Бексултанов, Ӏумар Ахьматсултанан воӀ

1937 шеран 20 октябрехь Чечан-Эвлахь вина. Да тракторист вара, нана Марьям — цӀера хӀусамнана йара. 944 шеран 23 февралехь махках бохучу хенахь, нана луларчу йуьртахь гергарчарна хьошалгӀа йахана хиллера, цундела йухайан аьтто ца белира цуьнан. Ӏумара иза 1960 шарахь бен ца карийра. Ӏумар шен деца а, жимаха йолчу йишица а ГӀиргӀазойчу кхечира. Рудникехь болх беш хилла да, кестта силикозах велира. Бераш Беловодски эвлара берийн цӀентӀе дӀаийцира. ЧӀогӀа гӀелвелла хиларна, йалх шо долу Ӏумар схьаэца ца туьгуш бара, амма берийн цӀен директоро Алексеева Александра Ивановнас шен дехха жоьпаллица иза схьаийцира. 1946 шарахь Ӏумар Панфиловка эвлара ворхӀ шеран ишкол йолчу берийн цӀентӀе дехьаваьккхира. Шо даьлча цуьнан йиша а дехьайаьккхира цуьнаца цхьаьна^[4].

Хин волчу композиторан уггаре хьалхарчу музыкальни тешарех цхьаъ хилира оьрсийн меттан а, литературин а хьехархочо Голдовский Юрийс дездечу деношкахь фортепиано тӀехь Штраус Иоганнан вальсаш лакхар. ДоьалгӀачу классехь Ӏумар Металлов Борисан куьйгаллица ишколан синтархойн оркестрехь труба локха йолавелира^[4].

1953 шарахь, ишкол чекхйаьккхинчул тӀаьхьа, Фрунзе гӀалин музыкально-хореографически училищехь Вайндорф С. М. трубин классе деша хӀоьттира. Цхьа шо даьлча, могушаллица доьзна, трубин классера вотанийн гӀирсаш тӀехь ловзаран классе деша дехьавелира^[1]. 1956 шарахь композицица деша волавелира кружкехь, иза вовшахтоьхна хилла Ленинградан консерватори чекхйаьккхинчу композиторо а, пианисто а Окунев Германа^[5]. Бексултановн произведени хьалхара публични лакхар 1968 шарахь училищан отчетни концертехь хилира, цигахь лекхира цуьнан скрипкин а, оркестран а лерина долу «Скерцо»^[4].

1957 шерера 1959 шо кхаччалц Феферман Борисан куьйгаллица ГӀиргӀазойн халкъан пондарийн оркестрехь вотанийн гӀирсаш тӀехь лекхна цо, Окунев Г. Г. композицица шен дешар дӀа а хьош^[1]. Оркестрехь цо шен говзалла лакхарчу тӀегӀанехь гайтира, иза вовшахтухуш волу стаг хилар а хааделира: цкъа цхьана дийрижерна концерте ван аьтто ца белира, ткъа репертуар дагахь хууш волчу жимачу музыканто иза дӀайаьхьира. Цуьндела цуьнан белхан книжки тӀехь хьалхара баркалла йаздина^[4].

1959 шарахь Окунев Г. Г. рекомендацица Римский-Корсаковн цӀарах йолу Ленинградан пачхьалкхан консерваторе деша хӀоьттира. Схьаоьцу комиссис документаш схьаэца дуьхьал хилира, цхьа шо белхан стаж ца тоарна. Теоретико-композиторски факультетан декан волу Волошинов Викторна, и бала а, ГӀиргӀазойн ССР-н Оьздангаллин министерствон рекомендацин кехат хилар а хиича, жимачу стагана деша хӀотта гӀо дира^[4]. Теоретико-композиторски факультете, композиторан Евлахов О. А. классе дӀаийцира^[5]. Чекхдаккхаран экзаменехь профессор Евлаховс лакхара мах хадийра «Гамар» симфонически поэмин, билгалдоккхуш: «Муьлххачу а композиторан кхоллараллехь уггаре а мехала ду, хьалха-муьлха, къоман билгало хилар, ас доккхачу ирсаца билгалдоккху, сан дешархочун тамашийна кӀеда-мерза шен „Гамар“ симфонически поэмехь нохчийн халкъан эшарийн интонацеш гайта аьтто хилар»^[4].

1964 шарахь консерватори чекхйаьккхина^[1]. Даймахка йухавирзинчул тӀаьхьа республикин музыкальни училищехь хьехархочун болх бира, цул тӀаьхьа цуьнан директор хилира. 1966 шерера 1970 шо кхаччалц Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан филармонин исбаьхьаллин куьйгалхо вара. 1996 шарахь дуьйна — Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн институтан «Музыкальни дешар» кафедран доцент вара^[1].

1967 шарахь дуьйна ССРС-н композиторийн союзан декъахо хилла^[1]. 2014 шеран 6 декабрехь Соьлжа-ГӀалахь кхелхина^[4].

• Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н говзаллин хьакъ долу гӀуллакххо (1974)^[1]
• Нохчийн Республикин говзаллин хьакъ долу гӀуллакххо (2013)^[4][1]
• Нохчийн Республикин Оьздангаллин министерствон «Лакхара хьуьнарш бахьанашца» мидал (2012)^[2][3]

• балет «Кхо хьакха» (1963);
• Ленин В. И. 100 шо кхачарна лерина эпически оратори (дешнаш Мурзаев Н., 1968);
• симфони «Советийн Ӏедална тӀехьа» (1971);
• симфонически поэма «Ламанан дийцар» (1963);
• симфонически поэма «Гамар» (1964);
• «Пионеран увертюра» (1962);
• сюита «Сан хьоме мохк» (1963);
• сюита «Лирикин сурташ» (1966);
• «Бегашийн сюита» (1969);
• оркестрца фортепианона лерина концерт (1967);
• вокалан цикл «Шеран заманаш»^[1];
• Нохчийн Республикин шатлакхан илли^[3].

• Бексултанов У. А. Собрание сочинений / Молин Д.. — Оренбург: ИП Щербаков, 2015. — Т. 2. — 216 с. — 500 экз.