Дагаев, Валид Шитаевич

Ва́лид Шита́евич Дага́ев (1940 шеран 30 июнь, Соьлжа-ГӀала — 2016 шеран 22 сентябрь, Соьлжа-ГӀала) — советан а, россин а, эшархо а, музыкант а, композитор а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист (1970 шо) а, РСФСР Сийлахь артист (1972 шо)[1] а, РСФСР Халкъан артист (1984 шо) а, Ахмат Кадыровн орденан кавалер (2009 шо) а[2][3].

Биографи

Вина 1940 шеран 30 июнехь Керла Алдахь (хIинца Соьлжа-ГӀала йукъахь йолуш) деха ахархойн доьзалехь[4][3]. Депортацин хенахь лайна халонаш бахьнехь цуьнан бӀаьраса талха доладелира. 19 шо долуш цуьнан бIаьрса дуьззина дайна[5][2].

Жима волчу хенара дуьйна иза вара эшараш локхуш хазахеташ. Цунна чӀогӀа пондар безар. Амма иза эца таронаш йацар цера. Цундела гӀожех пондар сурт дина иза ловзош цӀо шен пӀелгаш лаза бохура. Кестта цуьнан де йишас цунна балалайке белира. ХӀора динахь цунна тӀехь ловза Ӏемира иза. Кеста иза хилира нахана йуккъехь вевзаш пондарча[6].

1957 шарахь волавелира Нохч-ГӀалгӀайн эшеран а, хелхаран а пачхьалкхан ансамблехь солист болх бан. Дика аз хиларна а, дечиг-пондар дика лакхарна а иза кеста нахан вевзира а, везавелира а. Цо локху дукха эшараш кхоьллина бевзаш болу нохчийн поэташца цхьана: Магомед Мамакаев а, Магомед Сулаев а, Шайхи Арсанукаев а, Ахмад Сулейманов а, Магомед Гадаев а, Шаид Рашидов а, Магомед Дикаев а, кхибераш а[6][3].

1968 шо дуьйна иза вара Нохч-ГӀалгӀайн филармонехь болх беш. 1970 шарахь цунна йелира Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артистан цӀе. 1972 шарахь иза хилира Дон-тӀера-Ростовехь хилла Йерригроссийн фестивалин лауреат. 1973 шарахь цунна йелира «РСФСР Сийлахь артистан» цӀе, 1988 шарахь — «РСФСР Халкъан артистан» цӀе[3][2].

Валид Дагаеван репертуарехь йу эшараш гуьржийн а, гӀиргӀазойн а, кхазакхийн а, гӀумкийн а, оьрсийн меттанашкахь а, Россин а, СНГ а халкъийн меттанашкахь а. Уьш уггаре девзачех йишаш йу — «Зама», «Ночь в ауле», «Луна скучает», «Родник», «Нохчо ву со», «Девушка, выросшая в Ленинграде»[7][8]. Валид Дагаевс дагатуьйсу[6]:

Тбилисехь гастролешкахь волуш аса гуьржийн маттахь эшар лекхира. Наха чӀогӀа тӀараш диттира. Концерт чекхйаьлча суна тӀе ши гуьржи веара. Цхьаммо хеттира: хьо гуьржи вуй? Аса бах: вац. ТӀаккха шозлугӀачьо элира: хьажахь, сайн машенах вели-кх со!

ТIом цо кхоллараллин болх бечу новкъахь сацийра. ТIаьхьо кхузза шен хIусам меттахIотто дийзира цуьнан. Шен тIаьххьарчу деношка кхаччалц концертан а, йукъараллин а балхана сагIийна вара иза: къона артисташна гIо дора, концерташкахь жигара дакъалоцура[6].

2000—2004-чуй шерашкахь: «Кавказана машар», «Кавказ — вайн йукъара цIа» девизашца дIахьучу фестивалашкахь жигара дакъалецира цо[3][9].

Кхелхина 2016-чу шеран товбецан беттан 22-чу дийнахь Соьлжа-гIалахь. Нохчийн Республикин Гуьмсан кIоштарчу Керла Алды эвлахь долчу меттигерчу кешнашкахь дIавоьллина[2][10].

Кхолларалла

Валид Дагаев фольклорийн эшарш жанрехь болх бора, чеченхойн маттахь а, кхиболу Кавказан къаьмнийн меттанашкахь а произведенеш кхочушйеш. Цуьнан музыкин инструмент — дечиг-пондар. Дагаевн эшарш чеченийн къоман культурин бахаманан дакъа хилла, уьш «республикин вокални искусствон зарзан фонд» олу[9][8].

СовгӀаташ

  • Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист (1970);
  • РСФСР Сийлахь артист (1972);
  • РСФСР Халкъан артист (1988);
  • Сийлаллин билгало «Къинхьегаман дикалла бахьана долуш» (2008)[11];
  • Кадыровн орден (2009)[2][8][3].

Иэс

2024-чу шеран гIуран беттан 28-чу дийнахь Соьлжа-ГIалин гIалайн Думо сацам тIеийцира, «Соьлжа-гIалин культурин кхиаран центр» цIе йолу муниципальни бюджетан учреждени цIе хийцарца, «Валид Шитаевич Дагаевн цIарах Культурин кхиаран центр» аьлла[12]. 2025-чу шеран хьаьттан баттахь (август) Центрехь дIаяьхьира иэсан концерт, Дагаев вина 85 шо кхачарна лерина. Композиторан кIанта Магомед Дагаевс Центре дас совнаха белла хIуманаш йелла: кхазакхийн къоман чолан а, домбра а, сахьташ (Ахмат-Хьаьжин Кадыровс совгIат дина долу), иштта папаха[13].

Билгалдахарш

  1. ↑ В. Дагаев — певец Чечено-Ингушетии. О присвоении почётного звания Заслуженного артиста РСФСР. Советская эстрада и цирк. 1973, № 4, С. 15 // Летопись печати Чечено-Ингушской АССР до 1973 года. Грозный, 1980, С. 184.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 На 76-м году жизни скончался знаменитый чеченский исполнитель фольклорных песен Валид Дагаев. ЧГТРК «Грозный». ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Сегодня исполнилось 77 лет со дня рождения Народного артиста РСФСР Валида Дагаева. ИА «Грозный-Информ» (2017 шеран 30 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  4. ↑ Музыкальный вечер памяти Валида Дагаева. Национальная библиотека Чеченской Республики (2023 шеран 26 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  5. ↑ В Грозном скончался известный исполнитель этнической музыки Валид Дагаев. Life.ru (2016 шеран 21 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  6. ↑ 1 2 3 4 Валид Дагаев. ЖЗЛ. Чеченинфо (2012 шеран 3 январь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  7. ↑ ЧЕЧНЯ. ТЕПТАР. 22 сентября 2016 года ушёл из жизни Валид Дагаев. Чеченинфо (2019 шеран 25 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  8. ↑ 1 2 3 Валид Дагаев — мэтр вокального искусства Чеченской Республики. ИА «Грозный-Информ» (2019 шеран 10 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  9. ↑ 1 2 ЧЕЧНЯ. Валид Дагаев – человек своей эпохи. Чеченинфо (2020 шеран 23 июль). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  10. ↑ На прошедшей неделе не стало Валида Дагаева. ЧГТРК «Грозный» (2016 шеран 26 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  11. ↑ Указ от 18.02.2008 г № 39. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 12 август. Архивйина 2022 шеран 12 августехь
  12. ↑ Об увековечении памяти Валида Дагаева. Грозненская городская Дума (2024 шеран 28 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.
  13. ↑ В Центре культурного развития им. В. Ш. Дагаева г. Грозного прошёл торжественный концерт. Департамент культуры мэрии Грозного (2025 шеран 21 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 17 сентябрь.

Литература

оьрсийн маттахь
  • Исраилова Сацита. Валид Дагаев: «Я самый счастливый человек в мире…» // Грозненский рабочий : газета. — 2005. — № 30 сентября.
  • Башаев Малик. Красота и совершенство — в истоках // Молодёжная смена : газета. — 2010. — № 64. — С. 4.
  • Шовхалов Исмаил. Народному артисту — 65 // Молодёжная смена : газета. — 2006. — № 92. — С. 4.
  • Рашидов Шаид. Три струны Валида Дагаева // Объединённая газета : газета. — 2005. — № 19(75). — С. 10-11.
нохчийн маттахь
  • Саралиева Т. Дагаев Валидан кхоллараллин суьйре (чеченский) // Даймохк : газета. — 2013. — № 66. — С. 4.
  • Гайтукаев Асламбек. Цуьнан иллеш муьлххачу герзал нуьцкъал ду, дагчу шаьш кхеташ (чеченский) // Халкъан дош : газета. — 2006. — № 79-80. — С. 6.
  • Гайтукаев Асламбек. Цуьнан иллеш муьлххачу герзал нуьцкъал ду (чеченский) // Даймохк : газета. — 2005. — № 52. — С. 3.
  • Гайтукаев Асламбек. Халкъан дог схьадилли илланчин озо (чеченский) // Гумс : газета. — 2005. — № 60-61. — С. 5.
  • Кузаев Махьмуд. Нохчийн илланча (чеченский) // Хьехархо : газета. — 2006. — № 24(48). — С. 6.
  • Асламбеков Г. Валид — вайн дозалла (чеченский) // Даймохк : газета. — 2010. — № 70. — С. 3.
  • Саралиева Табарик. Шен башхачу озаца адмийн дегнашка кхийдарг (чеченский) // Даймохк : газета. — 2010. — № 70. — С. 3.