Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Нохчийн кухни

Нохчийн кухни (оьрс. Чеченская кухни) — нохчийн ламаста къоман кухни. Нохчийн кухнин бух бу: жижиг, хьонка, нехча, гӀабакх, кӀалд, хьаьжкӀа. Нохчийн даарийн коьрта компоненташ — кӀо берамаш, хох, саьрамсекх, бурч, хьожа йогӀу буц[1].

Нохчийн цхьаьна декъан ламастехь ду чӀерийлецар. ЧӀерех даарш нохчийн кӀезга дац. Керла баьккхина чӀара кхорзура; буура бакъийна чӀара ма-барра йа кхехкийна галнашца йа хьолтӀамашца, бепигца, ахьара хударца; кечдора башха даарш йайнах. А. С. Сулеймановс ма-йаздарра, нохчийн цхьаьна декъех олура «Ӏовхой»[2][3]), уьш беха хӀокху заманан ДегӀастан Хаси-Эвлан, Ӏовхойн, Бабайуртан кӀошташкахь[4].

Ламаста даарш

  • Хингалш — ахгоьрга деман даар буткъа бедах дина, италихойн кальцоне(оьр.)нохч. дагайоийта, чу кхехкийна шекарца гӀабакх йуллий[5].
  • Чӏепалгаш — гоьрга кӀен деманах(оьр.)нохч. дина, йукъа хох а, кӀалд(оьр.)нохч. а йоьллина хьокхам.
  • Жижиг-галнаш — галнаш кӀен деманах йа ахьарх йина, жижигца[5].
  • ТӀо-берам — тӀонца кӀалд, буу бепиг йа сискал чу а Ӏуттуш.
  • Йоьхь — къоман даар ахьарх, аьтна уьстагӀа дум саьрамсекхаца а, хохаца уьстагӀа йоьхьа чу боьллина. Йоьхь кхехкадо хи чохь эха сахьтехь гергга. Хьалха дуьллу саьрамсекхан берамца, галнашца йа хьолтӀамашца, йа далнашца йа хьокамца.
  • Сискал — ахьаран бепиг[5].
  • Жижиг-чорпа[5].
  • Кхерзана-жижиг[5].
  • Дакъийна-жижиг[5].
  • ХьолтӀмаш — ахьарх дина овголгаш, йукъа нит боьллина.
  • Далнаш — нохчийн чуда, буьда дум а, хох а боьллина.
  • БӀараш — уьстагӀан зорх чу атарш йоьхкина.
  • Ахьар-хьовла.
  • Дема-хьовла.
  • Гарзни-хьовла — гарзнех дина хьовла.
  • ГӀаймакхаш — нохчийн ламаста даар, лаьтта ахьарх йа деманах, хӀоа, шекар, туьха, сода, шура, хьелийн даьтта йа маргарин, моз а тухий.
  • Худар — деман, ахьаран, дуган худар кӀалдца.
  • КӀалд-даьтта — кӀалд даьттанца.
  • Хьонка.
  • Виета — нохчийн къоман даар виетан хушшах. Йуькъа масса, хьерахь аьхна деттина йа дакъийна виетан хушшах. Нохчаша иза дукха хенара леладо токхе даар санна а, дарбанна а[6].

Суьрташ

Деман-ховла
Сискал а, тӏо-берам а
Хингалш
Жижиг-галнаш

Билгалдахарш

  1. ↑ Блюда чеченской кухни. www.prelest.com. Женский журнал «Прелесть». ТӀекхочу дата: 2025 шеран 17 август.
  2. ↑ Вагапов, Ӏ. Д. К происхождению некоторых чеченских названий рыб, земноводных и связанных с ними понятий(оьр.). — 2012. Архивйина 2023  шеран  7 январехь.
  3. ↑ З. А. Тесаев. Чеченская «география» XV века, составленная по данным ученого-богослова и путешественника Аздина Вазара. — Грозный: АО ИПК «Грозненский рабочий», 2018. — 256 с.
  4. ↑ З. И. Хасбулатова. Пища в семейно-бытовой обрядности чеченцев и ингушей // Новые материалы по археологии и этнографии Чечено-Ингушетии / В. Б. Виноградов (ответственный редактор), Х. М. Мамаев, М. Б. Мужухоев. — Гр., 1987. — С. 88. — 115 с.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 «Чеченцы: история и современность» / Составление и общая редакция Ю. А. Айдаева. — М.: «Мир дому твоему», 1996.
  6. ↑ Чечня. Чеченский "взнос" в импортозамещение: чеченский "Сникерс" - "Вета (Виета)". checheninfo.ru (2022 шеран 30 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 17 август.

Литература

  • Карасаев А. Т., Мациев А. Г. Русско-чеченский словарь. 40 тыс слов. 1978. Изд-во Русский язык».
  • «Чеченцы: история и современность» / Составление и общая редакция Ю. А. Айдаева. — М.: Мир дому твоему, 1996. — 352 с.
  • Антология. «Чеченская Республика и чеченцы. История и современность». — М.: Наука, 2006. — 576 с. — ISBN 5-02-034016-2.
Нохчийн кухни РУВИКИ.Медиа чохь

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш