программаш кхочушъйеш:

• йуьхьанцара йукъара дешар (дешаран стандартан хан 4 шо йу);
• коьрта йукъара дешар (дешаран стандартан хан 5 шо йу);
• йуккъера йукъара дешар (дешаран стандартан хан 2 шо йу).

Дешархойн терахь:

• йуьхьанцарчу йукъара дешаран дешаран программица — 290;
• йуьхьанцара йукъара дешар — 394;
• йуккъера йукъара дешар — 98.

Выпускникийн терахь ду — 43. Царах 26 лакхарчу дешаран заведенешка деша вахана.

Дешархошна Ӏамор лаккхарчу тӀегӀанехь хилийтархьама лицейхь кхоьллина хӀара предметни отделенеш:

• Оьрсийн меттан а, литературин а кафедра (куьйгалхо — Байтазиева Айсарат Надирбекан йоӀ);
• Нохчийн меттан а, литературин а кафедра (куьйгалхо — Хашагова Хедишт Хаважин йоӀ);
• Нийсачу Ӏилманийн кафедра (куьйгалхо — Садулаева ПетӀимат Усманан йоӀ);
• Ингалсан меттан кафедра (куьйгалхо — Нахаева Раиса Рукъманан йоӀ)
• Ӏаламдовзаран кафедра;
• Йукъараллин Ӏилманийн кафедра (куьйгалхо — Жакалаева Шукран Михайловна);
• Йуьхьанцарчу классийн кафедра.

2022/2023 шерашкахь дешархоша предметийн олимпиадашкахь (муниципальни) дакъалацарх лаьцна хаамаш:

• 1-ра меттиг, физкультура;
• 1-ра меттиг, нохчийн литература;
• 1-ра меттиг, нохчийн литература:
• 2-гӀа меттиг, ингалсан мотт;
• 2-гӀа меттиг, физкультура;
• 3-гӀа меттиг, хими;
• 3-гӀа меттиг, технологи;
• 3-гӀа меттиг, обществознани.

Классал арахьарчу дешаран декъехь классан сахьташкахь говзаллех а, говзалла карайерзоран некъех а лаьцна хаам бар: «Коьртачух лаьцна къамелаш» (1-11 классаш) а, «Росси — сан горизонташ» (6—11 классаш) а, «Говзалийн дуьненахь» (1-9 классаш) а, «Могашалла» (1-9 классаш) а, «Россин орляташ» (1-2 классаш) а, «Самукъадаккхаран ингалсан мотт» (2-4 классаш) а, «Функциональни йоза-дешар» (1-11 классаш) а, «ОРКСЭ» (4 классаш) а, «Музыкин дуьненахь» (5-9 классаш) а, «ОДНКР» (5-6 классаш) а, «Кхузаманан говзаллийн дуьне» (10-11 классаш) а, «Химехь задачаш йерзор» (10-11 классаш) а, «Волейбол» (10-11 классаш) а.

ТӀетоьхна дешар(оьр.)нохч. : исбаьхьаллин исбаьхьаллин студи «СтелаӀад» а, вокалан студи «ВитАрт» а, музыкальни театр «Бенефис» а.

Классийн терахь: 36. Церан йерриг майда: 1248,67 квадратни метр. Предметни классаш: 21. Библиотека йу — библиотекин фондан барам бу 17403.

Лицей схьайоьллучу дийнахь Назарбаев Нурсултана совгӀатна йелира лицейна микроавтобус а, библиотека а, компьютеран классана лерина интерактивни у а^[4].

2023 шарахь йерриг а хьехархойн коллективан терахь ду — 80. Уггаре лакхара квалификацин категори йелла — 8 а, хьалхара категори — 10 а йу.

Хьукумато а, дешархоша а кхаьчна гранташ:

• Соьлжа-ГӀалин мэрин грант — 2023 шо, историн а, йукъараллин Ӏилманан а хьехархочунна — Ш. М. Жакалаева;
• Соьлжа-ГӀалин мэрин грант — 2023 шо, «Хьекъалан а, талламан а гӀуллакхехь кхиамаш бахарна» — Дукузова Фарида, 8А классан дешархо;
• Соьлжа-ГӀалин мэран грант — 2021 шо, нохчийн меттан а, литературин а хьехархочунна Шамаева Роза Магомедан йоӀ.

«Къона хьехархо», лауреат, Сацита Исмаиловна Гехан йоӀ — оьрсийн меттан а, литературин а хьехархо.

«Къона Хьехархо», лауреат, Асакаева Ася Бесланан йоӀ — биологин хьехархо.

Россин Федерацин дешаран министерствос 2022-чу шарахь хьехарехь тоьллачу хьехархошна совгӀаташ даларан конкурсехь толам баьккхинчу 23 стагана йукъахь йара нохчийн меттан а, литературин а хьехархо Чемирзаева Яха Сайпудинан йоӀ^[5].

Делалов Юнус Хасанан воӀ — химин хьехархо ву, 2022 шарахь Россин Федерацехь Хьехархочун а, Наставникан а шеран гурашкахь дӀайаьхьначу Ӏаламан Ӏилманийн хьехархойн «ДНК Ӏилманан» Йерригроссин говзаллин олимпиадан регионан муьран толамхо ву^[6].

«Россин шеран хьехархо — 2024» шарахь дӀахьочу Йерригроссин конкурсан муниципальни мур, лауреат — Писаева Селима Хасанан йоӀ, йуьхьанцарчу классийн хьехархо^[7].