Макажин историн-архитектурин комплекс

Комплексан йукъайогӀу шиъ тӀеман бӀов а, маьждиг а, уьш а оьздангаллин тӀаьхьенан меттигаш санна къобалйина йу. Комплекс лаьтта Макажа эвлахь, лекхачу лаьмнин Къоьзана-Ӏоман къилба-малхбузехьа 9 км гена, Веданан кӀоштахь Нохчийчохь. 2018-чу шарахь комплекс меттахӀотторан болх болийра^[1].

Комплексан ший а бӀов шен маьӀигашца кардиналан точкашка йерзийна йу, лаьтта тӀулган бух тӀехь. Церан гӀишлошйарехь лелийна лерина тӀулгаш, уьш цхьаьна латтадо поппаро^[2].

Хьалхара бӀов лаьтта шуьйрачу Ӏин йистехь, бух бу 4,90 х 4,85 м барамехь. Реставраци йанле йолчу хенахь цуьнан пенаш дисина хилла 10 метр локхалле кхаччалц. Къилба-малхбален пена тӀехь 5 м локхаллехь цхьана тӀулга тӀехь петроглифаш(оьр.)нохч. йу спиралан кепехь. Дуьхьал долчу пена тӀехь 3 м локхаллехь тӀулга тӀехь дина зооморфан суьрташ ду. Базан тӀегӀанехь йолчу бӀевнан пенаш 0,8 м дуткъа ду^[2].

ШолгӀа бӀов а йу, Анста хин ирчачу бердаца лаьттачу тӀулган бух тӀехь. Иза йу йуьртан малхбалехьарчу декъехь. БӀевнан пенаш дийна дисина 15 м локхалле кхаччалц. Пенаш тӀехь баролаш йу. Бух 5,1 х 5,1 м бу, хьалхарчу гӀаттан пенийн стоммалла 0,9 м йу. И бӀов йухаметтахӀоттийна нах бехачу бӀевнах^[2].

Маьждиг йуьртан малхбалехьарчу йистехь лаьтташ ду, ши гӀат а йолуш. Комплексан бӀевнаш санна, дика лелийначу тӀулгех поппаран растворан тӀехь дина ду иза. Маьждиган пенаш кардинальни точкашка хьажийна ду, къилбаседан пен бу фасадан. Конструкцин йохалла 11,7 м, шуьйралла 10,8 м, пенаш 8,5 м лекха, 0,65 м стомма. Реставраци йеш тхов ца хилла. Дуккха а петроглифаш йу пенашна тӀе йехкина^[2].