КӀирда-бӀаьвнаш

Иза лаьтта ТӀерлойн чӀожан йуьххьехь. Цунна йукъайогӀу кхо тӀеман бӀов а, ЧӀаьнта-Орга хин аьрру бердаца, БархӀайн эрк цхьаьнакхетачу меттехь, тархийн дукъан буьххьехь. Оцу бӀевнаш тӀера дӀайолалуш ю Нохчийчоьнан шира историн область ТӀерлойн-Мохк(оьр.)нохч.^[1].

Кхаа тӀеман бӀаьвнах уггар лакхара йара шатайпа дизайнеран башхалла — ира чуволийла дӀайоьдура цуьнан лахарчу гӀат тӀе, цуьнан бахьана лора археологаша бӀаьвнан хьалхара гӀат маьждиг санна лелош хилла аьлла хета. И чоь йиъ метре кхаччалц лекха йара, шинна а агӀор харц нартолца дӀакъевлина йара, цунна тӀехула диъ гӀат дина, йукъахь йукъарлонаш а йоцуш. Комплексан кхин йолу бӀевнаш а йара лаххара а диъ гӀат лекха^[2].

Тайп-тайпанчу хенахь оцу кӀоштахь бӀаьвнийн комплексашна талламаш бина ССРС-н коьртачу археологаша: И. П. Щеблыкина, Т. П. Семеновс, А. Ф. Гольдштейн(оьр.)нохч., В. И. Марковин Э. И. Крупнов, В. Б. Виноградов, С. Ц. Умаровс а, кхечара а^[3].

БӀаьвнийн комплексан зие хилла 1990—2000 шерашкахь. Тахана цунах йисина цхьаьна бӀаьвнан саьлнаш. Комплекс дика го Итон-Кхаьлла — ЦӀайн-пхьеда автоновкъа тӀера^[4].