Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци

Берийн тӀетоьхна дешаран хьукумат «Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци», кхоьллина 1989 шарахь. ТӀетохаран дешаран муниципальни бюджетан хьукумат «Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци» шен гӀишло йолуш йац, иза лаьтта дешаран кӀоштан куьйгалле хьукуматийн гӀишлон чохь, Нажи-Йуртахь, Нажи-Йуртан кӀоштахь, Нохчийн Республике А. А. Кадыров цӀарах ураме^[1].

«Нажи-Йуртан кӀоштан экологин а, биологин а, станцин» коьрта Ӏалашо йу тӀекхуьучу чкъурехь экологин жоьпаллин дуьнене хьежамаш кхоллар, экологин мониторинган декъехь тобанца болх баран говзалла кхиор, цхьана хенахь кхузаманан Ӏилманан гӀирсех пайдаэцаран говзалла карайерзор^[2].

1989-чу шарахь кхоьллина «Къоначу натуралистийн а, экологийн а станци». Итт шо даьлча «Къона натуралистийн а, экологийн а станци» берийн кхоллараллин центран декъашхо хилира, цо цхьаьнатоьхна массо а декъехь берашна тӀетоьхна дешаран хьукуматийн белхан^[1].

2000—2009 шерашкахь институт болх бира «Натуралистийн а, экологийн а центр» статусца. Цул тӀаьхьа цхьа шо даьлча иза дӀайазъйира «Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци» берашна тӀетоьхна дешаран муниципальни дешаран хьукумат санна. 2011 шарахь цуьнан цӀе хийцира тӀетоьхна дешаран муниципальни бюджетан хьукумат «Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци» аьлла, лелаш йолу бюджетан а, пачхьалкхан а хьукуматийн тайпа хийцадалар бахьана долуш^[1].

2015 шарахь цуьнан цӀе хийцира тӀетоьхна дешаран муниципальни бюджетан хьукумат «Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци» аьлла, лелаш йолу бюджетан тӀетоьхна дешаран хьукуматийн тайпа хийцадалар бахьана долуш^[2].

2015-чу шарахь дуьйна оцу учрежденин директоран даржехь ву Муртазов Бека Чалан воӀ. Цул тӀаьхьа директор хилира Муртазова Элита Бекан йоӀ^[1].

Экологин а, биологин а, станцино дешаран гӀуллакхаш дӀахьо «Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станцехь» а, иштта йукъардешаран хьукуматашках а: муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «№ 2 йолу Нажи-Йуьртара йуккъера йукъарадешаран ишкол» а, муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «№ 4 йолу Нажи-Йуьртара йуккъера йукъарадешаран ишкол» а, муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «Беной-Веданара йуккъера йукъарадешаран ишкол» а, муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «БулгӀат-Ирзера йуккъера йукъарадешаран ишкол» а, муницпальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «Замай-Йуртара йуккъера йукъарадешаран ишкол» а, муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «Р. Байхаджиева царах БуланхитӀара йуккъера йукъарадешаран ишкол» а, муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «Хьочи-Арара йуккъера йукъарадешаран ишкол» а, муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «№ 8 йолу гимнази А. А. Ахмедовн царах Нажи-Йуьртара» а, муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «Чуьрча-Ирзера йуккъера йукъарадешаран ишкол» а, муниципальни бюджетан йукъарадешаран хьукумат «Байтаркера йуккъера йукъарадешаран ишкол» а^[3].

«Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станцехь» тӀетохаран муниципальни бюджетан хьукумат кхоьллинарг йу «Нажи-Йуьртан муниципальни кӀоштан дешаран урхалла» муниципальни хьукумат^[4].

«Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станцехь» тӀетохаран дешаран муниципальни бюджетан хьукуматийн урхалла дӀахьо «Россин Федерацехь дешаран хьокъехь» федеральни законца а, хьукуматийн уставца а нийса а догӀуш. Хьехаран меттанаш оьрсийн меттанаш ду.

Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци 2022-чу шарахь кхочушъйеш йу цхьана декъехь лерина дешаран программа:

• Ӏаламдовзаран.

Программа цхьана шарахь кхочушйийр йу. Ӏаламан Ӏилмдовзаран гурашкахь Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци хьехархоша дӀахьур ду:

• «Ботаника а, зоологи а»;
• «Самукъане географи»;
• «Ойкос»;
• «Адам а, цуьнан могашалла а»;
• «Экологи»;
• «Эко-физика»;
• «Эко-хими»;
• «Къона эколог»;
• «Дуьненах лаьцна Ӏамош ву со»^[5].

ХӀора шарахь тайп-тайпанчу тобанашна йукъахь дешаран программашка 7 шарера 17 шаре кхаччалц хенаш йолу 1500 сов бер дӀайаздо цу хьукумате. Иштта цу хьукуматехь дӀахьо аьхкенан дешаран программаш^[5].

2019-чу шарахь «Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци», «Дешар» къоман проектан «ХӀора беран кхиам» федеральни проектан гӀуллакхаш кхочушдаран гурашкахь, конкурсан бух тӀехь билгалъйаьккхира Ножай-Йуртан кӀоштахь тӀетоьхна дешар кхиоран муниципальни гӀоьналлин центр хила.

«ХӀора беран кхиам» федеральни проектан гӀуллакхаш кхочушдаран гурашкахь 2019-чу шарера 2023-чу шаре кхаччалц Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станцина лерина Ӏаламдовзаран а, социально-гуманитаран а тидам тӀебохуьйтуш йолу 9 кхузаманан лабораторин чоь^[2].

• Дешаран шо товбецан беттан 1-чу дийнахь дӀадолало, хӀутоссург беттан 30-чу дийнахь чекхдолу;
• Занятеш дӀахьо шинари дийнахь дуьйна кӀирандийне кхаччалц;
• Клубан болх 9:00 сахьт даьлча дуьйна 6:00 сахьт даллалц бу;
• Дешаран шо 36-38 кӀиранах лаьтта.

2022 шарахь хьехархойн коллектив йу — 27 а, царех — 14 лакхара дешар долуш а, 3 — лакхара квалификацин категори йолуш а, 2 — хьалхара категори йолуш а, 2 — 30 шарахь сов болх бина а^[5].

«Нажи-Йуьртан кӀоштан экологин а, биологин а, станци» тӀетохаран муниципальни бюджетни хьукуматийн директор: Муртазова Элита Бекан йоӀ^[5].

• 2017-чу шарахь «Нохчийн Республикин тоьлла хьехархо» конкурсан толамхо — хьехархо А. Б. Темирсултанова;
• 2018-чу шарахь дӀайаьхьначу республикин берийн а, кегийрхойн а кхолламаллин фестивалехь 1-ра меттиг — Т. Темирсултанова;
• 2020-чу шарахь Ӏаламдозаран тӀетохаран программаш дӀайахаран Йерригроссин конкурс «БиоТОП ПРОФИ» конкурс хьехара меттиг йаккхийнарг ​​- хьехархо Истамулов Д. М-П.^[6];
• 2020-чу шарахь дешаран декъехь Нохчийчоьнан куьйгалхочуьн совгӀат делира Истамуловн Д. М-П. дешаран тоьлла хьехархо санна^[7];
• 2022-чу шарахь Йерригроссин В. И. Вернадскийн цӀарахчу кегийрхойн Ӏилманан белхийн конкурсан регионан муьран толамхо — дешархо М. М. Джабраилова^[5];
• 2022-чу шарахь республикански берийн а, кегийрхойн а кхолламаллин фестивалехь 1-ра меттиг — дешархо О-Х. М-П. Истамуловс;
• 2023-чу шарахь Нохчийн Республикин куьйгалхочун совгӀат дешаран декъехь делира И. И. Джабраилована тӀетоьхна дешаран тоьлла хьехархо аьлла.