ТӀалкхелли

КӀотар лаьтта жимачу таьӀначу терахь тӀаьхь. Йуккъера бӀешерашкахь иза хилла чӀагӀйина гӀалин комплекс. ТӀалкхелли гӀалин бӀевнийн саьлнаш лаьтта ШулкӀаг къилбехьа 1,5-2 км генахь а, мелла а лакхахь а. Кхузахь йисина йиъ нах бехачу бӀевнан саьлнаш. Царах цхьаъ, эвлан къилбаседа-малхбален декъехь лаьтта, бисина беакӀов гӀорторан бӀогӀам. Эвла лаьтта жима терхьин тӀаьхь, къилбаседехьа хьала а, къилбехьа охьа а, Ӏункарачу лаьмнин басе йерзало. Малхбузехьара эвлана тӀейогӀу йоккха боьра, цигахь лелайо хасбошмаш, оцу боьран йистехь лаьтта эвла^[2].

ХӀусамаш чӀогӀа луьста йу. Эвла кхиар малхбузехьа хьаьжна ду. Боьрин агӀорхьара дӀахӀиттийра латтош ду пенаш, цара чӀагӀйира лахара дуьйна эвла ларйар, цуо ларйо эвла токхмех. БӀевнийн неӀарш лаьттара малхбузера пенаш тӀехь, вуьшта аьлча, боьрин агӀорхьара, цуо совйоккхура бӀевнийн комплексан ларйаран дикаллаш. Шовданаш лакхахь лаьтта басенахь. БӀевнийн эвла ТӀалкхелла — лаьмнашкахь лекха лаьттачу жимачу бӀевнан масал ду, бӀевнаш гергахь дӀахӀиттийна йу боьрин йистехь^[3].

Эвла йу Доьрахойн эрк йистехьа, Итон-Кхаьллана малхбалехьа. Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Хаз-кхелли, къилбехьа — Хьуьрика, малхбузехьа — Доьра а, Итон-Кхаьлла а, малхбалехь — Тас-ГутӀе.