Айсханов, Шамсуддин Катин воӀ

Айсханов Шамсуддин вина 1907-чу шарахь Теркайистерчу Лаха-Неврехь. Цуьнан да-нана ахархой хилла. Йаздархочун да Ката даиманна керлачунна тӀегӀерташ вара. XX-гӀа бӀешо долалучу хенахь Лаха-Неврехь халкъан серлончас, хьехархочо Хакишев Солтас ишкол йиллича, цига хехо вахара Ката. Халкъа йукъа серло йаржоран Ӏалашо йара Хакишев Солтин. Шамсуддин деша ваххал хилча, шен дас иза дӀавелира Хакишев Солта волчу ишколе. Дешаре боккха безам болуш кхиавора Катас шен кӀант. Дешарна тӀера а вара жима Шамсуддин, цо хазахеташ Ӏамадора йоза-дешар, реза хиларца тӀеоьцура шена хьоьхург. Хьехархо а, да-нана а даккхийдеш бара дешархочун кхиамашна.

1921-чу шарахь доьзал дӀабахара Соьлжа-ГӀала. Кхузахь йуккъера дешар Ӏамийна цуо. 17 шо долуш республикин йукъараллин дахарехь жигара дакъалаца волавелира иза, партин а, советийн а меженашкахь болх беш. Оццу хенахь гергахь йаздарца шовкъ кхоллаелира кӀентан.

1926-чу шарахь Комсомоле, 1928-чу шарахь - ЙКП(б) декъе волу. КӀоштан комсомолан организацехь болх бина цо. Партин ишкол чекхйаьккхина цуо, цул тӀаьхьа машенийн-тракторийн станцин политдекъан газетан редактор хӀоттаво иза, цигахь цуо болх бира 1933-1934 шерашкахь. 1934-чу шарахь дуьйна ша лацалц республикин радиокомитетан председатель болх бира цуо. 1932-чу шарахь Нохч-ГӀалгӀайн яздархойн бертан председатель хаьржира.

1937 шарахь репресси а йина, тоьпаш туьйхира. 1958 шарахь реабилитаци йина зулам дина ца хиларна.

1923-чу шарахь араделира цуьнан дуьххьарлера жайна «Къийсам». 1928-чу шарахь дуьйна кест-кеста арадовлура цуьнан кхоллараллаш республикин зорбанехь («Нохчийн комсомолец», «Серло» газеташ), цуьнан авторан гуларш а, фольклоран дӀаяздарш а. 1931-чу шарахь арадаьлла «КӀайн кӀорни» цӀе йолу дийцар а, «Хьава» цӀе йолу поэма а; 1932 шарахь – «Къийсам» цӀе йолу пьеса, «Шокан бригада» очерк, кхиерш а.

Цул тӀаьхьа арадевлла «Итт шовда» (1933), «Колхозашна керла иллеш» (1934), «Бригадхо вевза» (1936) жайнаш зорбане девлла.

Нохчийн меттан жайнин, абатийн, хрестоматийн автор вара. 1935 шарахь араделира цуьнан «Дешаран жайна», дукхаха йолу байташ а, дийцараш а Айсхановс йазйина йолу.

Дуьххьара оьрсийн поэтийн дуккха а стихаш нохчийн матте йаьхнарг ву иза: Пушкин Александра, Лермонтов Михаила, Некрасов Николая, кхин а.

1964-чу шарахь Соьлжа-ГӀалахь арайелира цуьнан кхоллараллин (байташ, дийцарш, очеркаш) «Хаьржина кхоллараллаш» цӀе йолу жайна. 1981-чу шарахь Соьлжа-ГӀалахь арайаьллачу «Нохч-гӀалгӀайн поэзин антологин» йукъайахийтира цуьнан байташ.

Ваша Салман (1937—1982) журналист, йаздархо, поэт-эшархо вара^[1].