Шикъаройн бӀевнийн комплекс
Шикъаройн бӀевнийн комплекс (оьрс. Шикаройский (башенный комплекс)[1]) — федеральни маьӀна дешна оьздангаллин тӀаьхьенан объект йу, йуккъерабӀешерийн чӀагӀдина долу охьахевшина меттиг йу иза. Комплекс йу Нохчийн Республикин лакхара лаьмнийн Шаройн кӀоштахь, иза Шаройн архитектурин ансамблан йукъа йогӀуш йу. Коьрта гӀишлош XIV—XVI бӀешерашка йаьхкина йу.
Географи а, лаьтта меттиг а
Объект йу Шаройн административни центран къилба-малхбузехьа 10 километр генахь, Шара-Орга (эрк) хина аьтту агӀор кхеташ йолчу кегийчу хиш вовшахтухуш йолчу тархаш (скала) йолчу чухерч тӀехь. Йуккъерчу бӀешерашкахь хӀара меттиг стратегически чӀогӀа ладаме йолу гӀап йара, цо лаьмнийн дехьа-сехьа волу некъаш лардора[2].
Архитектурин башхаллаш
Шикъара — вайнехан гӀаланийн исбаьхьаллин классически кеп йу. Охьахевшина меттиг историн агӀор шина декъе йекъалуш йу:
- Байдие — малхбалехьара дакъа, йистехь лаьтташ долу жигара дакъа, цигахь йу масийтта Ӏер-дахаран гӀала.
- Пхьидие — малхбузехьара дакъа, иза мысан буьххьехь лаьтташ йу.
Йерриг а йуьртахь 21 Ӏер-дахаран гӀала хилар билгалдаьккхина. Шикъаройн башхалла йу гӀишлойн пенаш тӀехь дуккха а петроглифаш хилар: кхузахь карош йу маьлхан билгалонаш (солярни знакаш), спиралеш а, адаман керагийн сурташ а. Цхьана гӀишло тӀехь Хаки цӀе йолчу говзанчин йаздар дисина, иза XVIII бӀешо кхачале дина ду[3]. Нохчийчоьнан гӀаланийн оьздангалла — иза адамо лакхара лаьмнийн хьелашка шен дахар дӀанисдаран шатайпа масала ду[4].
Таханлера хьал а, меттахӀоттор а
Объект «Аргунан историн-архитектурин а, Ӏаламан а музей-заповедникан» ларйарехь йу[5]. Нохчийн Республикин Правительствон 2013-чу шеран 3-чу сентябрехь йолчу № 231 йолчу сацамца комплекс историн а, архитектурин а хӀоллам санна къобалйина йу.
2020—2021 шерашкахь комплексехь йуьззина Ӏилманан реставраци йира. Белхаш беш йолуш гӀаланийн пенаш меттахӀоттийра, бух (фундамент) чӀагӀбира, гонахьара меттиг цӀанйира. Цо таро йира Шикъара регионан коьртачу туристийн некъашна йукъа йало.
Билгалдахарш
- ↑ Топонимика слова Шикара. budetinteresno.info. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 февраль.
- ↑ Шикаройский архитектурный комплекс. Культура.РФ. Министерство культуры РФ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 февраль.
- ↑ Виноградов В. Б. Время, горы, люди / Е. А. Куприянова. — Грозный: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1980. — С. 59.
- ↑ Культурный Регион — Чеченская Республика. culturechr.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 февраль.
- ↑ Шикаройский историко-архитектурный комплекс на карте. Яндекс.Карты. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 февраль.
