Ахматова, Раиса Солтамурдан йоӀ

Ахматова Раиса Солтамурадан йоӀ (оьрс. Раиса Солтамурадовна Ахматова; 1928 шеран 30 декабрь, Соьлжа-ГӀала, РСФСР, ССРС1992 шеран 29 январь, Соьлжа-ГӀала) — советан поэтесса а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан поэтесса (1977), Нохч-ГӀалгӀайн АССР йаздархойн союзан председатель (1961—1983) а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Лакхара Кхеташонан председатель (1963—1985) а[2].

Биографи

Раиса Ахматова йина 1928 шеран гӀуран беттахь 13-чу дийнахь[3][4]. 1943 шарахь цо чекхйаьккхира Соьлжа-ГӀалин хьехархойн училище. Нохчий а, гӀалгӀай а цӀера баьхнача хенахь цо хьехархо болх бира Кхазакхстанехь: 1944—1954 шерашкахь Костанайн областан Кушмурун станцехь № 57 йолчу ишколехь хьехархо, ткъа 1955 шарахь Алма-Атахь «Знамя труда» газетан белхахо[5].

1958 шарахь иза деша йахара А. М. Горькийн цӀарах йолу литературин институтан лакхара литературин курсашка[6].

Иза елла 1992 шеран кхолламан беттахь 29-чу дийнахь Соьлж-ГӀалахь[3][4].

Кхоларалла

Цуьнан иттаннаш жайнаш арадевлла, йуха зорбане даьхна. «Нохч-ГӀалгӀайн халкъан поэт» цӀе йелла зуда цхьаъ бен йац нохчех. Дуьххьара нохчийн литературехь цуьнан турпалхой гайтира йукъараллин дахарехь жигара дакъалоцуш долу цхьацца нах санна. «Уггар хьомениг» циклехь («Откровение» гулар) Ахматовас йаздо Даймахках, машарх, доттагӀаллех лаьцна. Цуьнан жайнаш арадевлира ССРС-н дуккха а къаьмнийн меттанашкахь, иштта гочдира хӀиндин, ингалсан, французийн, полякийн, немцойн меттанашка[7].

Цхьаболу талламхош боху цуьнан произведенийн йуьззина архив (600 папка сов) Хьалхара нохчийн тӀом болуш хӀаллакхилла[8].

Йуккъараллин гӀуллакх

Йукъараллин дахарехь жигара дакъалоцуш йара. Иза йара Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республикин йаздархойн бертан председатель (1961—1983) а, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республикин Лакхарчу Кхеташонан председатель (1963—1985) а, ССКП XXII гуламан векал а, Дуьненайукъара герз дӀадаккхаран а, машаран а конгрессан декъахо. Дуккха а шерашкахь Советийн Машаран Комитетан декъашхо йара иза. Шен дахарн тӀаьхьарчу шерашкахь коьртехь йара Российн оьздангаллин фондан республикин декъан[5].

СовгӀаташ

Говзаллехь

1972 шарахь Бекичев Ивана кхоьллира скульптурин сурт Ахматова Раисин[10].

1958 шарахь Клюкин Олега кхоьллина Ахматова Раисин диллина сурт (иза ду Къоман портретийн галерейн портретийн музейхь).

Иэс

2012 шарахь иза, Жумалаева Лулийца цхьаьна могӀара, йукъатуьйхира Дерригдуьненан зударийн поэзин антологина нохчийн поэзи векал санна[11].

ЧӀулга-Йуртахь а, СемаӀашкахь а, Лаха Неврехь урамашна Ахматова Раисин цӀе тиллина[12][13][14].

Соьлжа-ГӀалахь Багаев Дегин урамерчу 17-чу цӀа чохь йолчу гӀишлонна тӀехь мемориалан тептар хӀоттийна[15].

2023-чу шарахь поэтан 95 шо кхачарна лерина дагалецаман барамаш дӀабаьхьира, шайна юкъахь Нохчийн Республикин Къоман библиотекехь гайтам а, дагалецаман суьйре а йолуш[16][17].

Библиографи

Нохчийн маттахь

  • Ахматова Раиса. «Родная республика». Стихи = «Хьоме республика». — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1958.
  • Ахматова Раиса. «Ровесникам». Стихи = «Нийсархошка». — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1963.
  • Ахматова Раиса. «Моя звезда». Стихи = «Сан седа». — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1967.
  • Ахматова Раиса. «У родника». Стихи = «Шовданан йистехь». — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1969.
  • Ахматова Раиса. Стихи. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1972.
  • Ахматова Раиса. «Доброта». Стихи, поэмы = «Дикалла». — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1973.
  • Ахматова Раиса. «Встреча». Стихи, поэмы = «Цхьаьнакхетар». — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1978. — 5000 экз.
  • Ахматова Раиса. «Вечерние зори». Стихи, поэмы = «Суьйренан зӀаьнарш». — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1983. — 2000 экз.
  • Ахматова Раиса. «Избранное». Стихи, поэмы = «Хаьржинарш». — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987.
  • Ахматова Раиса. «Песни сердца». Стихи, поэмы = «Даган иллеш». — Гр.: Чечено-Ингушское полиграфическое объединение «Книга», 1991. — 3000 экз.

Оьрсийн маттахь

  • Ахматова Раиса. «Бей мне, ветер, в лицо!» Стихи. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1959.
  • Ахматова Раиса. «Иду к тебе». Стихи. — М., 1960.
  • Ахматова Раиса. «Трудная любовь». Стихи. — М., 1963.
  • Ахматова Раиса. «Откровение». Стихи. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1964.
  • Ахматова Раиса. «Откровение». Стихи. — 2-е изд.. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1966.
  • Ахматова Раиса. «Лунной тропою». Стихи. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1968. — 10 000 экз.
  • Ахматова Раиса. Избранная лирика. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1970.
  • Ахматова Раиса. «Будьте счастливы». Стихи. — М., 1972.
  • Ахматова Раиса. «Доброта». Стихи и поэмы. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1973. — 10 000 экз.
  • Ахматова Раиса. «Медный листопад». Стихи и поэмы. — М., 1974.
  • Ахматова Раиса. Поющая Чинара: Стихи, поэмы / Перевод с чеченского, предисловие И. Озеровой; Художник А. Ясуев. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1976. — 151 с.
  • Ахматова Раиса. Перевал: Стихи и поэмы / Перевод с чеченского И. Озеровой; Художник Е. И. Балашева. — М.: Советский писатель, 1977. — 143 с.
  • Ахматова Раиса. «Рассвет и горы». Стихи. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1981.
  • Ахматова Раиса. «Прикосновение». Стихи и поэмы. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1981. — 10 000 экз.
  • Ахматова Раиса. «Разговор с сердцем». Стихи и поэмы. — М.: Детская литература, 1984. — 50 000 экз.
  • Ахматова Раиса. «Ожидание». Стихи и поэмы. — М.: Советская Россия, 1988. — 10 000 экз.
  • Ахматова Раиса. «Вдохновение». Стихи. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1989.
  • Ахматова Раиса. Избранное. «Край любви». Стихи и поэмы. — М., 2009.

Билгалдахарш

  1. 1 2 Ахматова Раиса Солтамурадовна // Большая советская энциклопедия (оьрс.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Чеченская поэтесса Раиса Ахматова. www.grozny-inform.ru (2018 шеран 9 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  3. 1 2 Раиса Ахматова: «Я — женщина, и значит, я — Чечня!» www.chechnyatoday.com (2013 шеран 16 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  4. 1 2 Ахматова Раиса Солтамурадовна. Большая российская энциклопедия. Большая российская энциклопедия. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  5. 1 2 Раиса Ахматова. Жизнь и творчество народной поэтессы.. Обсуждение на LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников. www.liveinternet.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  6. Раиса Ахматова. Жизнь и творчество народной поэтессы. liveinternet.ru (2011 шеран 24 июль). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 24 июнь.
  7. Казаков А. И. (составитель). Город Грозный. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1984. — С. 155. — 190 с. — 15 000 экз.
  8. The Chechens.
  9. Алет Нунаева. Литературное достояние Чеченской Республики: Раиса Ахматова. Вести Чеченской Республики © (2020 шеран 15 январь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  10. Бойцова, 2018, с. 92—93.
  11. grozny-inform.ru. Имена чеченских поэтесс Раисы Ахматовой и Лулы Куни вошли в Антологию Всемирной женской поэзии (2012 шеран 23 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  12. Улица Р. Ахматовой в с. Самашки. Кодификант. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  13. Улица им. Раисы Ахматовой в с. Надтеречное. IndexPhone. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  14. Улица им. Раисы Ахматовой в селе Знаменское. MapData.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  15. Мемориальная доска Раисе Ахматовой. 2ГИС. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  16. К 95-летию Раисы Ахматовой. Национальная библиотека Чеченской Республики (2023 шеран 27 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.
  17. Выставка «Чеченская поэтесса Раиса Ахматова». Культура.РФ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 июнь.

Литература

  • Муса Гешаев. Знаменитые чеченцы. — Грозный: Седа, 1999. — Т. 1. — С. 458—493. — 644 с. — 2000 экз.
  • Литературный энциклопедический словарь, «Советская энциклопедия», М., 1987 г.
  • Бойцова Т. И. Изобразительное искусство Чеченской Республики / Хабарова М. В.. — Гр.: АО Издательско-полиграфический комплекс «Грозненский рабочий», 2018. — С. 92—93. — 256 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-4314-0326-2.
  • Юсупов Азим. Юбиляре. Ахматова Раисин 50 шо кхачарна = В честь 50-летия Раисы Ахматовой [стих.] / А. Юсупов // Ленинан некъ. — 1979. — 24 янв.
  • Чагаева Тамара. Литературно-географический атлас Чеченской Республики. — Нальчик: ООО Тетраграф, 2018. — С. 80—83. — 440 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-00066-153-6.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь