Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Даудов Мохьмад Хожахьмадан воӀ

Выверенная статья

Aprove.svg

Выверенная статья

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Даудов.

Дау́дов Мохьмад Хожахьмадан воӀ (1980 шеран 26 февраль, Михайловск (Ставрополан мехкайист), Ставрополан мехкайист)[~ 1] — россин пачхьалкхан, политикин, тӀеман гӀуллакххо, 2024 шеран 25 махь дуьйна — Нохчийн Республикин правительствон председатель[1]. Российн Федерацин Турпалхо (2007).

Хьалха Нохчийчоьнан Правительствон председателан хьалхара гӀовс кхерамзаллин блокехула (2010—2012 шерашкахь), Нохчийчоьнан Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхо (2011—2015 шерашкахь). III (2015—2016), IV (2016—2021) а, V (2021 шеран сентябрь баттахь дуьйна) а кхайкхамийн Нохчийн Республикин Парламентан Председатель.

Нохчийн Республикин Кхерамзаллин Кхеташонан гуттаренна а декъахо (2015 шарахь дуьйна)[2]. Россин Федерацин низамашдаьхначийн Кхеташонан декъашхо Россин Федерацин Федералан гуламан (2016 шарахь дуьйна), йерригроссийн «Цхьааллин Росси» политикин партин декъашхо, хаьржина партин йукъарчу кхеташонан президиум (2018 шо), партин регионан декъан секретарь (2019 шо) , Нохчийн Республикин парламентехь «Цхьааллин Росси» фракцин куьйгалхо, Россин Федерацин Президентан куьйга кӀел йолчу меттигера ша-шена урхалла кхиоран Кхеташонна йукъаваьккхина (2019 шо) а, Россин Федерацин Президентан куьйгаллехь йолчу меттигера ша-шена урхалла кхиоран кхеташонан президиуме а (2022 шо)[3].

Даудов А-Х. Ӏ. Кадыровн (2002—2004) кхерамзаллин гӀуллакхехь, ротин куьйгалла дина, цул тӀаьхьа — Шелан КӀЧГӀД башха Ӏалашонан милицин батальонан (2004—2005), республикин ОМОНан штабан хьаькам (2006—2007) хилла, Шелан КӀЧГӀД хьаькам (2007—2010). РФ ЧГӀМ инарла-майор[4], дуккха а совгӀаташ, царна йукъахь — шиъ Стогаллин орден (2005, 2006), НР лакхара совгӀат Кадыровн орден (2006), «Нохчийн Республикин Сийлахь гражданин» цӀе (2007), белхан декхарш кхочуш деш стогалла а, турпалалла а, гайтарна Российн Федерацин Турпал (2007) цӀе йелла. «Даймехкана динчу гӀуллакхашна» 4 тӀегӀанера орденца (2019) совгӀат дина[5].

Пачхьалкхан гӀуллакхехь лакхара кхиамаш бахарна Российн президентан Путин Владимиран омарцапачхьалкхан совгӀат дина — Сийлаллин орденца (2022)[6]. 2022 шеран сентябрехь ЛХР куьйгалхочун омарца Даудовн йелла Луганскан Халкъан Республикин турпалхо цӀе[7].

Цхьа могӀа "Коммерсант" газето а, цхьа могӀа политологаша а дийцарехь, Ӏедалан председатель Даудов Нохчийчохь шолгӀачу меттехь ву республикин куьйгалхочунна тӀаьхьа Кадыров Рамзанал, цуьнан гергарчу политикин гонехь ву[8].

Жималлин шераш

Да-нана

Мохьмад вина 1980-чу шеран чиллин (февраль) беттан 26-чу дийнахь Ставрополан махкарчу Шпаковски йуьртахь (хӀинца Михайловск гӀала), ялхойн тайпанах болчу нохчийн доьзалехь. Да — Даудов Хожахьмад Ӏабдул-ВахӀабан воӀ (1957—2013), нана — Макка Увайсан йоӀ (1959—2009). Даудов Хожахьмад схьаваьлла юрт Гелдагана (НР, Курчалойн кӀошт) йу, делахь а, Мохьмад дуьнен чу волуш уьш ханна Ставрополерчу Шпаковскехь Ӏаш бара. Мохьмад — доьзалехь дуьххьарлера бер дара, цул тӀаьхьа ДаудовгӀеран кӀант — Шайх-Мохьмад а (1981), йоӀ — Милана а (1985) хилира[9][10][11][12].

undefined

2010-чу шарахь Гелдаганахь Даудова Маккин цӀарах маьждиг дан долийра, иза дина делира 2011-чу шеран октябрь баттахь. Даздаран хьолехь маьждиг схьадоьллучохь дукха йуьртахой вовшахкхийтира. Цига баьхкира Нохчийн Республикин коьрта официалан нах. Вовшахкхеттачарна хьалха къамел дира республикин Куьйгалхочо Р. А. Кадыровс. Цо билгалдехира М. Х. Даудовн а, цуьнан ненан а хьуьнарш: «Дукхах болчарна ца хаьа иза, хӀокху йуьртахь дукха денош, буьйсанаш йаьхна ву со. ХӀетахь тхо ваххабизмана, терроризмана дуьхьал къийсам дӀахьош дара. ХӀетахь вевзина суна Даудов Мохьмад а, цуьнан нана а. Макка тхуна а бакъйолу нана хилла дӀахӀоьттира. Цо тхуна массо а агӀор гӀо дора, тхан дог-ойла ира-кара хӀоттайора. Иза кхеташ йара тхайниг атта болх цахиларх. Амма цуо олура халкъана гӀуллакхдан кӀант дӀавала шена хала дац, олий. Мохьмад тхан бӀакъ накъост, тешаме доттагӀ хилла дӀахӀоьттира. Цо масийттазза шегара стогалла, майралла, доьналла гайтира». Иштта Даудова Маккина «Ненан сий» мидалца совгӀат дина[13][14].

Дешар

1997-чу шарахь чекхйаьккхина Гелдаганара № 1 йолу йуккъера ишкол. Классан куьйгалхо хиллачу Х. М. Абдурзаковас дагалоьцу: «Мохьмад дерриге а довза лууш, шен шерашка хьаьжна доцуш, хьекъале кӀант вара. Ур-атталла оцу жималлин шерашкахь а хаалора цуьнгахь аьллачунна тӀера цаваларан, шен Ӏалашоне кхача лааран дика амалш» 1997-1999-чу шерашкахь Гуьмсерчу хьехархойн училищехь дийшира[9][10][11][12].

ТӀеман къовсамехь дакъалацар

Нохчийн хьалхара тӀом дӀаболалуш М. Х. Даудовн 14 шо дара. ТӀом марсабаьллачу муьрехь, цо дуккха а кхечу къоначу нохчаша санна, дакъалаца долийра Россин эскаршца хиллачу тӀеман тасадаларшкахь. 2010-чу шарахь ша йеллачу интервьюхь М. Х. Даудовс довзийтира нохчийн кегийрхой тӀаме хӀиттаза ца бовлучу хьоле хӀиттош хиллачу бахьанех лаьцна. Царах цхьаъ дара аьлла хьахийра цо федералан эскарша дӀахьош хилла луьра зачисткаш, Россин бӀаьхошна хӀора жима стаг шайн мостагӀа тарлора. Цхьадолчу хьостанаша хаам бо иза 2002-гӀа шо кхаччалц законехь йоцчу герзашца йолчу тобанашна йукъахь вара бохуш, кхечара — 2000-чу шарахь иза РФ-н Герзашца кечбинчу Ницкъийн могӀаршка сехьа ваьллера, 2002-гӀа шо кхаччалц цигахь гӀуллкхдеш вара, бохуш[10][15][16].

Официалан хаамашца, М. Х. Даудов Нохчийн шолгӀачу тӀеман йуьххьехь федералан правительствон гӀолоцуш хиллачу А.-Хь. Кадыров коьртехь волчу ницкъийн агӀонгахьа вара. М. Х. Даудовс дагалецарехь: «Ахьмад-Хьаьжас амнисти кхайкхийча со сайн дейиша йолчохь лечкъина вара. Суна тӀехь цӀий дацара. ТӀакха со хьуьна йуккъера аравелира, кхин а эзарнаш кегийрхой санна» Р. А. Кадыровца къамел динчул тӀаьхьа цунна амнисти йира. Шен цхьана къамелехь Р. А. Кадыровс тӀемло нийсачу некъа тӀе хӀотторан дика масал хиларан санна цӀе йаьккхира М. Х. Даудовн. 2002-2004-чуй шерашкахь М. Х. Даудовс гӀуллакхдира Р. А. Кадыровс куьйгалла деш хиллачу А.-Хь. Кадыровн Кхерамазаллин службин взводан командир волуш[10][15][17][18][19].

ЧГӀМ-н органашкахь гӀуллакхдар. Терроризмана дуьхьал къийсам

2004-чу шеран асаран (июнь) баттахь дуьйна Нохчийн Республикин ЧГӀМ-н патрулан-постан гӀуллакхан Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цӀарах йолчу лерринчу хьаштийн № 2 йолчу полкан ротин баьчча волуш гӀуллакхдан волавелира. 2005-чу шеран чиллин (февраль) баттахь НР-н Шелан кӀоштан милицин ЧГӀД-н патрулан-постан гӀуллакхан батальонан баьчча хӀоьттира. 2006-чу шеран лахьанан (ноябрь) баттахь — адамаш лечкъорца а, дохкарца а къийсам дӀабахьаран Декъан къаьсттина мехалчу гӀуллакхашкахула волу оперуполномоченни (НР-н ЧГӀМ-н вовшахтоьхна зуламаш дарна къийсам латторан № 2 йолу оперативни-лахаран бюро). М. Х. Даудовс дукхазза а вовшахтухура НР-хь сепаратистийн а, бандфомированийн а тобанашна дуьхьал дӀахьош йолу леррина операцеш, ша а дакъалецира иттаннаш тӀеман операцеш дӀахьуш. Цо куьйгалла а деш хӀаллаквина къаьсттина кхераме волу 46 зуламхо, 84 схьалаьцна, схьадаьккхина дуккха а герз, лелхаш йолу хӀумнаш, электродетонаторш, артиллерийн хӀоьънаш, минометийн минаш[9][12][17].

2006-чу шеран чиллин (февраль) беттан 13-чу дийнахь цо дакъалецира Хьалха-Марта йуьртахь дӀайаьхьначу цхьана ладамечу лерринчу операцехь. Цигахь цо, шен куьйгакӀелахь болчаьрца цхьаьна гуо лецира нах бехачу цӀа чохь хиллачу «Эвтара йуьртан эмирана» Д.Абдурзаковна (йоккху цӀе — позывной «Шрам»). Шега каравола аьлча, Д.Абдурзаковс дуьхьал герз тоьхча, М. Х. Даудов цӀа чу иккхира, шен дахарна кхерам боллушехь, цу чохь боевик хӀаллаквира. 2006-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахь кеч а йира, ша коьртехь а волуш, дӀа а йаьхьира кхин а цхьа мехала леррина операци — вежарийн МускиевгӀар хӀаллакбеш. Байъинчу вежарех цхьаъ — И. Мускиев вевзаш вара «Эмир Халид» санна а. Устрада-ГӀалахь, Шелан а, Курчалойн а кӀошташкахь зуламаш деш хиллачу сепаратистийн герзашца йолчу тобанашна урхалла деш верг санна лоруш а вара иза. 2006-чу шеран гӀуран (декабрь) баттахь М. Х. Даудов НР-н ЧГӀМ-н ОМОН-н баьччин гӀовс а[~ 2], штабан хьаькам а хӀоттийра[9][12][17][20].

Шеларчу ЧГӀКӀД куьйгалла дар

undefined

2007-чу шеран оханан (апрель) баттахь НР-н Шелан ЧГӀКӀД-н хьаькама декхарш кхочушдан хӀоттаво М. Х. Даудов, оццу шеран товбецан (сентябрь) баттахь — Шелан кӀоштан ЧГӀКӀД-н хьаькам. Оцу муьрехь болх бечу хенахь М. Х. Даудовс дӀайаьхьначу кхечу лерринчу операцешна йукъахь къаьсташ йу 2007-чу шеран бекарг (март) беттан 21-чу дийнахь Гуьмсехь НРИ-н бригадин инарла Къилбаседа-Малхбален баьчча Т. Х. Батаев хӀаллакваран леррина операци (Т. Х. Батаев иштта вевзаш вара «амир ТӀахӀир», «Тигр», «Кумык», «23» санна). Т. Х. Батаев вен аьтто белира М. Х. Даудовн а, цуьнан куьйгакӀелахь болчареран а дуккха а агӀонаш йолу чолхе комбинаци кхиамца дӀайахьар бахьана долуш, иштта операци дӀайахьарехь дакъалоцуш бара Дег\астанара милицин белхахой а[12][17][21][22].

Оццу 2007-чу шарахь цо дӀайаьхьира мехала кхин цхьа леррина операци а — «Веданан кӀоштан эмир», НРИ-н вице-премьер С. Э. Эльмурзаев вуьйш (иза иштта вевзаш вара «амир Хайрулла» санна. Цо шена тӀелаьцнера 2004-чу шеран хӀутосург (май) беттан 9-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалахь динчу эккхийтарх долу жоьпалла. Цигахь кхелхира НР-н Президент А.-Хь. Кадыров а, НР-н Пачхьалкхан Кхеташонан председатель Хь. Исаев а, кхин а 4 стаг а, иттаннашна чевнаш хилира). М. Х. Даудовга оперативни хаам кхечира С. Э. Эльмурзаев волу меттиг йуьйцуш. ТӀаккха цо сихонца вовшахтуьйхира иза хӀаллакваран гӀуллакх. 2007-чу шеран оханан (апрель) беттан 4-чу дийнахь нуьцкъалчу структурийн белхахоша ЭгӀаштӀа йуьртана (НР, Веданан кӀошт) йистехь йинчу кӀелонна тӀенисвелира НРИ-н вице-премьер. Цигахь хиллачу тӀамехь вийра иза[9][12][17][23].

М. Х. Даудовс кхиамца дӀайаьхьначу операцешна йукъахь, аьтто ца болуш хилларш а йара. 2009-чу шеран бекарг (март) беттан 19-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалин Октярьски кӀоштарчу СемаӀашкан урамалгехь нохчийн милицин белхахой а, Россин ЧГӀМ-н чоьхьарчу эскарийн лерринчу «Къилбе» подразделенин эскаргӀуллакххой а цхьаьна леррина операци дӀахьош бара бандформированин дакъалацархо ву аьлла хеташ верг схьалацарехула. Операци дӀахьочу хенахь М. Х. Даудовна чов йира. Иштта чевнаш йира нуьцкъаллин структурин кхаа белхахочунна а. Царах цхьаъ тӀаьхьуо больницехь кхелхира. Цул сов, чов хилира цигахула тӀехволуш хиллачу маьршачу стагана а. ТӀаьхьадевлла хилла тӀемло къайлавелира, нехан машен а йадош. Цо иза Нохчийчоьнан Заводан кӀошта боьдучу некъа тӀехь йитинчохь карийра[23].

2009-чу шеран хьаьттан (август) беттан 3-чу дийнахь М. Х. Даудов вен гӀоьртира, хетарехь, иза цуьнан корматаллин гӀуллакхашца доьзна дара. Герггарчу хьесапехь 11 сахьт 30 минот йаьлча М. Х. Даудовн машен Эвтарах (НР, Шелан кӀошт) арайолучу хенахь Хулхулона тиллинчу тӀайна ремонт йеччу меттехь некъана йистте йиллина шаьш йина оьккхуш йолу ондда хӀума иккхира. «Toyota Camry» чохь, Делан къинхетамца, веккъа цхьа М. Х. Даудовн шофер бен ца хилла. Эккхаран тулгӀено машен йуьханехьа йерзийра, ткъа шофер машен чуьра аракхоьссира. Цунна йеза чевнаш хилира, царна йукъахь геригаш йеттайелла йина чевнаш йара[~ 3][24][25].

Шелан кӀоштан ЧГӀКӀД-н куьйгаллехь волчу муьрехь полковникан чине кхаччалц болх бира М. Х. Даудовс. Оцу муьрехь схьаийцира цо «Юриспруденци» говзаллехула долу ХӀинжа-ГӀалара финансийн а, бакъонийн а институт чекхйаьккхаран хьокъехь долу диплом[9][12].

Политикин гӀуллакхалла

ЦхьамогӀа политологашна хетарехь, М. Х. Даудовн вуно дика йукъаметтигаш йу НР-н Куьйгалхочуьнца Р. А. Кадыровца. Республикин Куьйгалхочун урхаллин командин жигара дакъалацархо а ву иза. Ша Р. А. Кадыровс шен бӀанакъостах лаьцна цкъа иштта элира: «БӀаьхаллин а, гражданийн а гӀуллакхаш кхочушдечу муьрехь Даудов Мохьмад ша къаьсттина дикачу агӀор гайтина меттигаш Ӏаламат дукха йу. Цуьнгара доккха доьналла, стогалла, лаккхара корматалла оьшуш тӀех жоьпаллин киртигаш а хилла. Ишттачохь Даудов Мохьмадна даима а нийса сацам тӀеэца а, мел чолхечу хьолера йуьхькӀомаца хьалхавала а хиъна[9][10].

НР-н Правительствон Председателан хьалхара заместитель

undefined

2010-чу шеран бекарг (март) беттан 10-чу дийнахь Нохчийн Республикин Парламенто цхьабарт болуш полицин полковник М. Х. Даудов Нохчийн Республикин Правительствон Председателан нуьцкъалчу блокехула хьалхара гӀовс чӀагӀвира (Парламентехь йийцаре йайта М. Х. Даудовн кандидатура цхьа де хьалха хьалхатеттира Р. А. Кадыровс)[~ 4]. Официалан МХГӀ-н хаамашца нийса а догӀуш, оцу даржехь волуш М. Х. Даудовн йоццачу хенахь ницкъ кхечира бакъонаш ларйаран йерриге а органаша а, нуьцкъаллин йерриге а структураша а йуххера цхьаьнагӀуллакхаш дар вовшахтоха, оцо бакъонаш ларйаран меженийн болх дикаллин керлачу тӀегӀане хьалабаьккхира[9][12][26][27].

Нохчийн Республикин Правительствон Председателан хьалхарчу гӀовсан даржехь болх беш волчу хенахь цо иштта куьйгалла дира республикехь билггал декхарш кхочушдан вовшахтоьхначу тайп-тайпанчу коммисешна. Масала, 2010-чу шеран аьхка цо куьйгалла дира бахархой хьесапе эцаран а, царна регистраци йаран а гӀуллакхашкахула йолчу ведомствошна йукъарчу лерринчу комиссина. Комиссис дӀахьора Нохчийчохь регистраци йаран а, паспортан раж лелоран а бакъонаш ларйарна тӀехь терго латтор. Цу йукъа богӀура Россин ФМГӀ-н Нохчийчохь йолчу урхаллин, милицин кӀоштийн дакъанийн белхахой, республикин Пачкомстатан, бахархой балха нисбаран туьшийн, дешаран декъан векалш. Масех кӀирнах комиссис теллира 285 939 цӀа, хьаьжира 1 087 189 стеган кехаташка. Ша Ӏаш волчу меттехь регистраци йаран бакъонаш ларйеш воцу 10 125 стаг Ӏораваьккхира республикехь, царна йукъахь дозанал арахьарчу пачхьалкхийн 237 вахархо а волуш[28].

2010-чу шеран лахьанан (ноябрь) баттахь Устрада-ГӀала кхиоран а, цунна реконструкци йаран а оперативни штабана коьрте хӀоьттира. Цхьана шарахь гӀалахь 100 гергга коттедж, махлелоран туш, берийн йиъ беш йира, тодира цхьа гӀат долу 137 а, дукха гӀаьтнаш долу иттаннаш цӀенош, меттахӀоттийра республикехь уггаре а доккха долу оьздангллин цӀа, догӀанан хи дӀадоьду 21 километр канализаци меттахӀоттийра, 27 километр хин биргӀанаш, 18 километр газан биргӀанаш йехкира, дуккха а кхин гӀуллакхаш дира. 2014-чу шеран гӀуранан (декабрь) баттахь бусалбанаша билгалдоккхуш долу — Ӏашуран (Мухьаррам беттан иттолгӀа де) мехала де даздар вовшахтохаран лерринчу комиссина коьрте хӀоттийра[29].

2011-чу шарахь М. Х. Даудовс чекхйаьккхира „Юриспруденци“ говзаллехуа „Россин ЧГӀМ-н Урхаллин академи“ ЛГД-н ФПДУ[9][12].

НР-н Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхо

2011-чу шеран гӀуран (декабрь) баттахь дуьйна иза Нохчийн Республикин Правительствон Председателан хьалхарчу заместителан — Нохчийн Республикин Куьйгахочун а, Правительствон а Администрацин куьйгалхочун даржехь вара, ткъа 2012-чу шеран хӀутосург (май) беттан 21-чу дийнахь дуьйна — Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительстовн а Администрацин куьйгалхочун даржехь. Официалан СМИ-н хаамашца нийса а догӀуш, М. Х. Даудовн куьйгаллица федералан тӀегӀанерчу хьокъала йоллучу департаменташца а, ведомствошца а цхьаьнагӀуллакхаш дар нисдина дӀахӀоттийна. 2012-чу шеран оханан (апрель) беттан 26-чу дийнахь дуьйна М. Х. Даудов — „Единая Россия“ партин декъашхо хилира, партин регионан политикин советана Президиума йуккъе а веара. Оццу 2012-чу шарахь иза коьрте хӀоьттира лаьттан законодательство кхочушдарна тӀехь терго латторан ведомствошна йукъарчу комиссина. Цо боккха болх бира лаьттах пайдаэцаран декъехь Нохчийчоьнан гӀалийн округашкахь а, муниципальни кӀошташкахь а гучудаьхна кхачамбацарш дӀадахарехь. 2014-чу шарахь Россин Федерацин Президентан чоьхьарчу политикин гӀуллакхийн Урхалло Нохчийн Республикин Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин болх Россин субъекташна йукъахь тоьлла лерина[9][12][16][30][31].

Нохчийн Республикин III-чу, IV-чу кхайкхамийн Парламентан Председатель

2015-чу шеран мангалан (июль) беттан 3-чу дийнахь, Нохчийн Республикин Парламентан Председатель (спикер) Д. Б. Абдурахманов кхелхинчул тӀаьхьа[~ 5], „Цхьааллин Росси“ партин регионан декъан политкхеташоно, партин инарлин кхеташонан Президиумах дага а йаьлла, Нохчийн Республикин Харжамийн комисси чуйелира М. Х. Даудовн кандидатура, паргӀатйаьллачу мандатехула цунна Нохчийн Республикин Парламентан депутатан бакъонаш йалийта. Оццу дийнахь, дакъалоцуш Р. А. Кадыров а волуш, Нохчийн Республикин законодательни лаккхарчу меженан рогӀера йоцу кхеташо хилира. Цигахь депутаташа Нохчийн Республикин III-чу кхайкхаман Парламентан Председателан дарже ши кандидат — М. Х. Даудов а, Р. А. Лечхаджиев а — хьалхатеттира. Къайлаха кхаж тасарца оцу дарже М. Х. Даудов хаьржира. 2016-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахьлерчу харжамашкахь Нохчийн Республикин IV-чу кхайкхаман Парламенте йуха а депутат хаьржира иза. 2016-чу шеран октябрь беттан 4-чу дийнахь Нохчийн Республикин закононашдахаран лаккхарчу меженан кхеташонехь, къайлаха кхаж тасарца, Нохчийн Республикин IV-чу кхайкхаман Парламентан Председатель хаьржира йуха а[12][32][33][34].

РФ-н субъекташкахь парламенташа дукха хьолахь лахара маьӀна лелош хиларна, цхьамогӀа политологашна а, журналисташна а иза цига харжар М. Х. Даудов шен (статусехь) даржехь лахвича санна хетара. Делахь а, Нохчийчоьнан Парламентан спикеран даржехь а волуш, М. Х. Даудовс дӀахьо тайп-тайпанчу мехалчу проекташна тӀехь терго латтор а, правительствон комиссешна куьйгалла дар а. Ма-дарра аьлча, кхочушдо законодательни органан декхаршна йукъадогӀуш доцу, кхин а даккхий декхарш. Иза Нохчийчоьнан экономикин а, йукъараллин а кхерамазаллин Кхеташонан гуттаренна а волу декъашхо ву[10][12].

Официалан МХГӀ-н хаамашца нийса а догӀуш, М. Х. Даудовс болх бечу муьрехь парламентехь дӀахьош ду пачхьалкх дӀахӀотторан а, меттигашкахь шаьш урхалла даран а дакъошкахь Нохчийн Республикин законаш тодеш-карладаккхар, бакъонан дерриге а хьелаш кхоьллина гражданийн йукъараллин институташ кхин дӀа а кхиорна. Иза Нохчийн Республикин Парламенте варца депутатийн корпусо жигарабаьккхира законашдахаран вовшахтохаран болх. Цуьнан жамӀ дара 40 сов законодахаран акт тӀеэцар. Нохчийн Республикин Парламентан балхахь коьрта хилла хӀахӀиттира бюджетан-финансийн а, бюджеташна йукъара а гӀуллакхаш дӀанисдар, регионан политика, социальни декъехь регионан законашдахар тодеш-карладаккхар. Демографехь хуьлуш болу дика хийцамаш тӀечӀагӀбарна а, республикин бахархойн дахаран дикалла лакхайаккхарна а, доьзалан институт чӀагӀйарна а, кегийрхойн политика кхочушйарна а, ноналлин, бераллин къанойн гӀолацарна а, могашалла Ӏалашйаран а, дешаран системаш чӀагӀйарна а, царна модернизаци йарна а тӀехьовсийна гӀуллакхаш кхочушдарехула болу законашдахаран болх вовшах дага а довлуш дӀахьош бу[12].

М. Х. Даудовн куьйгаллица Нохчийн Республикин Парламенто тӀеэцна республикин дахаран тайп-тайпанчу агӀонех хьакхалуш долу законаш. Царна йукъахь ду: „Нохчийн Республикин Куьйгалхо харжаран хьокъехь“ долчу „Нохчийн Республикин Законехь хийцамаш баран хьокъехь“, „Нохчийн Республикехь жима а, йуккъера а бизнес кхиоран хьокъехь“ долчу „Нохчийн Республикин законехь хийцамаш баран хьокъехь“, „Нохчийн Республикин дешаран хьокъехь“ долчу Нохчийн Республикин Законехь хийцамаш баран хьокъехь», «Нохчийн Республикехь гражданийн социальни хьашташ кхочушдаран хьокъехь», «Нохчийн Республикехь хӀусамийн ипотечни кредитованин система кхиоаран хьокъехь», «Нохчийн Республикин махкахь йукъараллин къепе ларйарехь гражданаша дакъалацаран хьокъехь», кхидолу законаш. 2016-чу шеран эсаран (октябрь) баттахь йукъадалийра республикехь спирт тоьхна муттанаш дохкар хадам боллуш дехкаран хьокъехь долу дӀадолор. Цо вовшахтуьйхира республикехь вахош долу маларш дохка бакъо йолчу 14 туьканан дайшца цхьаьнакхетар. Шайца къамел динчул тӀаьхьа шайн лицензеш охьайехкира цара, сацийра вахош долу маларш дохкар. Цуьнан бахьана дара некъан-транспортан боккха бохам хилла хилар. Оцу бохамехь 7 стаг кхелхинера, 2 стаг лазийнера. Вехна волчу шоферан бехкана хиллера и бохам[~ 6][12][35][36].

Иштта, Нохчийн Республикин Парламентан балхахь боккха тидам тӀебохуьйту Россин регионийн, генарчу а, уллерчу а дозанел дехьарчу законашдахарн Ӏедалан лаккхарчу меженашца парламенташна йукъара зӀенаш кхиорна. М. Х. Даудовс куьйгалла дечу Нохчийн Республикин Парламентан белхан цхьа агӀо санна билгалдаьккхина ду харжамашца а, церан дехаршца а болх бар. Гражданийн проблемаш сихха дӀайахархьама цуьнан дӀадолорца йерриге а бохург санна кӀошташкахь а, йарташкахь а кест-кеста дӀахьо бахархой тӀеэцар. Нохчийн Республикин Парламентехь болх барца цхьаьна М. Х. Даудов Россин Федерацин Федералан Гуламехь йолчу Россин Федерацин законашдахара Кхеташонан декъашхо ву. Россин Федерацин субъектийн законашдахаран меженийн куьйгалхойн медиарейтинган жамӀашца М. Х. Даудов 2016-чу а, 2017-чу а шерийн ТОП-10 лидерна йукъахь ву[37][38][39][40].

Парламентал арахьара болх

undefined

Токхамаш хилар бахьанехь 2016-чу шарахь йохийна хилла ГӀуш-Корта (НР, Шуьйтан кӀошт) меттахӀотторна тӀехь куьйгалла деш вара М. Х. Даудов. Цхьана баттахь 33 цӀа долуш поселок йира, цӀенош чохь оьшуш мел йерг: йийбар, дахаран-Ӏеран техника, газ, элекстричество, хи а долуш. Цунна тӀебогӀуш керла некъ биллира. Шайхан Ахбердил-Махьмин цӀарах 1500 стеган жамӀатехь ламаз дан аьтто болуш керла маьждиг дира йуьртахь. ГӀуш-Кортара гӀишлош, йина а йевлла, дӀалучу дийнахь, М. Х. Даудовна «Нохчийн Республикин хьакъ воллу гӀишлошйархо» цӀе йелира.

undefined

2016-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахь дуьйна таханлера де тӀекхаччалц иза куьйгалла деш ву регионан некъашкахь авареш хилар а, адамаш кхалхар а лахдарехула йолчу республикин оперативни штабана. М. Х. Даудовн дӀадолорца НР-н ЧГӀМ-н УГИБДД-н белхахоша дӀахьош долу профилактика йаран эвсаре гӀуллакхаш бахьанехь аьтто баьлла некъан боламан бакъенаш талхоран гайтам шозза лахбан. Некъан-транспротан бохам хиларна кхераме йолчу меттигашкахь хӀора дийнахь дӀахӀоттайо 109 стационарни а, 90 дӀаселалеш йолу а пост. Иштта гӀуллакх вовшахтоьхна авареш хиларца долу хьал тодарехьа болу болх чӀагӀбаран Ӏалашонца. Оцу балхана йукъаозийна НР-н МВД-н УГИБДД-н 400 сов белхахо. Цул сов авари хиларна кхераме йолчу меттигашкахь кхитӀе а некъан техникин гӀирсаш дӀахӀиттийна[12][41].

Социально-политикин хьежамаш

М. Х. Даудовс 2010-чу шарахь вевзаш волчу Россин, Беларуссин, Украинан тележурналистана П. Г. Шереметана интервью луш, Нохчийчохь законаш лардаран хьокъехь шена хеташ дерг довзуьйтуш элира: «Вай дерриге а Россин гражданаш ду, вай нуьцкъалчу а, синтемечу а пачхьалкхехь даха лууш ду… Тхо законаш лардарехьа а, нуьцкъалчу, цхьааллин Россигахьа а ду. ХӀинца тхо долчохь, Россин дуккха а регионашкахьчул дика къепе а йу, дахар синтеме а ду»[15].

2015-чу шарахь Россин тайп-тайпанчу МХГӀ-шкахь а, интермаша кевнашкахь а дукха йаздора дукха зударий балор магоран хьокъехь М. Х. Даудовс аьллачух, цунна хетачух лаьцна. Прессина лерина М. Х. Даудовс шена хетарг элира А.Гучиговн а, Х-Л.Гойлабиевн а ловзаран хьокъехь хаамийн гӀирсашкахь эккхийтинчу гӀовгӀанах доьзна. Иза ша а оцу ловзаргахь хилла вара. М. Х. Даудовс кхетийра дукха зударий балор йукъадаьлла хилча, иза цхьана хорша дерзо дезаш хиларх. Цунна хетарехь, иза шариӀатан буха тӀехь дича дика а хир ду. Амма цо билгалдаьккхира дукха зударий балор бакъонийн некъа тӀе даккхаран дӀадолорца ша йукъаволуш цахилар, оцу хьокъехь шена хетарг алар бен кхин совнаха хӀума бохуш цахилар[42].

МХГӀ-ца йолу йукъаметтигаш

undefined

2015-чу шарахь «Керла газетехь» йара нохчийн Ӏедало республикин хьокъехь долчу «нийсачу керланашкахьа» ша тайпа къийсам дӀабахьарх лаьцна йолу репортаж. Газетан журналисташа чӀагӀдора, Ӏедална хетарехь, Нохчийчоьнан хьокъехь «гӀиллакех доцуш» йаздеш болу йа нохчийн Ӏедал аьшнаш деш йолу комментареш йеш болу блогерш кхетабора, дукха хьолахь законца догӀуш доцуш: лар ца луш дош аьлла волчу интермаша-пайдаэцархочун адрес карадора, видеокамерца и волчу богӀура, тӀаккха цо шена бехк ца биллар, шена къинтӀера довлар доьхуш йа цуьнан сий дойъуш йолу ролик йоккхура. Иштта Ӏаткъам бар вовшахтоьхначарна йукъахь журналисташа М. Х. Даудовн цӀе йоккху. Таханлерчу дийнахь и хаам РФ-н бакъонаш лаърйаран меженаша мах хадоза бу[36][43].

МХГӀ-шкахь дикка гӀовгӀа йаьккхира М. Х. Даудовс 2016-чу шеран кхолламан (январь) беттан 16-чу а, 17-чу а деношкахь «instagram» социальни машанехь йолчу шен аккаунтехь Россин системин йоцчу оппозицин цхьаболчу жигарчу гӀуллакххойн а, журналистийн а, бакъонашларйархойн а хьокъехь, уьш аьшнаш беш, дуьххьалдӀа доцуш кхерамаш туьйсуш дийцинчо. Оцу кхерамийн хьокъехь дӀахьедар дира «Эхо Москвы» коьртачу редактора А. А. Венедиктовс: «Даудов Мохьмада оппозицина аьлларг — иза боккха кхерам тасар а ду, Немцов Борис веран хьокъехь талламе а, нохчийн Ӏедале а жоп дала аьтто боцу хаттарш даларна йан хьакъ йоцу дуьхьало йар, резацахилар гайттар ду». Цул сов А. А. Венедиктовс сацам бира радиостанцин гӀарол чӀагӀдан[44][45][46].

2016-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 12-чу дийнахьлерчу постехь instagramехь М. Х. Даудовс йуха а хьулам бинчу кепехь сийсазвира регионашна йукъарчу «Ницкъ барна дуьхьала комитет» йукъараллин организацин председатель И. А. Каляпин, ткъа 2017-чу шеран кхолламан (январь) беттан 4-чу дийнахь «Кавказский Узел» интермаша-МХГӀ-н коьрта редактор Г. С. Шведов. Россин ТК заявлени йаздира Г. С. Шведовс М. Х. Даудовн публикаци РФ-н УК-н 144-чу йаззаман 3-чу декъехь билгалдинчу зуламна («Журналистийн гӀуллакхана новкъарло йаран хьокъехь») иза кӀела йало гӀерташ. Делахь а, хьал талла а теллина, Россин Талламан Комитето М. Х. Даудовна дуьхьал зуламе гӀуллакх ца долийра[36][47][48][49].

Шех лаьцна болу хаамаш

undefined

М. Х. Даудовс шен дай баьхна юрт лоруш йу Гелдагана. Цигара ву цуьнан да. Цигахь кхиъна иза ша а. 2001-чу шарахь М. Х. Даудовс шайн йуьртара Асет Мовлин йоӀ (1981-чу шарахь йина) йалийна. Ишколехь доьшуш волуш йевзина цунна иза. Тахана ДаудовгӀеран доьзалехь 10 бер ду: 6 кӀант — Ӏумар (2006-чу шарахь вина), Рамзан (2007-чу шарахь вина, НР-н Куьйгалхочун сийнна тиллина цӀе), Мовлди (2009-чу шарахь вина), Мохьмад-Юсуф (2014-чу шарахь вина), Абубакар (2015-чу шарахь вина, цӀе тиллина Р. А. Кадыровс), Ӏусман (2016-чу шарахь вина); 4 йоӀ — Линда (2003-чу шарахь йина, Иман (2004-чу шарахь йина), Макка (2010-чу шарахь йина, дененан сийнна тиллина цӀе), Медни 2012-чу шарахь йина)[12][50].

Нохчийн Республикехь М. Х. Даудов массарна а вевза «Лорд» санна а. И цӀе йелла цунна Р. А. Кадыровс, шайн дуьхьарлерчу цхьаьнакхетаре иза Ӏаьржа костюм а, кӀайн коч а йолуш веача. "Цо хӀетахь элира: «Хьо-м ингалсан лорд санна ма ву», — аьлла. (ЦхьамогӀа МХГӀ-ийн кхин хетарг а ду. Цуьнца нийса а догӀуш «Лорд» М. Х. Даудовх олуш дара цунна Р. А. Кадыров вовзале хьалха а). М. Х. Даудовх гергарчара а, уллерчара а Тимур олу. (Тимур цӀе нисло цхьаболчу МХГӀ-шкахь а, М. Х. Даудовн хьокъехь йолчу шиэзарлагӀчу шерашкахьлерчу статьяшкахь а[10][15][24][51][52].

undefined

Футбол йезаш ву. 2011-чу шеран хӀутосург (май) беттан 11-чу дийнахь «Кавказ» командина йукъахь волуш «Дуьненан футболан седарчий» вовшахтоьхначу командина дуьхьал левзина Соьлжа-ГӀалахь «Ахмат-арена» стадион схьаелларна лерина дӀадаьхьначу даздарийн гурашкахь хиллачу матчехь[~ 7]. 2015-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 7-чу дийнахь накъосталлин матчехь «Лидер-63» командица Италин футболан легендийн вовшахтоьхначу командина дуьхьал левзира иза. Матч лерина йара РФ-н Президент В. В. Путин винчу денна[~ 8].

2004-чу шарахь дуьйна иза вице-президент вара республикин «Терк» футболан клубан (2017-чу шарахь дуьйна клубан цӀе «Ахьмад» йу). 2011-чу шарахь клубан президент хӀоьттира иза (2004-2011-чуй шерашкахь клубан президент хилла волу Кадыров Рамзан, «Теркан» сийлаллин президент хилла висира). 2015-2016-чу шарахь «Терко» шен исторехь уггаре а лакхара — ворхӀалгӀа меттиг йаьккхира Россин футболан премьер-лигехь. Ткъа 2016-2017-чу сезонехь и гайтам кхин а лакхабаьккхира, сезонан жамӀашца пхоьалгӀачу метте а йаьлла[53][54].

Социалан машанехь жигара пайдаоьцуш волчу цуо 2013-чу шарахь дӀадолийра instagramехь аккаунт лелор. (3000 сов публикаци а, 190 000 сов тӀейазвелла а ву цуьнан), «ВКонтактехь» — 2015-чу шарахь лело волавелира (7000 сов тӀейазвелларг). Шен посташкахь М. Х. Даудовс НР-хь хуьлучу политикин, йукъараллин, спортан, динан хиламийн хьокъехь хаамаш бо, пайдаоьцучара комментарешкахь наггахь тайп-тайпана дехарш до, аьрзнаш до[55][56].

М. Х. Даудовс кест-кеста ша жоьпаш ло дукхах долчу хаттаршна, дехаршна. Иза Кишин Кунта-Хьаьжин вирдехь ву. 1992-чу шарахь дуьйна оцу вирдехь берш хилла Нохчийчоьнан лаккхара динан дай. М. Х. Даудовс Р. А. Кадыровца цхьаьна хьаьжа дина, масехазза сийлахьчу КаӀбат чохь хилла. Иза иштта, Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ассараш Ӏалашйархо а ву. Соьлжа-ГӀалахь йезачу ассарийн гайтам чекхбаьллачул тӀаьхьа Шайх Ахьмад Бин Мухьаммад Аль-Хазраджис гуттаренна а Ӏалашйайта КадыровгӀеран доьзале а, нохчийн халкъе а дӀайелира сийлахь йиъ ассар — Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) чоьш. Нохчийн халкъана беллачу шина чонах цхьаъ Ӏалашбар тешийна М. Х. Даудовх[57].

СовгӀаташ, урамашна цӀе тиллар, кхидерг

Масийттазза хьалхатеттина Российн Федерацин а, Нохчийн Республикин а совгӀаташна: орденашна, мидалшна, билгалваларан хьаьркашна. Российн Федерацин Президентан 2007-чу шеран мангалан (июль) беттан 25-чу дийнахьлерчу омарца милицин капитанна М. Х. Даудовна лаккхара цӀе елла — Российн Федерацин Турпалхо — къаьсттина билгалваларан хьаьрк «Дашо Седа» мидал а луш, белхан декхарш кхочушдарехь турпалалла а, стогалла а, доьналла а гайтарна. ЦхьамогӀа хьосташа чӀагӀдо цунна и совгӀат ЧРИ-н вице-премьер С. Э. Эльмурзаев хӀаллакварна делла хилар. Цунна совгӀат дӀаделира официалан визитаца Соьлжа-ГӀала веанчу РФ-н чоьхьарчу гӀуллакхийн министра Р. Г. Нургалиевс. 2010-чу шарахь ша еллачу интервьюхь оцу совгӀатан хьокъехь М. Х. Даудовс билгалдаьккхира: «Россин Турпалхочун Седа бу сан, амма суна эхь хета иза хьалха олла, сайна а, адамашна а йукъахь херо хила ца лаьа суна». М. Х. Даудовн совгӀатийн хьокъехь дуьйцучу хенахь Р. А. Кадыровс билгалдаьккхира: «Даудов Мохьмад Россин Турпалхо, Кадыровн орденан кавалер ву, шозза совгӀат дина цунна Стогаллин орденца. Цуо и совгӀаташ даьхна шен стогаллица, доьналлица, майраллица». Иштта, М. Х. Даудовна совгӀаташ дина РФ-н Президентан В. В. Путинан а, НР-н Президентан А-Хь. Кадыровн а, НР-н Куьйгалхочун Р. А. Кадыровн а Сийлаллин грамоташца, тайп-тайпанчу баркаллин кехаташца[9][11][12][15][23][58].

Санкцеш

2014-чу шарахь дуьйна Европан Бертан а, Цхьанатоьхначу Штатийн а санкцийн тептаршна йукъавогӀуш ву Даудов Мохьмад. Цунна иштта санкцеш кхайкхош йу Йоккха Британи а, Латви а, Литва а, Эстони а.

Пачхьалкхан совгӀаташ

Российн Федераци Нохчийн Республика
20.07.2007 Hero of the Russian Federation medal.png — Россин Федерацин Турпалхочун цӀе,
«Дашо Седа» мидал 		31.05.2006 Kadirov orden png.png — Кадыровн орден
25.07.2005 Orden of Courage.png — Стогаллин орден 28.06.2011 Орден «За развитие парламентаризма в Чеченской Республике» (лента).jpg — «Нохчийн Республикехь парламентаризм кхиорна» орден
04.04.2006 Orden of Courage.png — Стогаллин орден
ValourRibbon.png — «Майраллина» мидал 26.07.2007 Почётный гражданин Чеченской республики.png — «Нохчийн Республикин сийлаллин гражданин» цӀе
Zhukov rib.png — Жуковн мидал 05.11.2012 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал
26.11.2015 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Нохчийн Республикин дуьхьа хьуьнарш гайтарна» мидал
16.06.2016 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Нохчийн Республикин турслочунна» мидал
01.07.2016 — «Нохчийн Республикин хьакъ воллу гӀишлошйархо» цӀе
11.08.2017 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png — «Соьлжа-ГӀалин сийлаллин вахархо» цӀе
12.12.2017 «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин 60 шо» мидал — «Кадыров Ахьмад-Хьаьжа виццаваларна» мидал

М. Х. Даудовн цӀарах урам а, школа а

2007-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 13-чу дийнахь Гелдагана йуьртан администрацин куьйгалхочун сацамца Титовн цӀарахчу урамна Россин Турпалхочун М. Х. Даудовн цӀе тиллина. 2008-чу шеран бекарг (март) баттахь Нохчийн Республикин Президентан Омарца М. Х. Даудовс дешначу Гелдаганарчу № 1 йолчу йуккъерачу ишколан М. Х. Даудовн цӀе тиллина. Оцу хиламна леринчу даздаран гуламехь къамел дира республикин Куьйгалхочо Р. А. Кадыровс. Цо билгалдаьккхира: «Даудов Мохьмада дуккха а дика гӀуллакхаш дина республикина, цундела иза хьакъ ву шен цӀе кӀоштарчу тоьллачу ишколана тилла»[9][11][12][59].

Ведомствийн а, юбилейн а мидалш

Терахь СовгӀат Сурт хӀоттор
24.11.2004 100 лет профсоюзам России (лента).jpg «Российн Говзбертан 100 шо» мидал
10.02.2005 ForCombatCooperation rib.png «ТӀеман доттагӀалла» мидал[60]
12.05.2005 ValorMVD rib.png «Доьналла гӀуллакхдарехь» мидал[60]
200MVD rib.png «Российн ЧГӀМ 200 шо» мидал[60]
10.10.2005 Медаль «Участник боевых действий на Севернов Кавказе 1994—2004» (10.2005) ленточка.png «Къилбаседа Кавказехь 1994—2004 шерашкахь тӀеман гӀуллакхашкахь дакъалаьцнарг» мидал
17.07.2006 Медаль за ратную доблесть (лента).jpg «ТӀеман доьналлин» мидал
2010 10YearsServiceRibbon.png «ГӀуллакхехь билгалваларна» III тӀегӀанан мидал (РФ ЧГӀМ)
05.11.2010 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png «ГӀуллакхехь билгалваларна» мидал (НР ЧГӀМ, № 3048)
15.06.2011 Медаль «За службу в милиции» (лента).jpg «Милицина гӀуллакх дарна» мидал
2013 Медаль Чести 2 степени (лента).jpg Сийн II тӀегӀанан мидал
06.05.2015 70 victory rib.png «1941—1945 шш. Сийлахь Боккха Даймехкан тӀам тӀехь Толам баккхаран 70 шо» мидал
23.08.2015 Медаль «За заслуги» (от РСВА) (лента).svg «ГӀуллакхашна» мидал (РСВА)
28.08.2015 За верность отчизне.jpg «Даймехкана тешаме хиларна» мидал (ОООИВА)
08.10.2015 Медаль Честь I (лента).svg Сийн I тӀегӀанан мидал
Медаль за службу на Северном Кавказе (лента).jpg «Къилбаседа Кавказехь гӀуллакх дарна» мидал.
Медаль За воинское братство (лента).png «ТӀеман вежаралла» мидал.
17.06.2016 Медаль «За заслуги в укреплении международной безопасности».jpg «Дуьненайукъара кхерамазалла чӀагӀйарехь гайтинчу диканашна» мидал (РФ КхКх)
29.07.2016 Медаль гордость России.jpg «Российн дозалла» мидал (РФ ЙП)
23.08.2016 Медаль «За помощь и содействие ветеранскому движению» (лента).jpg «Ветеранийн боламна гӀо дарна» мидал.
21.03.2017 Медаль «За заслуги в обеспечении законности и правопорядка» (лента).png «Низам а, къепе а ларйарехь гӀуллакхдарна» мидал
10.11.2017 «Советийн милицин 100 шо кхачар» мидал «Советийн милицин 100 шо кхачар» мидал
29.03.2018 РФ ДМ «ТӀеман комиссариатийн 100 шо кхачар» мидал РФ ДМ «ТӀеман комиссариатийн 100 шо кхачар»
03.07.2018 «Нохчийн Республикин ЧГӀМ ГИБДД МВД» мидал «Нохчийчоьнан чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллин некъан кхерамзаллин пачхьалкхан инспекцин урхаллин» мидал
07.11.2018 Медаль «Совет Федерации».jpg «Федерацин Кхеташо. 25 шо» мидал
07.05.2019 Медаль «Парламент Кабардино-Балкарской Республики. 25 лет».jpg «ГӀебартойн-Балкхаройн Республикин парламент. 25 шо» мидал
2019 All-Russia population census rib.png «ЗӀенан индустрехь социалан накъосталла дина 20 шо» мидал (ЗӀенан белхахойн говзбертан президиум)
2020 Медаль «75 лет Победы в Великой Отечественной войне».jpg «Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь толам баьккхина 75 шо» мидал
2020 Медаль «Союз городов воинской славы».jpg «ТӀеман сийлаллин гӀаланийн барт» мидал
29.06.2020 Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png «Российн Турпалхочун А. А. Кадыровн цӀарахчу СН полкан 15 шо кхачар» мидал
11.06.2021 Медаль «графа А. И. Васильева» (лента).svg «Графан А. И. Васильевн» мидал

Къастамаллин билгалонаш

Терахь СовгӀат Сурт хӀоттор
2003 Медаль «85 лет Уголовному розыску» (2003).png «Зуламхой лахаран 85 шо» седа
11.09.2004 MVD combatant.png «ТӀемехь дакъалацархо» седа
18.09.2004 Знак МВД России "За верность долгу".jpg «Декхарна тешаме хиларна» Российн ЧГӀМ седа
Знак «15 лет ЦССИ ФСО России в Чеченской Республике».png «Российн Нохчийн Республикера ФСО ЦСИИ 15 шо кхачаран» седа
29.03.2005 «Милицин башха декъан уггаре дика белхало» седа[61]
20.06.2006 «Криминалан милицин уггаре дика белхало» седа
16.12.2009 Знак МВД России "За верность долгу".jpg «Декхарна тешаме хиларна» седа
09.12.2012 «Сийлахь Динамохо» седа
30.10.2015 «Терроризмца къовсам латтош билгалваларна» седа (НР ЧГӀМ, № 004)[62]
01.02.2017 «Терроризмца а, экстремизмца а дов латтош билгалваларна» седа (НР Росгвардин урх., № 6)[61]
20.06.2017 «ГӀуллакхаш дарна» седа (РФ ДМ тӀем. полицин коьр. урх., № 78)
25.05.2018 «Дозанан гӀуллакхан урхаллин 100 шо» седа
17.07.2018 «ДоттагӀаллин» ФНРП седа
27.12.2019 ПС ФСБ РФ.jpg «Органан жӀар» седа (НР РФ ФСБ ПС урх.)

Кхечу пачхьалкхийн совгӀаташ

Терахь СовгӀа Сурт хӀоттор Пачхьалкх
04.11.2008 04.11.2008 — медаль «За развитие сотрудничества».jpg «ЦхьаьнагӀуллакхашдар кхиорна» мидал Кхазакхстан
12.09.2022 Hero of the Luhansk People's Republic medal.png Луганскан Халкъан Республикин Турпалхо Луганскан Халкъан Республика
29.09.2022 Предположительно Орден Дружбы ДНР.jpg Донецкан Халкъан Республикин ДоттагӀаллин орден Донецкан Халкъан Республика

«Нохчийн Республикин хьакъволу гӀишлошйархо» сийлаллин цӀарца совгӀат дар.
РФ-н тӀеман полицин лаккхарчу совгӀатца билгалваккхар.
«Нохчийн Республика ларйархочунна» мидалца совгӀат дар.

Билгалдахарш

Комменташ
  1. ↑ 1 2 Сегодня город Михайловск (Шпаковский район, Ставропольский край, Россия).
  2. ↑ Должность заместителя командира чеченского ОМОНа оставалась вакантной с сентября 2006 года, когда в результате произошедшей перестрелки в районе административной границы Чечни и Ингушетии между сотрудниками ОМОН МВД Чечни и сотрудниками ингушской милиции был убит подполковник Бувади Дахиев, занимавший этот пост (Кавказский Узел, 05.12.2006).
  3. ↑ В сентябре 2009 в Чеченской Республике задержано четыре человека, предполагаемых террориста-смертника, трое из них жители села Автуры. Задержанные признались, что готовились совершить крупный теракт, проникнув на территорию Ленинского РОВД в Грозном, а один из подозреваемых также сообщил подробности подготовки и осуществления подрыва на пути следования машины М. Х. Даудова. Допрос задержанных вёл лично Президент ЧР Р. А. Кадыров. В апреле 2010 года прокуратура завершила расследование уголовного дела в отношении троих 20-летних уроженцев села Автуры, причастных к подрыву. Их обвинили в совершении преступлений предусмотренных четырьмя статьями УК РФ и они предстали перед судом (Независимое ИА «Интерфакс», 03.09.2009, Кавказский Узел, 13.04.2010).
  4. ↑ Предшественником М. Х. Даудова на этой должности был Х. Х. Вайханов, который перемещён на другую должность — вице-премьера по социальным вопросам (Кавказский Узел, 11.03.2010).
  5. ↑ Председатель (спикер) Парламента ЧР Д. Б. Абдурахманов скончался 29 июня 2015 года, его именем назвали одну из центральных улиц Грозного и среднюю школу, в которой он учился (Кавполит, 03.07.2015).
  6. ↑ По сообщению интернет-СМИ «Кавказ. Реалии», ДТП произошло в ночь на 28 ноября вблизи Чернореченского поста на трассе «Кавказ» (ЧР). Нетрезвый водитель автомобиля Ford Алам Ходжаев выехал на встречную полосу и допустил лобовое столкновение с ВАЗ-21014, после чего эту машину отбросило на следовавшую за ней «Приору». В результате аварии семь человек погибли на месте, ещё двое были госпитализированы. Сразу же после этой аварии все мужчины, родственники виновника ДТП, покинули республику (Кавказ.Реалии, 01.12.2016).
  7. ↑ За сборную «Звезд мирового футбола» сыграли — Р. Айяла, Н. Аморузо, Ф. Барези, Ф. Бартез, А. Богоссян, К. Вьери, Дида, А. Костакурта, С. Макманаман, Д. А. Марадона, Ж.-П. Папен, И. Саморано, Р. Фаулер, Л. Фигу, Э. Франческоли; за команду «Кавказ» — А. Алаутдинов, Х. М. Алханов, О. Х. Байсултанов, Р. Ф. Дасаев, Т. М. Джабраилов, Х. Ибрагимов, А. А. Исмаилов, Р. А. Кадыров, А. Б. Каноков, А. З. Кацаев, З. У. Садаев, А. Г. Хлопонин, А. Ю. Федьков, Р. И. Цуцулаев. Встреча состояла из двух таймов по 30 минут, хозяева обыграли гостей со счетом 5:2 (Кавказский Узел, 12.05.2011).
  8. ↑ За сборную легенд итальянского футбола сыграли Д. Баджо, Д. Барези, Ф. Барези, П. Верховод, А. Ди Ливио, К. Джентиле, С. Скиллачи, С. Таккони. Встреча окончилась победой местной команды «Лидер-63» со счетом 4:1.
Хьосташ
  1. ↑ Депутаты Чечни поддержали назначение Даудова на новую должность — РБК. www.rbc.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 6 март.
  2. ↑ Состав Совета экономической и общественной безопасности Чеченской Республики (2015 шеран 18 март). ТӀекхочу дата: 2019 шеран 1 декабрь. Архивйина 2019 шеран 11 декабрехь
  3. ↑ Магомед Даудов включён в состав президиума Совета при Президенте РФ по развитию местного самоуправления | Информационное агентство "Грозный-Информ". www.grozny-inform.ru. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 21 август.
  4. ↑ Путин присвоил главе парламента Чечни Даудову звание генерал-майора МВД. РИА Новости (2023 шеран 17 август).
  5. ↑ Путин наградил орденом спикера парламента Чечни Магомеда Даудова Грозный, 14 июня 2019. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 9 сентябрь. Архивйина 2019 шеран 15 июнехь
  6. ↑ Спикера парламента Чечни наградили орденом Почета(бил-боцу.). tass.ru. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 29 июль. Архивйина 2022 шеран 29 июлехь
  7. ↑ Магомеду Даудову и Руслану Алханову присвоены звания Героев Луганской Народной Республики. Единая Россия. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 5 октябрь. Архивйина 2022 шеран 5 октябрехь
  8. ↑ Коммерсантъ, 15 мая 2024. Чем известен бывший спикер парламента Чечни Магомед Даудов
  9. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Вести республики, 07.12.2013.
  10. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Кавказ.Реалии, 10.11.2016.
  11. ↑ 1 2 3 4 Герои страны.
  12. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Парламент Чеченской Республики.
  13. ↑ Глава и Правительство Чеченской Республики, 25.10.2011.
  14. ↑ Instagram Р. А. Кадырова, 28.03.2014
  15. ↑ 1 2 3 4 5 Ъ-Огонёк, 06.09.2010, с. 14.
  16. ↑ 1 2 Единая Россия, 05.12.2015.
  17. ↑ 1 2 3 4 5 МВД РФ.
  18. ↑ Независимая газета, 20.02.2009.
  19. ↑ Meduza, 18.01.2016.
  20. ↑ Кавказский Узел, 05.12.2006.
  21. ↑ Утро.ru, 22.03.2007.
  22. ↑ Кавказский Узел, 07.04.2007.
  23. ↑ 1 2 3 Кавказский Узел, 23.03.2009.
  24. ↑ 1 2 Кавказский Узел, 04.08.2009.
  25. ↑ Кавказский Узел, 13.04.2010.
  26. ↑ Кавказский Узел, 11.03.2010.
  27. ↑ Чечня Сегодня, 09.03.2010.
  28. ↑ Кавказский Узел, 03.08.2010.
  29. ↑ Кавказский Узел, 01.12.2011.
  30. ↑ Глава и Правительство Чеченской Республики, 21.05.2012.
  31. ↑ Единая Россия. ЧР.
  32. ↑ Instagram Р. А. Кадырова, 03.07.2015
  33. ↑ Instagram Р. А. Кадырова, 04.07.2015
  34. ↑ Кавполит, 03.07.2015.
  35. ↑ Кавказ.Реалии, 01.12.2016.
  36. ↑ 1 2 3 Новая газета, 26.05.2017.
  37. ↑ Грозный-Информ, 18.01.2017.
  38. ↑ Чечня Сегодня, 25.03.2017.
  39. ↑ Кавказ сегодня, 18.04.2017.
  40. ↑ Совет законодателей РФ.
  41. ↑ Грозный-Информ, 18.08.2015.
  42. ↑ Газета.Ru, 18.05.2015.
  43. ↑ Новая газета, 01.02.2016.
  44. ↑ Instagram М. Х. Даудова, 16.01.2016
  45. ↑ Instagram М. Х. Даудова, 17.01.2016
  46. ↑ Кавказский Узел, 18.01.2016.
  47. ↑ Instagram М. Х. Даудова, 12.10.2016
  48. ↑ Instagram М. Х. Даудова, 04.01.2017
  49. ↑ Медиазона, 07.01.2017.
  50. ↑ Новости, 10.10.2016.
  51. ↑ Кавказский Узел, 16.01.2017.
  52. ↑ Россия-1, 2007.
  53. ↑ Кавказский Узел, 12.05.2011.
  54. ↑ Кавказский Узел, 28.11.2011.
  55. ↑ М. Х. Даудов в Instagram
  56. ↑ М. Х. Даудов в ВКонтакте
  57. ↑ Regnum, 20.07.2015.
  58. ↑ Кавказский Узел, 26.07.2007.
  59. ↑ Гелдаган, 25.04.2017.
  60. ↑ 1 2 3 Герои, спасибо за силу и честь! ТӀекхочу дата: 2017 шеран 27 апрель. Архивйина 2018 шеран 9 мартехь
  61. ↑ 1 2 Даудов Магомед Хожахмедович. Единая Россия. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 2 октябрь. Архивйина 2022 шеран 2 октябрехь
  62. ↑ ПАРЛАМЕНТ ЧР Даудов Магомед Хожахмедович(бил-боцу.). ТӀекхочу дата: 2022 шеран 2 октябрь. Архивйина 2022 шеран 2 октябрехь

Хьажоргаш

Пресса

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш