Даудов Мохьмад Хожахьмадан воӀ

Хӏара йаззам РУВИКИ чуьра бу — маьрша энциклопеди
Даудов Мохьмад Хожахьмадан воӀ
оьрс. Магомед Хожахмедович Даудов
Даудов Мохьмад Хожахьмадан воӀ
Байракх Нохчийн Республикин Правительствон Председатель
Хьалха хилларг М.М.Хучиев
Нохчийн Республикийн парламентан председатель
 — 2024 шеран 15 май
Хьалха хилларг Д. Б. Абдурахманов
Когаметтаниг Ш.В.Жамалдаев
Байракх Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхо
 — 2015 шеран 3 июнь
Хьалха хилларг М. С. Селимханов
Когаметтаниг И. В. Кадыров
Байракх Нохчийн Республикин Правительствон Председателан хьалхара гӀовс
 — 2012 шеран 21 май
Хьалха хилларг Х. Х. Вайханов
Когаметтаниг Ӏ. А. Тумхаджиев

Дин суннизм
Вина терахь 1980 шеран 26 февраль({{padleft:1980|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (44 шо)
Вина меттиг э. Шпаковски[~ 1], Шпакан кӀошт,Ставрополан мохк, РСФСР, ССРС
Да Хожахьмад ӀабдулвахӀабан воӀ
Нана Макка Увайсан йоӀ
Зуда Асет Мовлин йоӀ
Бераш 10 бер ду
кӀентий: Ӏумар а, Рамзан а, Мовлди а, Абубакар а, Мохьмад-Юсуп а, Ӏусман а
йоьӀарий: Линда а, Иман а, Макка а, Медни а
Парти
Дешар Финансийн а, бакъонан а Махачкалан институт; Российн ЧГӀМ урхаллин академи
Корматалла юрист
Динлелор ислам (суннизм)
Автограф Автографан сурт
СовгӀаташ
Российн Федерацин Турпалхо
Ахьмад Кадыровн Орден
Стогаллин орден Стогаллин орден «Майраллина» мидал Zhukov rib.png
ForCombatCooperation rib.png ValorMVD rib.png 200MVD rib.png 10YearsServiceRibbon.png
«Законностана а, бакъонийн къепенна а кхачоярехь хьуьнарш гайтарна» мидал 70 victory rib.png «Нохчийн Республикин дуьхьа хьуьнарш гайтарна» мидал «Нохчийн Республикин турслочунна» мидал»
1994-2004 ш. «Къилбаседа Кавказехь хиллачу тӀеман гӀуллакхийн дакъалацархо» мидал «Россин Профсоюзийн 100 шо» мидал «БӀаьхаллин сийлаллина» мидал «II-чу даржан Сийлаллин» мидал
«I-чу даржан Сийлаллин» мидал «Къилбаседа Кавказехь гIуллакхдарна» мидал «БӀаьхаллин вежаралла» мидал «Ветеранийн боламан гӀо дарна а, гӀолацарна а» мидал
«Милицехь гӀуллакхдарна» мидал» «Россин дозалла» мидал «Нохчийн Республикехь парламентаризм кхиорна» орден»
«ГӀуллакхдарехь билгалваларна» (НР-н МВД, 3048) мидал «ЦхьаьнагӀуллакхашдар кхиорна» мидал МВД РКХ «Даймахкана тешаме хиларна» мидал «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал
«Дуьненаюкъара кхерамазалла чӀагӀъярехь хьуьнарш гайтарна» мидал «Соьлжа-ГӀалин сийлаллин вахархо» цӀе «Кадыров Ахьмад-Хьаьжа виццаваларна» мидал
Нохчийн Республикин сийлаллин гражданин
Сайт parlamentchr.ru
ТӀеман гӀуллакх
ГӀуллакхан шераш 2000—2010
Пачхьалкх  Росси
Эскаран тайпа ЧГӀМ
ЦӀе полицин полковник
Буьйр дар взвод, рота, батальон, ЧГӀКӀД
РУВИКИ.Медиа логотип Викиларми чохь медиафайлаш

Даудов Мохьмад Хожахьмадан воӀ (вина 1980 шеран 26 февралехь, Шпаковски, ССРС, РСФСР, Ставрополан мохк) — Россин бӀаьхьаллин а, политикин а гӀуллакххо, нохчо. (2010—2012) Нохчийн Республикин Правительствон Пердседателан нуьцкъалчу блокехула хьалхара заместитель, (20112015) Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхо, (20152016) Нохчийн Республикин III-чу гуламан, (2016 шарахь дуьйна) IV-чу гуламан Парламентан Председатель. 2024 шеран майхь дуьйна Нохчийн Республикин Ӏедалан куьйгалхо. Нохчийн шолгӀачу тӀеман йуьххьехь Россин правительствон агӀонгахьа ваьлла. (20022004) болх бина А.-Хь.Ӏ.Кадыровн кхерамазаллин гӀуллакхехь, (2004—2005) Нохчийн Республикин ЧГӀМ-н Шелан ЧГӀКӀД-хь ротина, цул тӀаьхьа милицин лерринчу хьаштийн батальонна куьйгалла дина, (2006—2007) республикин ОМОН-н штабан хьаькам, (20072010) Шелан ЧГӀКӀД-н хьаькам.

ЦхьамогӀа журналисташна хетарехь, Нохчийн Республикин Куьйгалхо Р. А. Кадыровл тӀаьхьа, шен Ӏаткъамца Нохчийн Республикехь шолгӀа стаг ву, Нохчийн Республикин Куьйгалхочунна юххерчеран гуонехь ву, кест-кеста цуьнан леррина тӀедахкарш кхочушдеш ву. Официалан МХГӀ-ша цуьнан кхиамех лору Россин пачхьалкхалла чӀагӀйарна тӀехьовсийна долу гӀуллакхаш а, терроризмана дуьхьал дӀахьочу къийсамна йукъайиллина ладаме хазна а. Оппозицин МХГӀ-шкахь хьахаво Нохчийн Республикера бахархой а, иштта Р. А. Кадыров йемалдарца а республикин дозанал арахьа кхерорца йоьзначу цхьайолчу девнечу (исторешкахь) хиламашкахь. Полицин полковник, «Йукъара Росси» партин регионан политикин кхеташонан Президиуман декъашхо. Дуккха а совгӀаташ дина. Царна йукъахь (2005, 2006) шиъ Стогаллин орден йу, Нохчийн Республикин лаккхара совгӀат (2006) — Кадыровн орден йу, (2007) «Нохчийн Республикин сийлаллин вахархо» цӀе тиллина, (2017) «Соьлжа-ГӀалин сийлаллин вахархо» цӀе тиллина, (2007) белхан декхарш кхочушдарехь стогалла а, турпалалла а гайтарна Россин Федерацин Турпалхо цӀе тиллина.

Жималлин шераш

Да-нана

Мохьмад вина 1980-чу шеран чиллин (февраль) беттан 26-чу дийнахь Ставрополан махкарчу Шпаковски йуьртахь (хӀинца Михайловск гӀала), ялхойн тайпанах болчу нохчийн доьзалехь. Да — Даудов Хожахьмад Ӏабдул-ВахӀабан воӀ (1957—2013), нана — Макка Увайсан йоӀ (1959—2009). Даудов Хожахьмад схьаваьлла юрт Гелдагана (НР, Курчалойн кӀошт) йу, делахь а, Мохьмад дуьнен чу волуш уьш ханна Ставрополерчу Шпаковскехь Ӏаш бара. Мохьмад — доьзалехь дуьххьарлера бер дара, цул тӀаьхьа ДаудовгӀеран кӀант — Шайх-Мохьмад а (1981), йоӀ — Милана а (1985) хилира[1][2][3][4].

Даудова Маккин цӀарах долу Гелдаганара маьждиг.

2010-чу шарахь Гелдаганахь Даудова Маккин цӀарах маьждиг дан долийра, иза дина делира 2011-чу шеран октябрь баттахь. Даздаран хьолехь маьждиг схьадоьллучохь дукха йуьртахой вовшахкхийтира. Цига баьхкира Нохчийн Республикин коьрта официалан нах. Вовшахкхеттачарна хьалха къамел дира республикин Куьйгалхочо Р. А. Кадыровс. Цо билгалдехира М. Х. Даудовн а, цуьнан ненан а хьуьнарш: «Дукхах болчарна ца хаьа иза, хӀокху йуьртахь дукха денош, буьйсанаш йаьхна ву со. ХӀетахь тхо ваххабизмана, терроризмана дуьхьал къийсам дӀахьош дара. ХӀетахь вевзина суна Даудов Мохьмад а, цуьнан нана а. Макка тхуна а бакъйолу нана хилла дӀахӀоьттира. Цо тхуна массо а агӀор гӀо дора, тхан дог-ойла ира-кара хӀоттайора. Иза кхеташ йара тхайниг атта болх цахиларх. Амма цуо олура халкъана гӀуллакхдан кӀант дӀавала шена хала дац, олий. Мохьмад тхан бӀакъ накъост, тешаме доттагӀ хилла дӀахӀоьттира. Цо масийттазза шегара стогалла, майралла, доьналла гайтира». Иштта Даудова Маккина «Ненан сий» мидалца совгӀат дина[5][6].

Дешар

1997-чу шарахь чекхйаьккхина Гелдаганара № 1 йолу йуккъера ишкол. Классан куьйгалхо хиллачу Х. М. Абдурзаковас дагалоьцу: «Мохьмад дерриге а довза лууш, шен шерашка хьаьжна доцуш, хьекъале кӀант вара. Ур-атталла оцу жималлин шерашкахь а хаалора цуьнгахь аьллачунна тӀера цаваларан, шен Ӏалашоне кхача лааран дика амалш» 1997-1999-чу шерашкахь Гуьмсерчу хьехархойн училищехь дийшира[1][2][3][4].

ТӀеман къовсамехь дакъалацар

Нохчийн хьалхара тӀом дӀаболалуш М. Х. Даудовн 14 шо дара. ТӀом марсабаьллачу муьрехь, цо дуккха а кхечу къоначу нохчаша санна, дакъалаца долийра Российн эскаршца хиллачу тӀеман тасадаларшкахь. 2010-чу шарахь ша йеллачу интервьюхь М. Х. Даудовс довзийтира нохчийн кегийрхой тӀаме хӀиттаза ца бовлучу хьоле хӀиттош хиллачу бахьанех лаьцна. Царах цхьаъ дара аьлла хьахийра цо федералан эскарша дӀахьош хилла луьра зачисткаш, Россин бӀаьхошна хӀора жима стаг шайн мостагӀа тарлора. Цхьадолчу хьостанаша хаам бо иза 2002-гӀа шо кхаччалц законехь йоцчу герзашца йолчу тобанашна йукъахь вара бохуш, кхечара — 2000-чу шарахь иза РФ-н Герзашца кечбинчу Ницкъийн могӀаршка сехьа ваьллера, 2002-гӀа шо кхаччалц цигахь гӀуллкхдеш вара, бохуш[2][7][8].

Официалан хаамашца, М. Х. Даудов Нохчийн шолгӀачу тӀеман йуьххьехь федералан правительствон гӀолоцуш хиллачу А.-Хь. Кадыров коьртехь волчу ницкъийн агӀонгахьа вара. М. Х. Даудовс дагалецарехь: «Ахьмад-Хьаьжас амнисти кхайкхийча со сайн дейиша йолчохь лечкъина вара. Суна тӀехь цӀий дацара. ТӀакха со хьуьна йуккъера аравелира, кхин а эзарнаш кегийрхой санна» Р. А. Кадыровца къамел динчул тӀаьхьа цунна амнисти йира. Шен цхьана къамелехь Р. А. Кадыровс тӀемло нийсачу некъа тӀе хӀотторан дика масал хиларан санна цӀе йаьккхира М. Х. Даудовн. 2002-2004-чуй шерашкахь М. Х. Даудовс гӀуллакхдира Р. А. Кадыровс куьйгалла деш хиллачу А.-Хь. Кадыровн Кхерамазаллин службин взводан командир волуш[2][7][9][10][11].

ЧГӀМ-н органашкахь гӀуллакхдар. Терроризмана дуьхьал къийсам

2004-чу шеран асаран (июнь) баттахь дуьйна Нохчийн Республикин ЧГӀМ-н патрулан-постан гӀуллакхан Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цӀарах йолчу лерринчу хьаштийн № 2 йолчу полкан ротин баьчча волуш гӀуллакхдан волавелира. 2005-чу шеран чиллин (февраль) баттахь НР-н Шелан кӀоштан милицин ЧГӀД-н патрулан-постан гӀуллакхан батальонан баьчча хӀоьттира. 2006-чу шеран лахьанан (ноябрь) баттахь — адамаш лечкъорца а, дохкарца а къийсам дӀабахьаран Декъан къаьсттина мехалчу гӀуллакхашкахула волу оперуполномоченни (НР-н ЧГӀМ-н вовшахтоьхна зуламаш дарна къийсам латторан № 2 йолу оперативни-лахаран бюро). М. Х. Даудовс дукхазза а вовшахтухура НР-хь сепаратистийн а, бандфомированийн а тобанашна дуьхьал дӀахьош йолу леррина операцеш, ша а дакъалецира иттаннаш тӀеман операцеш дӀахьуш. Цо куьйгалла а деш хӀаллаквина къаьсттина кхераме волу 46 зуламхо, 84 схьалаьцна, схьадаьккхина дуккха а герз, лелхаш йолу хӀумнаш, электродетонаторш, артиллерийн хӀоьънаш, минометийн минаш[1][4][9].

2006-чу шеран чиллин (февраль) беттан 13-чу дийнахь цо дакъалецира Хьалха-Марта йуьртахь дӀайаьхьначу цхьана ладамечу лерринчу операцехь. Цигахь цо, шен куьйгакӀелахь болчаьрца цхьаьна гуо лецира нах бехачу цӀа чохь хиллачу «Эвтара йуьртан эмирана» Д.Абдурзаковна (йоккху цӀе — позывной «Шрам»). Шега каравола аьлча, Д.Абдурзаковс дуьхьал герз тоьхча, М. Х. Даудов цӀа чу иккхира, шен дахарна кхерам боллушехь, цу чохь боевик хӀаллаквира. 2006-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахь кеч а йира, ша коьртехь а волуш, дӀа а йаьхьира кхин а цхьа мехала леррина операци — вежарийн МускиевгӀар хӀаллакбеш. Байъинчу вежарех цхьаъ — И. Мускиев вевзаш вара «Эмир Халид» санна а. Устрада-ГӀалахь, Шелан а, Курчалойн а кӀошташкахь зуламаш деш хиллачу сепаратистийн герзашца йолчу тобанашна урхалла деш верг санна лоруш а вара иза. 2006-чу шеран гӀуран (декабрь) баттахь М. Х. Даудов НР-н ЧГӀМ-н ОМОН-н баьччин гӀовс а[~ 2], штабан хьаькам а хӀоттийра[1][4][9][12].

Шеларчу ЧГӀКӀД куьйгалла дар

Файл:Магомед Даудов Герой России, полковник полиции. (2009 год).jpg
М.Х. Даудов полицин полковникан духар доьхна.

2007-чу шеран оханан (апрель) баттахь НР-н Шелан ЧГӀКӀД-н хьаькаман декхарш кхочушдан хӀоттаво М. Х. Даудов, оццу шеран товбецан (сентябрь) баттахь — Шелан кӀоштан ЧГӀКӀД-н хьаькам. Оцу муьрехь болх бечу хенахь М. Х. Даудовс дӀайаьхьначу кхечу лерринчу операцешна йукъахь къаьсташ йу 2007-чу шеран бекарг (март) беттан 21-чу дийнахь Гуьмсехь НРИ-н бригадин инарла Къилбаседа-Малхбален баьчча Т. Х. Батаев хӀаллакваран леррина операци (Т. Х. Батаев иштта вевзаш вара «амир ТӀахӀир», «Тигр», «Кумык», «23» санна). Т. Х. Батаев вен аьтто белира М. Х. Даудовн а, цуьнан куьйгакӀелахь болчареран а дуккха а агӀонаш йолу чолхе комбинаци кхиамца дӀайахьар бахьана долуш, иштта операци дӀайахьарехь дакъалоцуш бара Дег\астанара милицин белхахой а[4][9][13][14].

Оццу 2007-чу шарахь цо дӀайаьхьира мехала кхин цхьа леррина операци а — «Веданан кӀоштан эмир», НРИ-н вице-премьер С. Э. Эльмурзаев вуьйш (иза иштта вевзаш вара «амир Хайрулла» санна. Цо шена тӀелаьцнера 2004-чу шеран хӀутосург (май) беттан 9-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалахь динчу эккхийтарх долу жоьпалла. Цигахь кхелхира НР-н Президент А.-Хь. Кадыров а, НР-н Пачхьалкхан Кхеташонан председатель Хь. Исаев а, кхин а 4 стаг а, иттаннашна чевнаш хилира). М. Х. Даудовга оперативни хаам кхечира С. Э. Эльмурзаев волу меттиг йуьйцуш. ТӀаккха цо сихонца вовшахтуьйхира иза хӀаллакваран гӀуллакх. 2007-чу шеран оханан (апрель) беттан 4-чу дийнахь нуьцкъалчу структурийн белхахоша ЭгӀаштӀа йуьртана (НР, Веданан кӀошт) йистехь йинчу кӀелонна тӀенисвелира НРИ-н вице-премьер. Цигахь хиллачу тӀамехь вийра иза[1][4][9][15].

М. Х. Даудовс кхиамца дӀайаьхьначу операцешна йукъахь, аьтто ца болуш хилларш а йара. 2009-чу шеран бекарг (март) беттан 19-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалин Октярьски кӀоштарчу СемаӀашкан урамалгехь нохчийн милицин белхахой а, Россин ЧГӀМ-н чоьхьарчу эскарийн лерринчу «Къилбе» подразделенин эскаргӀуллакххой а цхьаьна леррина операци дӀахьош бара бандформированин дакъалацархо ву аьлла хеташ верг схьалацарехула. Операци дӀахьочу хенахь М. Х. Даудовна чов йира. Иштта чевнаш йира нуьцкъаллин структурин кхаа белхахочунна а. Царах цхьаъ тӀаьхьуо больницехь кхелхира. Цул сов, чов хилира цигахула тӀехволуш хиллачу маьршачу стагана а. ТӀаьхьадевлла хилла тӀемло къайлавелира, нехан машен а йадош. Цо иза Нохчийчоьнан Заводан кӀошта боьдучу некъа тӀехь йитинчохь карийра[15].

2009-чу шеран хьаьттан (август) беттан 3-чу дийнахь М. Х. Даудов вен гӀоьртира, хетарехь, иза цуьнан корматаллин гӀуллакхашца доьзна дара. Герггарчу хьесапехь 11 сахьт 30 минот йаьлча М. Х. Даудовн машен Эвтарах (НР, Шелан кӀошт) арайолучу хенахь Хулхулона тиллинчу тӀайна ремонт йеччу меттехь некъана йистте йиллина шаьш йина оьккхуш йолу ондда хӀума иккхира. «Toyota Camry» чохь, Делан къинхетамца, веккъа цхьа М. Х. Даудовн шофер бен ца хилла. Эккхаран тулгӀено машен йуьханехьа йерзийра, ткъа шофер машен чуьра аракхоьссира. Цунна йеза чевнаш хилира, царна йукъахь геригаш йеттайелла йина чевнаш йара[~ 3][16][17].

Шелан кӀоштан ЧГӀКӀД-н куьйгаллехь волчу муьрехь полковникан чине кхаччалц болх бира М. Х. Даудовс. Оцу муьрехь схьаийцира цо «Юриспруденци» говзаллехула долу ХӀинжа-ГӀалара финансийн а, бакъонийн а институт чекхйаьккхаран хьокъехь долу диплом[1][4].

Политикин гӀуллакхалла

ЦхьамогӀа политологашна хетарехь, М. Х. Даудовн вуно дика йукъаметтигаш йу НР-н Куьйгалхочуьнца Р. А. Кадыровца. Республикин Куьйгалхочун урхаллин командин жигара дакъалацархо а ву иза. Ша Р. А. Кадыровс шен бӀанакъостах лаьцна цкъа иштта элира: «БӀаьхаллин а, гражданийн а гӀуллакхаш кхочушдечу муьрехь Даудов Мохьмад ша къаьсттина дикачу агӀор гайтина меттигаш Ӏаламат дукха йу. Цуьнгара доккха доьналла, стогалла, лаккхара корматалла оьшуш тӀех жоьпаллин киртигаш а хилла. Ишттачохь Даудов Мохьмадна даима а нийса сацам тӀеэца а, мел чолхечу хьолера йуьхькӀомаца хьалхавала а хиъна[1][2].

НР-н Правительствон Председателан хьалхара заместитель

Мехкан Турпалхойн сийнна лерина даздаран гӀуллакх. М.Х.Даудов, В.В.Путин, Р.А.Кадыров (Москох, Кремль, 2014-гӀа шо).

2010-чу шеран бекарг (март) беттан 10-чу дийнахь Нохчийн Республикин Парламенто цхьабарт болуш полицин полковник М. Х. Даудов Нохчийн Республикин Правительствон Председателан нуьцкъалчу блокехула хьалхара гӀовс чӀагӀвира (Парламентехь йийцаре йайта М. Х. Даудовн кандидатура цхьа де хьалха хьалхатеттира Р. А. Кадыровс)[~ 4]. Официалан МХГӀ-н хаамашца нийса а догӀуш, оцу даржехь волуш М. Х. Даудовн йоццачу хенахь ницкъ кхечира бакъонаш ларйаран йерриге а органаша а, нуьцкъаллин йерриге а структураша а йуххера цхьаьнагӀуллакхаш дар вовшахтоха, оцо бакъонаш ларйаран меженийн болх дикаллин керлачу тӀегӀане хьалабаьккхира[1][4][18][19].

Россин ФМГӀ-н Нохчийчохь йолчу урхаллин, милицин кӀоштийн дакъанийн белхахой, республикин Пачкомстатан, бахархой балха нисбаран туьшийн, дешаран декъан векалш. Масех кӀирнах комиссис теллира 285 939 цӀа, хьаьжира 1 087 189 стеган кехаташка. Ша Ӏаш волчу меттехь регистраци йаран бакъонаш ларйеш воцу 10 125 стаг Ӏораваьккхира республикехь, царна йукъахь дозанал арахьарчу пачхьалкхийн 237 вахархо а волуш[20].

2010-чу шеран лахьанан (ноябрь) баттахь Устрада-ГӀала кхиоран а, цунна реконструкци йаран а оперативни штабана коьрте хӀоьттира. Цхьана шарахь гӀалахь 100 гергга коттедж, махлелоран туш, берийн йиъ беш йира, тодира цхьа гӀат долу 137 а, дукха гӀаьтнаш долу иттаннаш цӀенош, меттахӀоттийра республикехь уггаре а доккха долу оьздангллин цӀа, догӀанан хи дӀадоьду 21 километр канализаци меттахӀоттийра, 27 километр хин биргӀанаш, 18 километр газан биргӀанаш йехкира, дуккха а кхин гӀуллакхаш дира. 2014-чу шеран гӀуранан (декабрь) баттахь бусалбанаша билгалдоккхуш долу — Ӏашуран (Мухьаррам беттан иттолгӀа де) мехала де даздар вовшахтохаран лерринчу комиссина коьрте хӀоттийра[21].

2011-чу шарахь М. Х. Даудовс чекхйаьккхира „Юриспруденци“ говзаллехуа „Россин ЧГӀМ-н Урхаллин академи“ ЛГД-н ФПДУ[1][4].

НР-н Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхо

2011-чу шеран гӀуран (декабрь) баттахь дуьйна иза Нохчийн Республикин Правительствон Председателан хьалхарчу заместителан — Нохчийн Республикин Куьйгахочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхочун даржехь вара, ткъа 2012-чу шеран хӀутосург (май) беттан 21-чу дийнахь дуьйна — Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительстовн а Администрацин куьйгалхочун даржехь. Официалан СМИ-н хаамашца нийса а догӀуш, М. Х. Даудовн куьйгаллица федералан тӀегӀанерчу хьокъала йоллучу департаменташца а, ведомствошца а цхьаьнагӀуллакхаш дар нисдина дӀахӀоттийна. 2012-чу шеран оханан (апрель) беттан 26-чу дийнахь дуьйна М. Х. Даудов — „Единая Россия“ партин декъашхо хилира, партин регионан политикин советана Президиума йуккъе а веара. Оццу 2012-чу шарахь иза коьрте хӀоьттира лаьттан законодательство кхочушдарна тӀехь терго латторан ведомствошна йукъарчу комиссина. Цо боккха болх бира лаьттах пайдаэцаран декъехь Нохчийчоьнан гӀалийн округашкахь а, муниципальни кӀошташкахь а гучудаьхна кхачамбацарш дӀадахарехь. 2014-чу шарахь Россин Федерацин Президентан чоьхьарчу политикин гӀуллакхийн Урхалло Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин болх Россин субъекташна йукъахь тоьлла лерина[1][4][8][22][23].

Нохчийн Республикин III-чу, IV-чу кхайкхамийн Парламентан Председатель

Файл:Даудов Магомед был избран Председателем Парламента Чеченской Республики третьего созыва.jpg
М.Х.Даудов Нохчийн Республикин Парламентан рогӀера йоцчу кхеташонехь. 2015-чу шеран июль беттан 3-гӀа де.

2015-чу шеран мангалан (июль) беттан 3-чу дийнахь, Нохчийн Республикин Парламентан Председатель (спикер) Д. Б. Абдурахманов кхелхинчул тӀаьхьа[~ 5], „Йукъара Росси“ партин регионан декъан политкхеташоно, партин инарлин кхеташонан Президиумах дага а йаьлла, Нохчийн Республикин Харжамийн комисси чуйелира М. Х. Даудовн кандидатура, паргӀатйаьллачу мандатехула цунна Нохчийн Республикин Парламентан депутатан бакъонаш йалийта. Оццу дийнахь, дакъалоцуш Р. А. Кадыров а волуш, Нохчийн Республикин законодательни лаккхарчу меженан рогӀера йоцу кхеташо хилира. Цигахь депутаташа Нохчийн Республикин III-чу кхайкхаман Парламентан Председателан дарже ши кандидат — М. Х. Даудов а, Р. А. Лечхаджиев а — хьалхатеттира. Къайлаха кхаж тасарца оцу дарже М. Х. Даудов хаьржира. 2016-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахьлерчу харжамашкахь Нохчийн Республикин IV-чу кхайкхаман Парламенте йуха а депутат хаьржира иза. 2016-чу шеран октябрь беттан 4-чу дийнахь Нохчийн Республикин закононашдахаран лаккхарчу меженан кхеташонехь, къайлаха кхаж тасарца, Нохчийн Республикин IV-чу кхайкхаман Парламентан Председатель хаьржира йуха а[4][24][25][26].

РФ-н субъекташкахь парламенташа дукха хьолахь лахара маьӀна лелош хиларна, цхьамогӀа политологашна а, журналисташна а иза цига харжар М. Х. Даудов шен (статусехь) даржехь лахвича санна хетара. Делахь а, Нохчийчоьнан Парламентан спикеран даржехь а волуш, М. Х. Даудовс дӀахьо тайп-тайпанчу мехалчу проекташна тӀехь терго латтор а, правительствон комиссешна куьйгалла дар а. Ма-дарра аьлча, кхочушдо законодательни органан декхаршна йукъадогӀуш доцу, кхин а даккхий декхарш. Иза Нохчийчоьнан экономикин а, йукъараллин а кхерамазаллин Кхеташонан гуттаренна а волу декъашхо ву[2][4].

Официалан МХГӀ-н хаамашца нийса а догӀуш, М. Х. Даудовс болх бечу муьрехь парламентехь дӀахьош ду пачхьалкх дӀахӀотторан а, меттигашкахь шаьш урхалла даран а дакъошкахь Нохчийн Республикин законаш тодеш-карладаккхар, бакъонан дерриге а хьелаш кхоьллина гражданийн йукъараллин институташ кхин дӀа а кхиорна. Иза Нохчийн Республикин Парламенте варца депутатийн корпусо жигарабаьккхира законашдахаран вовшахтохаран болх. Цуьнан жамӀ дара 40 сов законодахаран акт тӀеэцар. Нохчийн Республикин Парламентан балхахь коьрта хилла хӀахӀиттира бюджетан-финансийн а, бюджеташна йукъара а гӀуллакхаш дӀанисдар, регионан политика, социальни декъехь регионан законашдахар тодеш-карладаккхар. Демографехь хуьлуш болу дика хийцамаш тӀечӀагӀбарна а, республикин бахархойн дахаран дикалла лакхайаккхарна а, доьзалан институт чӀагӀйарна а, кегийрхойн политика кхочушйарна а, ноналлин, бераллин къанойн гӀолацарна а, могашалла Ӏалашйаран а, дешаран системаш чӀагӀйарна а, царна модернизаци йарна а тӀехьовсийна гӀуллакхаш кхочушдарехула болу законашдахаран болх вовшах дага а довлуш дӀахьош бу[4].

М. Х. Даудовн куьйгаллица Нохчийн Республикин Парламенто тӀеэцна республикин дахаран тайп-тайпанчу агӀонех хьакхалуш долу законаш. Царна йукъахь ду: „Нохчийн Республикин Куьйгалхо харжаран хьокъехь“ долчу „Нохчийн Республикин Законехь хийцамаш баран хьокъехь“, „Нохчийн Республикехь жима а, йуккъера а бизнес кхиоран хьокъехь“ долчу „Нохчийн Республикин законехь хийцамаш баран хьокъехь“, „Нохчийн Республикин дешаран хьокъехь“ долчу Нохчийн Республикин Законехь хийцамаш баран хьокъехь», «Нохчийн Республикехь гражданийн социальни хьашташ кхочушдаран хьокъехь», «Нохчийн Республикехь хӀусамийн ипотечни кредитованин система кхиоаран хьокъехь», «Нохчийн Республикин махкахь йукъараллин къепе ларйарехь гражданаша дакъалацаран хьокъехь», кхидолу законаш. 2016-чу шеран эсаран (октябрь) баттахь йукъадалийра республикехь спирт тоьхна муттанаш дохкар хадам боллуш дехкаран хьокъехь долу дӀадолор. Цо вовшахтуьйхира республикехь вахош долу маларш дохка бакъо йолчу 14 туьканан дайшца цхьаьнакхетар. Шайца къамел динчул тӀаьхьа шайн лицензеш охьайехкира цара, сацийра вахош долу маларш дохкар. Цуьнан бахьана дара некъан-транспортан боккха бохам хилла хилар. Оцу бохамехь 7 стаг кхелхинера, 2 стаг лазийнера. Вехна волчу шоферан бехкана хиллера и бохам[~ 6][4][27][28].

Иштта, Нохчийн Республикин Парламентан балхахь боккха тидам тӀебохуьйту Россин регионийн, генарчу а, уллерчу а дозанел дехьарчу законашдахарн Ӏедалан лаккхарчу меженашца парламенташна йукъара зӀенаш кхиорна. М. Х. Даудовс куьйгалла дечу Нохчийн Республикин Парламентан белхан цхьа агӀо санна билгалдаьккхина ду харжамашца а, церан дехаршца а болх бар. Гражданийн проблемаш сихха дӀайахархьама цуьнан дӀадолорца йерриге а бохург санна кӀошташкахь а, йарташкахь а кест-кеста дӀахьо бахархой тӀеэцар. Нохчийн Республикин Парламентехь болх барца цхьаьна М. Х. Даудов Россин Федерацин Федералан Гуламехь йолчу Россин Федерацин законашдахара Кхеташонан декъашхо ву. Россин Федерацин субъектийн законашдахаран меженийн куьйгалхойн медиарейтинган жамӀашца М. Х. Даудов 2016-чу а, 2017-чу а шерийн ТОП-10 лидерна йукъахь ву[29][30][31][32].

Парламентал арахьара болх

М.Х.Даудов ГӀуш-Кортахь гӀишлошйечохь.

Токхамаш хилар бахьанехь 2016-чу шарахь йохийна хилла Ахбердил-Махьмин цӀарах 1500 стеган жамӀатехь ламаз дан аьтто болуш керла маьждиг дира йуьртахь. ГӀуш-Кортара гӀишлош, йина а йевлла, дӀалучу дийнахь, М. Х. Даудовна «Нохчийн Республикин хьакъ воллу гӀишлошйархо» цӀе йелира.

Некъан боламан бакъонаш талхийначаьрца кхеторан болх.

2016-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахь дуьйна таханлера де тӀекхаччалц иза куьйгалла деш ву регионан некъашкахь авареш хилар а, адамаш кхалхар а лахдарехула йолчу республикин оперативни штабана. М. Х. Даудовн дӀадолорца НР-н ЧГӀМ-н УГИБДД-н белхахоша дӀахьош долу профилактика йаран эвсаре гӀуллакхаш бахьанехь аьтто баьлла некъан боламан бакъенаш талхоран гайтам шозза лахбан. Некъан-транспротан бохам хиларна кхераме йолчу меттигашкахь хӀора дийнахь дӀахӀоттайо 109 стационарни а, 90 дӀаселалеш йолу а пост. Иштта гӀуллакх вовшахтоьхна авареш хиларца долу хьал тодарехьа болу болх чӀагӀбаран Ӏалашонца. Оцу балхана йукъаозийна НР-н МВД-н УГИБДД-н 400 сов белхахо. Цул сов авари хиларна кхераме йолчу меттигашкахь кхитӀе а некъан техникин гӀирсаш дӀахӀиттийна[4][33].

Социально-политикин хьежамаш

М. Х. Даудовс 2010-чу шарахь вевзаш волчу Россин, Беларуссин, Украинан тележурналистана П. Г. Шереметана интервью луш, Нохчийчохь законаш лардаран хьокъехь шена хеташ дерг довзуьйтуш элира: «Вай дерриге а Россин гражданаш ду, вай нуьцкъалчу а, синтемечу а пачхьалкхехь даха лууш ду… Тхо законаш лардарехьа а, нуьцкъалчу, цхьааллин Россигахьа а ду. ХӀинца тхо долчохь, Россин дуккха а регионашкахьчул дика къепе а йу, дахар синтеме а ду»[7].

2015-чу шарахь Россин тайп-тайпанчу МХГӀ-шкахь а, интермаша кевнашкахь а дукха йаздора дукха зударий балор магоран хьокъехь М. Х. Даудовс аьллачух, цунна хетачух лаьцна. Прессина лерина М. Х. Даудовс шена хетарг элира А.Гучиговн а, Х-Л.Гойлабиевн а ловзаран хьокъехь хаамийн гӀирсашкахь эккхийтинчу гӀовгӀанах доьзна. Иза ша а оцу ловзаргахь хилла вара. М. Х. Даудовс кхетийра дукха зударий балор йукъадаьлла хилча, иза цхьана хорша дерзо дезаш хиларх. Цунна хетарехь, иза шариӀатан буха тӀехь дича дика а хир ду. Амма цо билгалдаьккхира дукха зударий балор бакъонийн некъа тӀе даккхаран дӀадолорца ша йукъаволуш цахилар, оцу хьокъехь шена хетарг алар бен кхин совнаха хӀума бохуш цахилар[34].

МХГӀ-ца йолу йукъаметтигаш

Меттигерчу телевизионан (ЧГТРК «Грозный») интервью луш ву М.Х.Даудов.

2015-чу шарахь «Керла газетехь» йара нохчийн Ӏедало республикин хьокъехь долчу «нийсачу керланашкахьа» ша тайпа къийсам дӀабахьарх лаьцна йолу репортаж. Газетан журналисташа чӀагӀдора, Ӏедална хетарехь, Нохчийчоьнан хьокъехь «гӀиллакех доцуш» йаздеш болу йа нохчийн Ӏедал аьшнаш деш йолу комментареш йеш болу блогерш кхетабора, дукха хьолахь законца догӀуш доцуш: лар ца луш дош аьлла волчу интермаша-пайдаэцархочун адрес карадора, видеокамерца и волчу богӀура, тӀаккха цо шена бехк ца биллар, шена къинтӀера довлар доьхуш йа цуьнан сий дойъуш йолу ролик йоккхура. Иштта Ӏаткъам бар вовшахтоьхначарна йукъахь журналисташа М. Х. Даудовн цӀе йоккху. Таханлерчу дийнахь и хаам РФ-н бакъонаш лаърйаран меженаша мах хадоза бу[28][35].

МХГӀ-шкахь дикка гӀовгӀа йаьккхира М. Х. Даудовс 2016-чу шеран кхолламан (январь) беттан 16-чу а, 17-чу а деношкахь «instagram» социальни машанехь йолчу шен аккаунтехь Россин системин йоцчу оппозицин цхьаболчу жигарчу гӀуллакххойн а, журналистийн а, бакъонашларйархойн а хьокъехь, уьш аьшнаш беш, дуьххьалдӀа доцуш кхерамаш туьйсуш дийцинчо. Оцу кхерамийн хьокъехь дӀахьедар дира «Эхо Москвы» коьртачу редактора А. А. Венедиктовс: «Даудов Мохьмада оппозицина аьлларг — иза боккха кхерам тасар а ду, Немцов Борис веран хьокъехь талламе а, нохчийн Ӏедале а жоп дала аьтто боцу хаттарш даларна йан хьакъ йоцу дуьхьало йар, резацахилар гайттар ду». Цул сов А. А. Венедиктовс сацам бира радиостанцин гӀарол чӀагӀдан[36][37][38].

Кавказский Узел» интермаша-МХГӀ-н коьрта редактор Г. С. Шведов. Россин ТК заявлени йаздира Г. С. Шведовс М. Х. Даудовн публикаци РФ-н УК-н 144-чу йаззаман 3-чу декъехь билгалдинчу зуламна («Журналистийн гӀуллакхана новкъарло йаран хьокъехь») иза кӀела йало гӀерташ. Делахь а, хьал талла а теллина, Россин Талламан Комитето М. Х. Даудовна дуьхьал зуламе гӀуллакх ца долийра[28][39][40][41].

Шех лаьцна болу хаамаш

М.Х.Даудовн доьзалца даьккхина Р.А.Кадыровн дагалецаман сурт.

М. Х. Даудовс шен дай баьхна юрт лоруш йу Гелдагана. Цигара ву цуьнан да. Цигахь кхиъна иза ша а. 2001-чу шарахь М. Х. Даудовс шайн йуьртара Асет Мовлин йоӀ (1981-чу шарахь йина) йалийна. Ишколехь доьшуш волуш йевзина цунна иза. Тахана ДаудовгӀеран доьзалехь 10 бер ду: 6 кӀант — Ӏумар (2006-чу шарахь вина), Рамзан (2007-чу шарахь вина, НР-н Куьйгалхочун сийнна тиллина цӀе), Мовлди (2009-чу шарахь вина), Мохьмад-Юсуф (2014-чу шарахь вина), Абубакар (2015-чу шарахь вина, цӀе тиллина Р. А. Кадыровс), Ӏусман (2016-чу шарахь вина); 4 йоӀ — Линда (2003-чу шарахь йина, Иман (2004-чу шарахь йина), Макка (2010-чу шарахь йина, дененан сийнна тиллина цӀе), Медни 2012-чу шарахь йина)[4][42].

Нохчийн Республикехь М. Х. Даудов массарна а вевза «Лорд» санна а. И цӀе йелла цунна Р. А. Кадыровс, шайн дуьхьарлерчу цхьаьнакхетаре иза Ӏаьржа костюм а, кӀайн коч а йолуш веача. "Цо хӀетахь элира: «Хьо-м ингалсан лорд санна ма ву», — аьлла. (ЦхьамогӀа МХГӀ-ийн кхин хетарг а ду. Цуьнца нийса а догӀуш «Лорд» М. Х. Даудовх олуш дара цунна Р. А. Кадыров вовзале хьалха а). М. Х. Даудовх гергарчара а, уллерчара а Тимур олу. (Тимур цӀе нисло цхьаболчу МХГӀ-шкахь а, М. Х. Даудовн хьокъехь йолчу шиэзарлагӀчу шерашкахьлерчу статьяшкахь а[2][7][16][43][44].

«Терк» футболан клубан президент М.Х. Даудов «Зенит» клубаца хьошалгӀахь ловзаре хьожуш (31.03.2013).

Футбол йезаш ву. 2011-чу шеран хӀутосург (май) беттан 11-чу дийнахь «Кавказ» командина йукъахь волуш «Дуьненан футболан седарчий» вовшахтоьхначу командина дуьхьал левзина Соьлжа-ГӀалахь «Ахмат-арена» стадион схьаелларна лерина дӀадаьхьначу даздарийн гурашкахь хиллачу матчехь[~ 7]. 2015-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 7-чу дийнахь накъосталлин матчехь «Лидер-63» командица Италин футболан легендийн вовшахтоьхначу командина дуьхьал левзира иза. Матч лерина йара РФ-н Президент В. В. Путин винчу денна[~ 8].

2004-чу шарахь дуьйна иза вице-президент вара республикин «Терк» футболан клубан (2017-чу шарахь дуьйна клубан цӀе «Ахьмад» йу). 2011-чу шарахь клубан президент хӀоьттира иза (2004-2011-чуй шерашкахь клубан президент хилла волу Кадыров Рамзан, «Теркан» сийлаллин президент хилла висира). 2015-2016-чу шарахь «Терко» шен исторехь уггаре а лакхара — ворхӀалгӀа меттиг йаьккхира Россин футболан премьер-лигехь. Ткъа 2016-2017-чу сезонехь и гайтам кхин а лакхабаьккхира, сезонан жамӀашца пхоьалгӀачу метте а йаьлла[45][46].

Социалан машанехь жигара пайдаоьцуш волчу цуо 2013-чу шарахь дӀадолийра instagramехь аккаунт лелор. (3000 сов публикаци а, 190 000 сов тӀейазвелла а ву цуьнан), «ВКонтактехь» — 2015-чу шарахь лело волавелира (7000 сов тӀейазвелларг). Шен посташкахь М. Х. Даудовс НР-хь хуьлучу политикин, йукъараллин, спортан, динан хиламийн хьокъехь хаамаш бо, пайдаоьцучара комментарешкахь наггахь тайп-тайпана дехарш до, аьрзнаш до[47][48].

М. Х. Даудовс кест-кеста ша жоьпаш ло дукхах долчу хаттаршна, дехаршна. Иза Кишин Кунта-Хьаьжин вирдехь ву. 1992-чу шарахь дуьйна оцу вирдехь берш хилла Нохчийчоьнан лаккхара динан дай. М. Х. Даудовс Р. А. Кадыровца цхьаьна хьаьжа дина, масехазза сийлахьчу КаӀбат чохь хилла. Иза иштта, Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ассараш Ӏалашйархо а ву. Соьлжа-ГӀалахь йезачу ассарийн гайтам чекхбаьллачул тӀаьхьа Шайх Ахьмад Бин Мухьаммад Аль-Хазраджис гуттаренна а Ӏалашйайта КадыровгӀеран доьзале а, нохчийн халкъе а дӀайелира сийлахь йиъ ассар — Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) чоьш. Нохчийн халкъана беллачу шина чонах цхьаъ Ӏалашбар тешийна М. Х. Даудовх[49].

СовгӀаташ, урамашна цӀе тиллар, кхидерг

Масийттазза хьалхатеттина Российн Федерацин Турпалхо — къаьсттина билгалваларан хьаьрк «Дашо Седа» мидал а луш, белхан декхарш кхочушдарехь турпалалла а, стогалла а, доьналла а гайтарна. ЦхьамогӀа хьосташа чӀагӀдо цунна и совгӀат ЧРИ-н вице-премьер С. Э. Эльмурзаев хӀаллакварна делла хилар. Цунна совгӀат дӀаделира официалан визитаца Соьлжа-ГӀала веанчу РФ-н чоьхьарчу гӀуллакхийн министра Р. Г. Нургалиевс. 2010-чу шарахь ша еллачу интервьюхь оцу совгӀатан хьокъехь М. Х. Даудовс билгалдаьккхира: «Россин Турпалхочун Седа бу сан, амма суна эхь хета иза хьалха олла, сайна а, адамашна а йукъахь херо хила ца лаьа суна». М. Х. Даудовн совгӀатийн хьокъехь дуьйцучу хенахь Р. А. Кадыровс билгалдаьккхира: «Даудов Мохьмад Россин Турпалхо, Кадыровн орденан кавалер ву, шозза совгӀат дина цунна Стогаллин орденца. Цуо и совгӀаташ даьхна шен стогаллица, доьналлица, майраллица». Иштта, М. Х. Даудовна совгӀаташ дина РФ-н Президентан В. В. Путинан а, НР-н Президентан А-Хь. Кадыровн а, НР-н Куьйгалхочун Р. А. Кадыровн а Сийлаллин грамоташца, тайп-тайпанчу баркаллин кехаташца[1][3][4][7][15][50].

Пачхьалкхан совгӀаташ

Российн Федераци Нохчийн Республика
20.07.2007 Hero of the Russian Federation medal.png — Россин Федерацин Турпалхочун цӀе,
«Дашо Седа» мидал
31.05.2006 Kadirov orden png.png — Кадыровн орден
25.07.2005 Orden of Courage.png — Стогаллин орден 28.06.2011 Орден «За развитие парламентаризма в Чеченской Республике» (лента).jpg — «Нохчийн Республикехь парламентаризм кхиорна» орден
04.04.2006 Orden of Courage.png — Стогаллин орден
ValourRibbon.png — «Майраллина» мидал 26.07.2007 Почётный гражданин Чеченской республики.png — «Нохчийн Республикин сийлаллин гражданин» цӀе
Zhukov rib.png — Жуковн мидал 05.11.2012 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал
26.11.2015 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Нохчийн Республикин дуьхьа хьуьнарш гайтарна» мидал
16.06.2016 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Нохчийн Республикин турслочунна» мидал
01.07.2016 — «Нохчийн Республикин хьакъ воллу гӀишлошйархо» цӀе
11.08.2017 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Соьлжа-ГӀалин сийлаллин вахархо» цӀе
12.12.2017 «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал — «Кадыров Ахьмад-Хьаьжа виццаваларна» мидал

Ведомственни а, юбилейни а мидалш

2003 Медаль «85 лет Уголовному розыску» (2003).png — «Зуламан лахаран 85 шо» мидал
24.11.2004 100 лет профсоюзам России (лента).jpg — «Российн Говзбертан 100 шо» мидал
10.02.2005 ForCombatCooperation rib.png — «БӀаьхаллин доттагӀаллина» мидал
12.05.2005 ValorMVD rib.png — «ГӀуллакхдарехь сийлалла гайтарна» мидал
200MVD rib.png — «Россин ЧГӀМ-н 200 шо» мидал
10.10.2005 Медаль «Участник боевых действий на Севернов Кавказе 1994—2004» (10.2005) ленточка.png — 1994—2004 ш. «Къилбаседа Кавказехь хиллачу тӀеман гӀуллакхийн дакъалацархо» мидал
17.07.2006 Медаль за ратную доблесть (лента).jpg — «БӀаьхаллин сийлаллина» мидал
2010 10YearsServiceRibbon.png — «ГӀуллакхдарехь билгалваларна» (РФ-н ЧГӀМ, III-чу даржан) мидал
05.11.2010 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «ГӀуллакхдарехь билгалваларна» (НР-н ЧГӀМ, 3048) мидал
15.06.2011 Медаль «За службу в милиции» (лента).jpg — «Милицехь гӀуллакхдарна» мидал
05.11.2012 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал
2013 Медаль Чести 2 степени (лента).jpg — «II-чу даржан Сийлаллин» мидал
06.05.2015 70 victory rib.png — «1941-1945 ш.ш. Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь толам баьккхина 70 шо» мидал
23.08.2015 — «Хьуьнарш гайтарна» (РСВА-н) мидал
28.08.2015 За верность отчизне.jpg — «Даймахкана тешаме хиларна» (ОООКВА-н) мидал
08.10.2015 — «I-чу даржан Сийлаллин» мидал
Медаль за службу на Северном Кавказе (лента).jpg — «Къилбаседа Кавказехь гӀуллакхдарна» мидал
Медаль За воинское братство (лента).png — «БӀаьхаллин вежаралла» мидал
17.06.2016 Медаль «За заслуги в укреплении международной безопасности».jpg — «Дуьненайукъара кхерамазалла чӀагӀйарехь хьуьнарш гайтарна» мидал. (Россин Кхерамазаллин Кхеташонера).
29.07.2016 Медаль гордость России.jpg — «Россин дозалла» (ОП РФ, кх.) мидал
23.08.2016 Медаль «За помощь и содействие ветеранскому движению» (лента).jpg — «Ветеранийн боламан гӀо дарна а, гӀолацарна а» мидал
21.03.2017 Медаль «За заслуги в обеспечении законности и правопорядка» (лента).png — «Законностана а, бакъонийн къепенна а кхачойарехь хьуьнарш гайтарна» мидал

Къастамаллин билгалонаш

11.09.2004 MVD combatant.png — «ТӀеман гӀуллакхийн дакъалацархо» билгало
18.09.2004 Файл:Знак ЧГӀМ России "За верность долгу".jpg — «Декхарна тешаме хиларна» билгало
16.12.2009 Файл:Знак ЧГӀМ России "За верность долгу".jpg — Декхарна тешаме хиларна" билгало
Знак «15 лет ЦССИ ФСО России в Чеченской Республике».png — «Россин ЦСИИ-н Нохчийн Республикехь йолчу ФСО-н I5 шо» билгало
29.03.2005 — «Милицин лерринчу подразделенийн тоьлла белхахо» билгало
20.06.2006 — «Криминальни милицин тоьлла белхахо» билгало
09.12.2012 — «Сийлаллин динамахо» билгало
30.10.2015 — «Терроризмана дуьхьал къийсам дӀабахьарехь билгалваларна» (НР-н ЧГӀМ, № 004) билгало
20.06.2017 — «Хьуьнарш гайтарна» (РФ-н МО-н тӀеман полицин коьрта урхалла, № 78) билгало

Кхечу пачхьалкхийн совгӀаташ

Кхазакхстан:
04.11.2008 04.11.2008 — медаль «За развитие сотрудничества».jpg — «ЦхьаьнагӀуллакхашдар кхиорна» мидал

М. Х. Даудовн цӀарах урам а, школа а

2007-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 13-чу дийнахь Гелдагана йуьртан администрацин куьйгалхочун сацамца Титовн цӀарахчу урамна Россин Турпалхочун М. Х. Даудовн цӀе тиллина. 2008-чу шеран бекарг (март) баттахь Нохчийн Республикин Президентан Омарца М. Х. Даудовс дешначу Гелдаганарчу № 1 йолчу йуккъерачу ишколан М. Х. Даудовн цӀе тиллина. Оцу хиламна леринчу даздаран гуламехь къамел дира республикин Куьйгалхочо Р. А. Кадыровс. Цо билгалдаьккхира: «Даудов Мохьмада дуккха а дика гӀуллакхаш дина республикина, цундела иза хьакъ ву шен цӀе кӀоштарчу тоьллачу ишколана тилла»[1][3][4][51].

Билгалдахарш

Комменташ
  1. Михайловск (Шпаковский район, Ставропольский край, Россия).
  2. Должность заместителя командира чеченского ОМОНа оставалась вакантной с сентября 2006 года, когда в результате произошедшей перестрелки в районе административной границы Чечни и Ингушетии между сотрудниками ОМОН МВД Чечни и сотрудниками ингушской милиции был убит подполковник Бувади Дахиев, занимавший этот пост (Кавказский Узел, 05.12.2006).
  3. Автуры. Задержанные признались, что готовились совершить крупный теракт, проникнув на территорию Ленинского РОВД в Грозном, а один из подозреваемых также сообщил подробности подготовки и осуществления подрыва на пути следования машины М. Х. Даудова. Допрос задержанных вёл лично Президент ЧР Р. А. Кадыров. В апреле 2010 года прокуратура завершила расследование уголовного дела в отношении троих 20-летних уроженцев села Автуры, причастных к подрыву. Их обвинили в совершении преступлений предусмотренных четырьмя статьями УК РФ и они предстали перед судом (Независимое ИА «Интерфакс», 03.09.2009, Кавказский Узел, 13.04.2010).
  4. Х. Х. Вайханов, который перемещён на другую должность — вице-премьера по социальным вопросам (Кавказский Узел, 11.03.2010).
  5. Председатель (спикер) Парламента ЧР Д. Б. Абдурахманов скончался 29 июня 2015 года, его именем назвали одну из центральных улиц Грозного и среднюю школу, в которой он учился (Кавполит, 03.07.2015).
  6. Приору». В результате аварии семь человек погибли на месте, ещё двое были госпитализированы. Сразу же после этой аварии все мужчины, родственники виновника ДТП, покинули республику (Кавказ.Реалии, 01.12.2016).
  7. Р. Айяла, Н. Аморузо, Ф. Барези, Ф. Бартез, А. Богоссян, К. Вьери, Дида, А. Костакурта, С. Макманаман, Д. А. Марадона, Ж.-П. Папен, И. Саморано, Р. Фаулер, Л. Фигу, Э. Франческоли; за команду «Кавказ» — А. Алаутдинов, Х. Ибрагимов, А. А. Исмаилов, Р. А. Кадыров, А. Б. Каноков, А. Г. Хлопонин, Р. И. Цуцулаев. Встреча состояла из двух таймов по 30 минут, хозяева обыграли гостей со счетом 5:2 (Кавказский Узел, 12.05.2011).
  8. Д. Баджо, Д. Барези, Ф. Барези, П. Верховод, А. Ди Ливио, К. Джентиле, С. Скиллачи, С. Таккони. Встреча окончилась победой местной команды «Лидер-63» со счетом 4:1.
Хьосташ
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Вести республики, 07.12.2013.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Кавказ.Реалии, 10.11.2016.
  3. 1 2 3 4 Герои страны.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Парламент Чеченской Республики.
  5. Глава и Правительство Чеченской Республики, 25.10.2011.
  6. Instagram Р. А. Кадырова, 28.03.2014
  7. 1 2 3 4 5 Ъ-Огонёк, 06.09.2010, с. 14.
  8. 1 2 Единая Россия, 05.12.2015.
  9. 1 2 3 4 5 МВД РФ.
  10. Независимая газета, 20.02.2009.
  11. Meduza, 18.01.2016.
  12. Кавказский Узел, 05.12.2006.
  13. Утро.ru, 22.03.2007.
  14. Кавказский Узел, 07.04.2007.
  15. 1 2 3 Кавказский Узел, 23.03.2009.
  16. 1 2 Кавказский Узел, 04.08.2009.
  17. Кавказский Узел, 13.04.2010.
  18. Кавказский Узел, 11.03.2010.
  19. Чечня Сегодня, 09.03.2010.
  20. Кавказский Узел, 03.08.2010.
  21. Кавказский Узел, 01.12.2011.
  22. Глава и Правительство Чеченской Республики, 21.05.2012.
  23. Единая Россия. ЧР.
  24. Instagram Р. А. Кадырова, 03.07.2015
  25. Instagram Р. А. Кадырова, 04.07.2015
  26. Кавполит, 03.07.2015.
  27. Кавказ.Реалии, 01.12.2016.
  28. 1 2 3 Новая газета, 26.05.2017.
  29. Грозный-Информ, 18.01.2017.
  30. Чечня Сегодня, 25.03.2017.
  31. Кавказ сегодня, 18.04.2017.
  32. Совет законодателей РФ.
  33. Грозный-Информ, 18.08.2015.
  34. Газета.Ru, 18.05.2015.
  35. Новая газета, 01.02.2016.
  36. Instagram М. Х. Даудова, 16.01.2016
  37. Instagram М. Х. Даудова, 17.01.2016
  38. Кавказский Узел, 18.01.2016.
  39. Instagram М. Х. Даудова, 12.10.2016
  40. Instagram М. Х. Даудова, 04.01.2017
  41. Медиазона, 07.01.2017.
  42. Новости, 10.10.2016.
  43. Кавказский Узел, 16.01.2017.
  44. Россия-1, 2007.
  45. Кавказский Узел, 12.05.2011.
  46. Кавказский Узел, 28.11.2011.
  47. М. Х. Даудов в Instagram
  48. М. Х. Даудов в ВКонтакте
  49. Regnum, 20.07.2015.
  50. Кавказский Узел, 26.07.2007.
  51. Гелдаган, 25.04.2017.

Пресса. Хьажоргаш