Баиев, Хьасан Жунидан воӀ
Баиев Хьаса́н Жуни́дан воӀ (оьрс. Баиев, Хасан Жунидович; 1963 шеран 4 апрель, Іалхан-Гӏала, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика) — советийн, российн, америкин хирург, самбист, дзюдоист, меценат, йаздархо.
ССРС спортан говзанча; самбох а, дзюдох а ССРС гулйина командин декъахо хилла[1]; АЦШ чемпион самбох, ийна латарехь, дзюдох Ӏаьржа доьхкан даьккхина. ГӀараваьлла, Басаев Шамилан ког дӀабаьккхича.
Биографи
Схьавалар
Вина 1963 шеран 4 апрелехь Соьлжа-ГӀалин йистерчу Ӏалхан-ГӀалахь, нохчо. 1985 шарахь цо чекхйаьккхира Красноярскан медицинин институт. Цуьнан говзалла йара мочхалан-йуьхьан хирурги. Ӏилманан гуламна йукъабаьккхира Баиевн студентийн болх «Коьртан а, некхан а тоьпан чевнаш маьршачу хенахь». Институт чекхйаьккхинчул тӀаьхьа даймахка цӀавоьрзу иза. Пластикин хирургин декъехь республикин коьрта говзанча хилира иза. 1989 шарахь цо дуьххьара йуьхь озийра Нохчийчохь[2].
Дуьххьара нохчийн-оьрсийн тӀом
Дуьххьара нохчийн тӀом болабелча ГӀалгӀайчу дӀахьажийра берашца зуда а, 90 шо долу да а, ткъа ша висира. Йиша а, иза а йу банижа, нана а дисира цуьнца[2]. Иза цхьа лор хилира пхеа йуьртана, цигахь вехара 100 эзар стаг. Цу тӀе цунна тӀе балабора кхечу кӀошташкара чевнаш йинарш. Хьасана карайерзо йийзира тӀеман-аренан хирурги. Хьалхара тӀом болучу хенахь йинчу операцех лаьцна дӀайаздора. Оцу тӀеман цхьана шарахь эха шарахь операци йина 4600 сов стаганна, машаре бахархошна а, шинне агӀор тӀамехь дакъа лоцучарна а. Шен «Нива» цуо лелайора сиха гӀоьнна машен санна.
Хьасанан мах ца хаьа. Наггахь волчунна дага ца догӀу, цуо кӀелхьара баьхна машаре бахархой а, российн салтий а. Журналисташа хьахайо цуьнан цӀе, цуо Басаевна, Бараевна, Радуевна операцеш йина дера. Амма иза лор бен вац. Иза цуьнан болх бу — массо а ца могуш болчарна гӀо дар[2].
right
Наггахь цунна балабора цхьанне дарбанна российн салтий а, нохчий а[3]. Меттиг нислора, вахьабийш шайн чевнаш йинарш госпитале, шайниг тове бохуш, операцин стоьла тӀера охьакхийсара операцеш йерш берш[4].
Цигахь ток а, хи а, молханаш а, бинташ а, медицинин гӀирсаш а бацара. Серло латторхьама лело дезаш дара чиркхаш, мехкдаьттан стогарш. Ампутаци йан лелабора эчиг хадо херх, ткъа туьта йоьллуш леладора куьйга буру. Дукха хьолахь доноран цӀий ца хуьлуш, дарбан цӀийнан белхахоша, ша Баиевс а волуш, шайниг лора. Дийнахь кхаа сахьтал сов ца вижа аьтто баьлла цуьнан. Дукха хьолахь операцеш йан йезаш йара тоьпаш йеттаран гӀовгӀанца, иза бохург дара дарбан цӀийнан кораш а, неӀарш а ца хилар. анестезиолог вацара, лазам дӀадаккхаран молханаш дацара, цундела меттигерчу наркозца операцеш йан йезаш йара, наггахь дийнахь 30 кхаччалц[4]. Цкъа 48 сахьтехь цуо дӀайаьккхина 67 меже[3]. Меттигера бахархоша гӀодора дарбан цӀийнан белхалошна шайгадалучу агӀор: йуучуьнца, молханашца.
ТӀахьа Баиев Хьасана олура:
ДегӀаца хилла ца Ӏаш, синкхетамца а хала дара суна. Суна, куц-кеп тодан марзделлачу лоьрана, куьйгаш а, когаш а дӀадаха дезна. Хьалха, сан операцеш йинчул тӀаьхьа, пациенташ хаза дӀабоьлхура, амма тӀом болчу хенахь, заьӀапхой боьлхула. Цкъацкъа урамехула воьдуш, гонаха цхьа а стаг вац аьлла хетара суна, йерриге а меженаш йолуш[2].
Мухажараллехь
Иза ша волчохь охьахаийна Массачусетсан технологин институт, инженера а, троцкиста Крейзель Феликса[4]. ТӀом бахьнехь Баиев Хьасанна кхо контузи йина. АЦШ веинчул тӀаьхьа цуьнан дӀайеллайелира зорхан чов, иэс йерриге а дӀайаьллера, буса наб ца кхетара, узарш дора, наб кхетча набарх мохь хьоькхура. Цуьнца эха шарахь болх бира психологийн тобано[4]. Йерриге деа шарахь шен могашалла меттахӀоттийра цуо.
Макка Ӏумрат хьаж дира цо[4]. 2017-чу шарахь Къилбаседа ХӀирийчуьра блогеро Царахова Белла цхьа могӀа гражданийн организацешца цхьаьна Нобелан комитете кховдийнера нохчийн лор Баиев Хьасан Нобелан совгӀатна хьалхатеттина предложени.
Баиевн куьйгаллица Нукусехь дӀайаьхьира йоккха сагӀадоккху гӀуллакх. Цо гулйинчу дуьненайукъарчу хирургийн тобано теллина 300 бер, шен хьалха дуьйна долчу хьаьжкӀийн-йуьхь-сибатехь галморзахаллаш йолуш, царех 80-нна операци йина[5].
Спортан карьера
1976 шарахь самбо а, дзюдо а лела волавелла, оцу спорташкахь ССР спортан говзанча[1]. Цуьнан хьалхара тренер вара Чапаев Ваха. Цул тӀаьхьа дехьавелира Куцель Феликс волчу. Институтехь доьшучу хенахь кхин дӀа а тренировкаш йора. 1989 шарахь дзюдо йита йийзира хан ца тоарна. АЦШ дӀавахначул тӀехьа Ӏалашо психологин реабилитаци йолуш карлайехира тренировках[6].
АЦШ латаран жамӀаш[7]
| Терахь | Къовсам | ДӀайаьхьина меттиг | ЖамӀ |
|---|---|---|---|
| 2006 | ASA Battle of Brooklyn 4 man freestyle sambo tournament | Бруклин | 1-ра меттиг |
| 2006 | ASA Battle of Brooklyn 4 man freestyle sambo tournament | Бруклин | 1-ра меттиг |
| 2006 | ASA North American Freestyle Sambo Championships | Рэуэй | 1-ра меттиг |
| 2004 | USSA World Open Sambo Championships/Pan Am | Орландо | 1-ра меттиг |
| 2001 | USSA/FIAS West World Open | Альбукерке | 4-гӀа меттиг |
| 2001 | USSA/FIAS West World Open (30—39 шо кхаьчна говзанчашна йукъахь) | Альбукерке | 1-ра меттиг |
| 2001 | USSA/FIAS West World Open (говзанчашна йукъахь) | Альбукерке | 1-ра меттиг |
Доьзал
Диъ бера.
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 baiev.
- ↑ 1 2 3 4 Наталья Радулова. Красота по-чеченски. Коммерсант.Ru (2009 шеран 6 июль). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 27 февраль. Архивйина 2015 шеран 27 февралехь
- ↑ 1 2 Наталья Жабыко. Врач Хасан Баиев: «Мое оружие — скальпель». Сибирский медицинский портал. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль. Архивйина 2015 шеран 26 февралехь
- ↑ 1 2 3 4 5 Мировой чеченский хирург Хасан Баиев. Машук.Ру. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июль.
- ↑ Благотворительная акция с участием международного фонда «Дарим улыбку» успешно завершилась в Медицинской клинике детских заболеваний. Министерство здравоохранения Республики Узбекистан (2026 шеран 19 апрель). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июль.
- ↑ Мовлади Абдулаев. Интервью. Хасан Баиев — хирург, писатель, спортсмен. Энциклопедия чеченского спорта (2015 шеран 2 февраль). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 2 март. Архивйина 2015 шеран 8 февралехь
- ↑ US Sambo Archives. American Sambo Association (2015 шеран 14 февраль). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 2 март. Кху чуьра архивйина оригиналан 2015 шеран 2 апрелехь
Литература
- Хасан Баиев: верность клятве // Успех. — 2015. — № 26-27 (май).
Хьажоргаш
- Мовлади Абдулаев. Хасан Баиев. Энциклопедия чеченского спорта (2013 шеран 16 март). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 25 февраль.
- Хасан Баиев — хирург мира. Diamond Beauty. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль.
- Мировой чеченский хирург Хасан Баиев. Машук.Ру. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль.
- Курагин Анатолий. «Хирург мира» Хасан Баиев. Всё о пластике (2014 шеран 26 декабрь). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль.
- Хасан Баиев: Когда я давал клятву Гиппократа, я не представлял, что меня ждёт. Общественное телевидение России (2014 шеран 19 декабрь). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2015 шеран 5 январехь
- Маргарита Баранова. Хасан Баиев: «Наш мир нуждается в хорошем психологе». «Московский комсомолец» в Красноярске. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2015 шеран 26 февралехь
- Наталья Жабыко. Врач Хасан Баиев: «Мое оружие — скальпель». Сибирский медицинский портал. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль.
- Х. Баиев: «Если бы мне предложили что-то изменить, я бы снова выбрал свою судьбу». Информационное агентство «Грозный-Информ» (2013 шеран 11 апрель). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль.
- Василий Щуров. Хасан Баиев: Мой дом – не в Америке. Труд (2012 шеран 18 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 26 февраль.
- Наталья Радулова. Красота по-чеченски. Коммерсант.Ru (2009 шеран 6 июль). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 27 февраль.
- Хасан Баиев: врач, всегда следовавший клятве Гиппократа. Герои нашего времени. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 27 февраль.
- Мовлади Абдулаев. Интервью. Хасан Баиев — хирург, писатель, спортсмен. Энциклопедия чеченского спорта (2015 шеран 2 февраль). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 2 март.
- US Sambo Archives. American Sambo Association (2015 шеран 14 февраль). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 2 март. Кху чуьра архивйина оригиналан 2015 шеран 2 апрелехь
- Мовлади Абдулаев. Хасан Баиев в сборной СССР. Энциклопедия чеченского спорта (2003 шеран 16 март). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 25 декабрь.
Кхин дӀа темана тӀехь
 |
| |||
|---|---|---|---|---|
