Абаев, Султан Шамсутдинович
Аба́ев Султа́н Шамсутди́нович (1954 шеран 1 ноябрь, Айдаркен[d], Ошан область) — советийн а, россин а нохчийн исбаьхьалча, Петарбухан а, Нохчийн Республикин а исбаьхьлчийн бертан декъахо, Российн исбаьхьалчийн бертан декъахо (2002 шо), Россин Федерацин хьакъ долу исбаьхьалча, Нохчийн Республикин хьакъ долу исбаьхьалча (2008)[1].
Биографи
Вина депортацехь 1954 шеран 1 ноябрехь ГӀиргӀазойн ССРехь[2].
Сурт дилла хьалха волавелла. 1958 шарахь доьзал даймахка йухабирзина. 1960-гӀа шерийн чеккхенгахь доьшуш хилла Соьлжа-ГӀалин исбаьхаллин ишколера сурт дилларан студехь. Цуьнан хьехархо вара исбаьхьалча Ламтюгин Виктор Петрович. 1978 шарахь чекхйаьккхина ХӀинжа-ГӀалин исбаьхьаллин доьшийла.
1981 шерера 1987 шо кхаччалц дешна И. Е. Репинан цӀарах суртдилларан а, скульптурин а, архитектурин а институтехь. Институт чекхйаьккхича ваха висира Ленинградехь. Амма цуо ца йейира даймахкаца зӀе — дукхаха долу цуьнан белхаш дина даймехкан пейзажийн мукъмашца.
1991—1993 шерашкахь ваьхна Шри-Ланкехь а, Сеулехь а. Оцу мехкаша шен битина битам гайтина цхьа могӀа суьрташкахь, уьш лерина Шри-Ланкина а, Корейна а.
Болх беш ву гӀараваьллачу исбаьхьалчин Верещагин Василийн пхьолгӀахь. Говзаллин болх боцуш, хьехархойн а, йукъараллин а гӀуллакх до. Цуьнан белхаш бу Ӏалашбеш долара коллекцешкахь Германин, Цийчоьнан, АЦШ, Польшин, Японан кхечу мехкашкахь а.
Султан Абаев 1990-гӀа шераш долалуш, вайн махкара бахархой санна болх боцуш висира. Амма Султана сагатдора хьалхалера советийн заманна, 1970-1980-гӀа шерашкахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР-ехь цуьнан говзалла айбайеллера.
Султан Абаев 1978 шарахь ХӀинжа-ГӀалин лакхара доьшийла чекхйаьккхича хьажийра Устрада-ГӀала, цигахь 1981 шо кхаччалц болх бира меттигерчу гӀалин суртдилларан студехь.
Султан Нохч-ГӀалгӀайчохь веккъа хьехархо хилла ца Ӏара, амма шолгӀа лераме стаг вара Николая Федоровича Ломтюгин дӀаваьлча, цуо дийшира соьлжа-гӀалин суртдилларан студехь 1960-гӀа шерашкахь эскаре кхайкхалца. Султан когаметта хӀоьттина Николай Ломтюгинна.
1991-1993 шерашкахь ССРС йоьхначул тӀаьхьа Султана болх бира исбаьхьаллин Рерихан цӀарахчу доьшийлехь.
ССРС-хь урамашна ламастехь цӀераш тохкуш хилла Советийн пачхьалкхехь дехачу къаьмнийн, шайна йукъахь нохчий а болуш. Султана массо а тайпана теманашна тӀехь суьрташ дохкуш хилла: историн нохчийн бӀаьвнаш, тайп-тайпана нохчийн пейзажаш, ур-атталла тӀеман теманаш а. Суьрта тӀехь йеха кӀайн йовлакх долу зуда шолгӀачу тӀеман кампанин тӀеман меттигера йу. ЦӀен фоно гойту цӀий Ӏанор а, галморзахаллаш а. Цу хаосехь, мила муьлхачу агӀор ву ала йиш йацара бохург санна. Цхьаболу маьрша нах республикера уьдуш бара, цхьаберш дукхахйолчу гӀишлойн подвалашкахь лечкъаш бара, ткъа цхьаберш оцу тӀамах кӀелхьардовла гӀерташ бара. ТӀемалой мичахь бара а, и тӀемалой муьлш бара а ца дийцича а.
Дерриг а исбаьхьалчин дешнаша гойту, шолгӀачу тӀеман кампанехь вайн мехкан хаамийн гӀирсаша билггал долу бакъдерш а доцуш, тӀехула бен хаам ца баржор. Тахана санна, цхьаболчу нохчаша бакъдерг дуьйцур ду, вукхара дуьйцур дац. Абаев Султан тӀом чекхбаьлча Нохчийчу цӀерпоштаца а, кеманца а Москохула вахана хилла.
Султан Нохчийчу воьдура гергарчаьрга а, нене а хьошалгӀа вахана ца Ӏаш, доттагӀашца къамел дан а, тайп-тайпана пейзажаш йахка а.
Султан массо а керланашна тӀаьхьакхиъна телевизионехула а, интермашанехула а хилла ца Ӏаш, шеца Нохчийчохь бехачу доттагӀашкахула а, гергарчаьргахула а[3].
СовгӀаташ
- Россин Федерацин сийлахь суртдиллархо;
- Нохчийн Республикин сийлахь суртдиллархо (2008).
Билгалдахарш
- ↑ Указ от 24.03.2008 г № 121
- ↑ Абаев Султан Шамсутдинович(оьр.), Электронная энциклопедия Имена Кавказа. Дата обращения: 31 августехь 2026.
- ↑ Абаев, Султан Шамсутдинович. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 24 сентябрь.
Литература
- Бойцова Т. И. Изобразительное искусство Чеченской Республики / Хабарова М. В.. — Гр.: АО Издательско-полиграфический комплекс «Грозненский рабочий», 2018. — С. 160—161. — 256 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-4314-0326-2.
Хьажоргаш
- Иван Переятенец. Султан Абаев — петербургский художник. Информационное агентство «Чечен-Инфо» (2012 шеран 5 июнь). ТӀекхочу дата: 2015-03-55.
- Картина чеченского художника представлена на выставке в Санкт-Петербурге. Информационное агентство «Грозный-Инфо» (2012 шеран 11 март). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 25 март.
- Леча Ильясов. Чеченское изобразительное искусство. Фонд развития науки и культуры «Латта» (2012 шеран 21 февраль). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 5 март. Кху чуьра архивйина оригиналан 2015 шеран 12 февралехь
- Работы Султана Абаева. Артпоиск. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 5 март. Кху чуьра архивйина оригиналан 2014 шеран 20 октябрехь
