Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Дадакаева, Элита Давудан йоӀ

Дадакаева, Элита Давудан йоӀ (оьрс. Элита Давидовна Дадакаева; 1969 шеран 9 ноябрь, Гуьна, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика) — Российн исбаьхьалча а, иллюстратор а, хьехархо а, доцент а, Нохчийн Республикан Сийлахь исбаьхьалча а, Российн суртдиллархойн союзан декъашхо[1].

Биографи

Йина 1969 шеран лахьанан баттан 9-гӀа дийнахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Веденан кӀоштан Гуни йуьртахь. Да школин директор вара, нана — йуьхьанцарчу классийн хьехархо йара[2].

1986 шарахь — чекхъйаьккхина Соьлжа-гӀалара № 16 йолу йуккъера йукъара ишкол. 1987 — дикачу балхаца чекхъйаьккхина Соьлжа-гӀалара № 1 йолу берийн исбаьхьаллин школа[3].

1989—1990 шерашкахь — дешна Ленинградера В. И. Мухинан цӀарах йолчу Ленинградера Лаккхара исбаьхьаллин-промышленни училищан кечамбаран курсашкахь.

1999—2004 шерашкахь — дешна Петербухан А. И. Герценан цӀарахчу Российн пачхьалкхан хьехархойн университетехь, исбаьхьаллин факультетехь[2].

2005—2008 шерашкахь — дешна Российн Федерацин президентан куьйгаллехь йолчу Пачхьалкхан урхаллин академин Къилбаседа Кавказан филиалехь ( Дон-тӀера-Ростов)[4].

2010 шо — хилира Российн суртдиллархойн союзан декъашхо.

2011 — 2013 шерашкахь — Российн исбаьхьалчашийн союзан нохчийн декъехь кегийрхойн цхьаьнакхетараллин председатель.

2012 шарахь — Кхарачой-Чергазийчохь дӀайаьхьначу дуьненайукъарчу Ӏилманан-практически конференцехь дакъалацар «ХӀинцалерачу искусствехь ширалла».

2013 шарахь дуьйна — Российн суртдиллархойн кхоллараллин союзан декъашхо[5].

2014-чу шарахь цунна йелира Российн суртдиллархойн кхоллараллин союзан дашо мидал[6].

2016-чу шарахь цунна йелла Российн исбаьхьалчашийн Союзан детин мидал, Нохчийн Республикин культуран министерствон «Культура кхиорна» значок йелла[6].

2017 шарахь — Академик Захаров Пётр дагалоцуш «Терлоймохк» темана тӀехь дӀайаьхьначу суртдиллархойн конкурсан толамхо, Соьлж-ГӀалахь. Нохчийн Республикин Йаздархойн союзо кхоьллина «Академик Захаров Пётр» мидал йелла, кхоллараллехь боккха кхиамаш бахарна[7].

2020 шо — дакъалаьцна XV Дуьненайукъара исбаьхьаллин симпозиумехь хӀинцалерачу исбаьхьаллин «ДоттагӀаллин калейдоскоп», Елабугехь, ГӀезалойчоьхь[8].

Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн университетан исбаьхьаллин кафедрин доцент[8].

«Кавказан тӀаьхьало» экспедицин проектан автор. Нальчикехь а, Карачаевскехь а, Ставрополехь а, БуритӀе а, МагӀас а, ХӀинжа-ГӀала а, Соьлжа-ГӀалахь а, цо студенташна исбаьхьалчийн мастер-классаш дӀайаьхьира, дешархой кхойкхура ламасташца а, культураца а йоьзна символаш гайта[9].

Массо а бохург санна исбаьхьаллин искусствон тайпанашкахь белхаш бо: суртдиллар а, графика а, линогравюра а, кӀади тӀехь исбаьхьаллин суртдиллар а. Витражашца а, йовхачу эмалца а болх беш йара иза. Цо кечйина а, сурташ даьхна а берашна лерина 20 сов исбаьхьаллин а, дешаран а книгаш, шайна йукъахь «Абат» а, 1-чу классера 11-чу классе кхаччалц ненан меттан ишколехь Ӏаматаш а йолуш[10].

Шерашкахь инкрустаторан художникан а, иллюстраторан а, ковани хӀуманийн дизайнер а, Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн институтан исбаьхьаллин факультетан исбаьхьаллин отделенехь, Нохчийн Республикин Президентан а, Правительствон а гӀуллакхийн отделехь хьехархочун болх бина цо.

Проза йазъеш, журналашкахь зорбане йоккхуш йу иза[2].

Кхоллараллин а, йукъараллин а жигаралла бахьана долуш цунна йелла Волгоградан областан а, Дон-Ростов-тӀерачу а, Нохчийн Республикин а, ГӀезалойчоьн Республика а, Кхарачойн-Чергазийчоьнан а министерствийн а, ведомствийн а грамоташ а, сийлаллин грамоташ а[4].

Пленэрийн рогӀера декъашхо, шайна йукъахь И. Э. Репинан цӀарах йолу Академически Дача а йолуш[6].

«Нохчийчоь. Заманах а, меттигах а арахьа», 2023 шо. Гата, даьтта. Пачхьалкхан бюджетан культурин учреждени «Елабуга пачхьалкхан историн а, архитектурин а, исбаьхьаллин а музей-заповедник» .

Суртдиллархочун белхаш бу А. А. Кадыровн цӀарахчу Сийлаллин мемориалан комплексехь а, А. А. Кадыровн цӀарахчу пачхьалкхан галереяхь а, Нохчийн Республикан Къоман музейхь а, Российн Сийлахь исбаьхьалча П. М. Гречишкинан пейзажан суьртийн галереяхь а (Ставрополь), «Татарки йуьртан историн а, мохкбовзаран а музей» — Г. Н. Прозрителев а, Г. К. Праве-н цӀарах йолчу Ставрополан музей-заповедникан филиале, Элабуга историн а, архитектуран а, исбаьхьаллин а музей-заповеднике (Элабуга, ГӀезалойчоьн Республика), Малхбален пачхьалкхан музейн Къилбаседа Кавказан филиалехь (Майкоп, Адыгейчоь), иштта Россехь а, гергарчу а, генарчу а дозанал арахьа йолчу долахь йолчу коллекцешкахь[11].

1991 шарахь дуьйна республикан а, Йерригроссин а, регионан а, зонан а, дуьненайукъара а гайтамийн декъашхо йу[12].

Гайтамаш

Шен гайтамаш

  • «Дахаран тачанаш», А. А. Кадыровн цӀарахчу Сийлаллин мемориалан комплексан гайтаман зал, Соьлжа-гӀала, 2015 шо[13];
  • «БӀаьстенан ноктюрн», Дуьненайукъарчу зударийн денна лерина, А. А. Кадыровн пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2016 шо[14];
  • «Дадакаева Элитан басарийн палитра», Нохчийн Республикан къоман музей, Соьлжа-ГӀала, 2019 шо[15];
  • «Ӏаьржачу а, кӀайнчу а дуьненан маги», А. А. Кадыровн цӀарах йолу пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2019 шо;
  • «БӀаьстенан басарийн ирс», Дуьненайукъарчу зударийн денна лерина 8-чу мартан, А. А. Кадыровн цӀарах йолу пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2020 шо
  • «Диалог», АК Цитадель «Нарын-Кала», Дербент, 2022 шо[16];
  • «ГӀенаш а, бакъдерг а», А. А. Кадыровн цӀарах йолу Сийлаллин мемориальни комплекс, Соьлжа-гӀала, 2023 шо;
  • «Ло санна кӀайн», А. А. Кадыровн пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2024 шо[17];
  • Дуьненайукъара зударийн денна лерина гайтам, 8 март, А. А. Кадыровн пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2024 шо[18];
  • «Цхьалха хазахетар» А. А. Кадыровн цӀарах йолу Сийлаллин мемориальни комплекс, Соьлжа-гӀала, 2025 шо[19].

Тобанийн гайтамаш

  • III Йерригроссин пейзажни суртдиллархойн исбаьхьаллин гайтам «Даймехкан сурт», Вологда, 2005 шо;
  • X регионан гайтам Российн къилбаседехьа, Сочи, 2008 шо[20];
  • «Культурийн диалог меттигехь а, хенахь а» программин гурашкахь нохчийн суртдиллархойн белхийн гайтам «Гранд-Пари» гайтаман зал, Париж, Франци, 2010 шо[21];
  • «Вайнахан палитри чохь иэс лаьттар» республикански гайтам, А. Х. Кадыров пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2011 шо;
  • «Къилбаседа Кавказан биеннале-2011», хӀинцалерчу исбаьхьаллин вай заманан галерея «Хьалхара галерея», Каспийск, ДегӀаста[22];
  • XI зонан исбаьхьаллин гайтам «Россин къилба», Дон-тӀера-Ростов, 2012 шо;
  • Кхарачойн къам махках даьккхина 70 шо кхачарна лерина республикански гайтам-конкурс, 2014 шо;
  • Элабугехь, ГӀезалойчоь дӀайаьхьначу «Элабуга. БӀешерийн кӀоргене хьажар» симпозиумехь дакъалацар, 2014 шо;
  • Кавказан хӀинцалера исбаьхьаллийн фестиваль «Къоман а, хӀинцалера а: вовшашца уьйран проблемаш», Волгоград, 2014 шо;
  • Схьайиллина Дуьненайукъара плакатийн конкурс «Росси — Машаран территори» («Росси хьан бӀаьргашца» суьртийн а, графикан а произведенийн конкурс), 2014 шо;
  • «Соьлжа-гӀала. Сан иэсийн аллейшца», ГӀалин денна лерина, Нохчийн Республикан Къоман музей, Соьлжа-гӀала, 2016 шо[23];
  • «Дог ирахӀоттар», къоман цхьааллин денна лерина, А. А. Кадыровн пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2016 шо[24];
  • «БӀаьстенан магийна», ГБУ «А. А. Кадыровн цӀарах йолу Мемориальни комплекс Славы», Соьлжа-гӀала, 2017 шо;
  • Йерригроссин исбаьхьаллин гайтам «Нохчийн шеран заманаш - 2017 шо», Чебоксары, 2017 шо;
  • «Толам баккха бина», Нохчийн Республикин къаьмнийн дагалецаман а, гӀайгӀанан а денна лерина, А. А. Кадыровн цӀарах йолу пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2017 шо;
  • «Дукха бала хьоьгуш Нохчийчоь», Нохчийн Республикин къаьмнийн дагалецаман а, гӀайгӀанан а ден лерина, А. А. Кадыровн цӀарах йолу пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2018 шо;
  • «Нохчийн мотт - сан дозалла!», А.-Хь. Кадыровн цӀарах йолу пачхьалкхан галерея, Соьлжа-гӀала, 2019 шо;
  • «Беснийн симфони», Ненан денна лерина, А. А. Кадыровн цӀарах йолу Сийлаллин мемориальни комплекс, Соьлжа-гӀала, 2021 шо;
  • Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн университетан исбаьхьаллин искусствон кафедрин хьехархойн а, студентийн а гайтам, А. А. Кадыровн цӀарах йолчу пачхьалкхан галерейахь, Соьлжа-гӀала, 2022 шо[25].

СовгӀаташ а, цӀераш а

  • Нохчийн Республикин хьакъйолу исбаьхьалча;
  • Российн суртдиллархойн кхоллараллин союзан дашо мидал (2014 шо);
  • Российн суртдиллархойн союзан детин мидал (2016 шо);
  • «Культура кхиорна», Нохчийн Республикин культуран министерство (2016 шо);
  • Академик Захаров Пётр дагалоцуш дӀайаьхьначу суьртийн конкурсан толамхо, Соьлжа-гӀала (2017 шо);
  • Мидал «Академик Захаров Пётр» (2017 шо).

Хаьржина библиографи

  • Дадакаева Э. Д. Дуьненайукъарчу исбаьхьаллин симпозиумийн роль халкъан культурин ламасташца йолу шовкъ чӀагӀъйарехь кхузаманан говзанчаша суртдилларехь а, графикехь а къоман тӀаьхье популяризаци йарца // VI Дуьненайукъарчу Ӏилманан-практически конференцин материалийн гулар. - 2020 шо: 130-135 агӀонаш тӀехь, Соьлжа-гӀала
  • Дадакаева Э. Д, Тайсумов Р. У. Дешархойн этнокультурни кхетош-кхиоран декъехь йовха эмалан технологеш Ӏаморан а, лелоран а роль // IX Дуьненайукъарчу Ӏилманан-практически конференцин материалаш вовшахтоьхнарг гулар. - Махачкала. - 2023 шо. - 103-106 агӀонаш тӀехь.

Билгалдахарш

  1. ↑ Зулихан Базуркаева. Тропою жизни. Сетевое издание «Вести Чеченской Республики» (2015 шеран 25 июнь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  2. ↑ 1 2 3 Элита Дадакаева. журнал «Новая Литература». ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  3. ↑ В Грозном открылась новая выставка. «Чеченская Республика Сегодня» (24 июня 2015). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  4. ↑ 1 2 Тропою жизни. Вести Чеченской Республики © (2015 шеран 25 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 13 апрель.
  5. ↑ Персональная выставка Дадакаевой Элиты Давидовны под названием «Диалог». Дербентсткий Музей-Заповедник (2022 шеран 8 октябрь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  6. ↑ 1 2 3 Дадакаева Элита Давидовна. https://www.art1917.com/. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  7. ↑ Элита Дадакаева стала победителем конкурса живописных работ памяти академика Петра Захарова. «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2017 шеран 20 июль). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  8. ↑ 1 2 Доцент кафедры изобразительного искусства ЧГПУ принял участие в XV Международном арт-симпозиуме. Чеченский государственный педагогический университет (2020). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  9. ↑ Виктория Ветер. Экспедиция с мольбертом. Наследие Кавказа сохраняют молодые живописцы. «Аргументы и факты» (2019 шеран 13 декабрь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  10. ↑ Есмирзаева Л. Л. Дадакаевой Элиты в изобразительном искусстве Чеченской Республики. https://elibrary.ru/. Чеченский государственный педагогический университет; АЛЕФ (2022). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  11. ↑ Анна Булах. Элита Дадакаева — тонкий романтик. Газета «Терские ведомости (2018 шеран 13 апрель). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  12. ↑ «Вдохновение» чеченских художников – в галереи им. А.А.Кадырова открылась выставка. www.chechnyatoday.com (2016 шеран 3 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 апрель.
  13. ↑ Открыта персональная выставка Элиты Дадакаевой. «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2015 шеран 24 июнь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  14. ↑ В Грозном открылась выставка картин, приуроченная к Международному женскому дню. «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2016 шеран 4 март). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  15. ↑ Палитра красок Элиты Дадакаевой. https://grozniy.bezformata.com/ (2019 шеран 22 август). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  16. ↑ [АК «Цитадель «Нарын-Кала» Источник: https://derbentmuseum.ru/news/personalnaya-vystavka-dadakaevoj-elity-davidovny/ Персональная выставка Дадакаевой Элиты Давидовны]. Дербентсткого Музея-Заповедника (2022 шеран 29 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  17. ↑ Республиканская выставка "Белоснежная пора" от Заслуженного художника ЧР, Элиты Дадакаевой, представлена в Государственной галерее имени А.А. Кадырова в Грозном. https://sosh56.educhr.ru/ (2024 шеран 16 февраль). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  18. ↑ Персональная выставка Элиты Дадакаевой и Абу Пашаева. Государственная галерея им. А.А. Кадырова. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  19. ↑ В Грозном открылась персональная выставка представительницы Чеченского РО СЖР. © wuor.ru (2025 шеран 10 март). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 апрель.
  20. ↑ Живописцы Чечни приняли участие в выставке художников «Юг России - -2008». «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2008 шеран 20 октябрь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  21. ↑ «Постоянство памяти в вайнахской палитре». «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2011 шеран 29 август). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  22. ↑ В «Северо-Кавказском Биеннале -2011» принимают участие чеченские художники. «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2011 шеран 27 апрель). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  23. ↑ Мадина Исраилова. [В Национальном музее ЧР открыта выставка «Город Грозный. По переулкам памяти моей» В Национальном музее ЧР открыта выставка «Город Грозный. По переулкам памяти моей»]. «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2016 шеран 4 октябрь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  24. ↑ 01.11.2016. «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2016 шеран 1 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.
  25. ↑ В Государственной галерее имени А.А. Кадырова открылась персональная выставка кафедры изобразительного искусства ЧГПУ. Чеченский государственный педагогический университет (01 июня 2022). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 14 май.

Литература

  • Бойцова Т. И. Изобразительное искусство Чеченской Республики / Хабарова М. В.. — Гр.: АО Издательско-полиграфический комплекс «Грозненский рабочий», 2018. — С. 186—187. — 256 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-4314-0326-2.
  • Есмирзаева Л. Л. Творчество Дадакаевой Элиты в изобразительном искусстве Чеченской Республики/ Сборник материалов VII Международной научно-практической конференции — Гр.: Чеченский государственный педагогический университет; АЛЕФ, 2022. — с. 212—217.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш