Хамидов, Ӏабдул-Хьамид Хамидан воӀ

Вина 1920-чу шарахь Теркан областан Йоккха АтагӀа йуьртахь (хӀинца Нохчийн Республикин Хьалха-Мартанан кӀошт) ахархочун доьзалехь. 1935-чу шарахь школа чекхйаьккхина, Эна-Хишка йуьртахь хиллачу хьехархойн училище деша хӀоьттира. 1938-чу шарахь Москохара театран институте деша вахара. Амма дешна чекхвала аьтту ца хилира — Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болабеллачул тӀаьхьа, доьлгӀачу курсехь волуш, Соьлжа-ГӀала театре болх бан йухавигира иза.

Йаздархочун гӀуллакх институтехь волуш дуьйна дӀадолийра цуо. Нохчийн матте гочйира Россин а, арахьарчу пачхьалкхийн а классикин произведенеш: Мольеран «Эла-мещанин» (1939), Лев Толстойн «Боданан Ӏедал» (1939), Шекспиран «Отелло» (1940) а, кхин дуккха а йерш а.

ТӀеман шерашкахь Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан драматически театран актер а, директор а вара иза. Театро каст-каста спектаклеш хӀиттайора эскаран декъашкахь, госпиталешкахь, чӀагӀонаш йеш болчу белхалошна хьалха. Оцу белханна 1943-чу шеран 30 июнехь Хамидовна Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н хьакъ долу артист сийлахь цӀе йелира^[1].

1944-чу шарахь, махкахваьккхинчу хенахь, Джамбулан областан шекаран комбинатан Культурин кертан(оьр.)нохч. исбаьхьаллин куьйгалхо а, свеклосовхозан клубан заведующий а вара иза. 1945-чу шарахь ГӀиргӀазойн ССР-н республикин халкъан кхоллараллин ХӀусам директор хилира, цул тӀаьхьа — республикин культурин министерстван театран декъан хьаькам. 1948-чу шарахь дуьйна — ГӀиргӀазойчоьнан пачхьалкхан филармонин концертан-оперативни декъан заведующий. 1950-чу шарахь дуьйна — республикин халкъан кхоллараллин ХӀусаман лакхара методист. 1955-чу шарахь дуьйна — «Знамя труда» газетан культурин декъан заведующий. ТӀаьхьо Кхазакхийн ССР-н йаздархойн бертан(оьр.)нохч. литературин консультант волуш болх бира. ГӀиргӀазойчоьнан муьран зорбанехь театроведенин теманашца йаззамашца каст-каста йаздора цуо.

1957-чу шарахь цо йухакхоьллира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан иллийн а, хелхаран а ансамбль (тӀаьхьо ансамблан цӀе Вайнах хилира), цунна йукъахь шен Даймехка йухавирзира иза. 1959—1961-чу шерашкахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Йаздархойн бертан(оьр.)нохч. председатель вара. 1961—1962-чу шерашкахь Ленинградан театралан институтан(оьр.)нохч. къоман декъан хьехархо вара. Оцу хенахь экстерн(оьр.)нохч. волуш чекхйаьккхира оцу институтан актёран факультет. 1959-чу шарахь цунна Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Халкъан артист цӀе йелира. 1960-чу шарахь ССКП(оьр.)нохч. йукъавахара.

1967-чу шарахь республикин исбаьхьаллин кхолламийн конкурсехь Хамидовн «Лийрбоцурш» цӀе йолу пьеса, Нурадилов Ханпашин майраллина лерина йолу, шолгӀачу премин а, РСФСР-н Оьздангаллин министерствон(оьр.)нохч. I даржан дипломан а хьакъ хилира. Бек Абадиевс Грозненский рабочий газетехь йаздора:

1967-чу шарахь Йерригсоюзан(оьр.)нохч. керлачу драматически кхолламийн конкурсехь «Бож-Ӏела вожар» спектакль III даржан дипломан хьакъ хилира. ХӀинца «Бож-Али» цӀе йолу хӀара спектакль, тахана а цхьа а меттиг йасса ца йуьтуш (аншлагца(оьр.)нохч.), Нохчийн театран сценехь хӀоттош йу^[2]. Цуьнан коьрта турпалхо, Бож-Али, — чӀогӀа исбаьхьа стаг ву, ира хьекъал а, жигаралла а йолуш. Амма цуьнан кхачамбацарша, доттагӀий харжарехь тидам боцуш хиларо дахарехь а, доьзалехь а баланашка воккху иза. Пьеса туркойн, Ӏаьрбийн а, кхин болчу меттанашка а гочйира, иштта иза хӀоттийра Туркойчоьнан, Урданан, Шеман, ГӀезалойчоьнан, Башкирийчоьнан а, кхин болчу пачхьалкхийн театран сценаш тӀехь.

Цуьнан дуккха а байташ Нохчийчохь бевзаш болчу композиторша Бексултанов Умара, А. Халебскийс, Чергизбиев Зайндис мукъаме йехира. Оцу иллешца хазахеташ лакхара говзалла йолу нохчийн йишлакхархой Магомедов Султан, Дагаев Валид, Буркаев Мовлад а, кхиберш а хьалха бевлира. Оцу иллешна йукъара дуккха а тахана а нахана дукха дезаш ду.

1962-чу шарахь дуьйна Нохч-ГӀалгӀайн драматически театран директор вара. 1968-чу шарахь дуьйна шен валлалц Нохч-ГӀалгӀайн ССКП обкоман агитацин а, пропагандин а декъан куьйгалхочун заместитель а, оьздангаллин секторан куьйгалхо а вара. Велла 1969-чу шеран 6-чу июлехь машенца бохам хилла(оьр.)нохч..

• Да — Хумид Хамидов^[3].
• Зуда — Малика Хамидова^[3].
• ЙоӀ — Ларида Абдул-Хамидовна Батукева (Хамидова)^[4].
• ВоӀ — Тамерлан Абдул-Хамидович Хамидов^[3].

1964-чу шарахь скульпторо И. Д. Бекичевс А. Хь. Хамидовн бюст йинера^[5].

• Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н хьакъ долу артист (1943-чу шеран 30 июнехь);
• «1941—1945 шерашкахь хиллачу Сийлахь-боккхачу Даймехкан тӀамехь майра къахьегарна» медаль (1946 шо);
• Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н халкъан артист (1959 шо).

• «Совдат а, Дауд а», пьеса (1943);
• «Абубешар», цхьана декъах лаьтта пьеса;
• «Махсолтин хьераваьлла де», сатирически пьеса;
• «Лаьмнашкара йоӀ», пьеса (А. А. Алексеевца цхьаьна йазйина, 1960);
• «Бож-Ӏела вожар», комеди;
• «Лийрбоцурш», турпалаллин драма;
• «Сийна тӀам болу кхокха», берашна лерина пьеса;
• «Дурда а, Дарга а», сатирически дийцар;
• «Гирмасолтин леларш», сатирически дийцар;
• «Коч — дӀа, коч — схьа», сатирически дийцар;
• «Экзамен», сатирически дийцар;

• 1984-чу шарахь Соьлжа-ГӀалахь Хамидов вехначу хӀусамна тӀехь иэсан у хӀоттийра^[6].
• Хьалха-Мартанан муниципалан кӀоштан Йоккха АтагӀа йуьртахь йаздархочунна а, театран гӀуллакххочунна а Хамидов Ӏабдул-Хьамид Хамидовична лерина иэсан суьйренаш дӀайахьа^[7];
• Цуьнан цӀарах тиллина Соьлжа-ГӀалахь урам^[8];
• 2025-чу шеран эсаран беттахь 15-чу дийнахь Ачхой-Мартан гӀалахь, йаздархо вина 105 шо кхачарна лерина, тематически библиотечни сахьт вовшахтоьхнера^[9].