Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Сапаров, Iела Хьамидан воӀ

Сапаров, Iела Хьамидан воӀ (1963 шеран 13 сентябрь, Соьлжа-ГӀала) — Россин исбаьхьалча[1], ГӀалгӀайн Республикин халкъан исбаьхьалча (2007)[2], Нохчийн Республикин хьакъволу исбаьхьалча (2018), Россин исбаьхьалчийн декъахо (2013)[1]. Къилбаседа Кавказехь хи тӀехь сурт дилларан ламастан малхбален техника — эбру карайерзийна а, иза гӀарайаьккхина а, хьалхарчу говзанчех цхьаъ ву[3][4].

Биографи

Вина 1963-чу шеран 13 сентябрехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Соьлжа-ГӀалахь[1]. 1980-чу шарахь Чечан-Эвлахь йуккъера школа а, Соьлжа-ГӀалахь берийн исбаьхьаллин школа а цхьана хеннахь чекхйаьккхира. 1981–1983 шерашкахь советийн эскаран могӀаршкахь гӀуллакх дина[5]. ТӀемлойн гӀуллакх чекхдаьккхича, В. М. Васнецовн цӀарах долчу Абрамцевн исбаьхьаллин-промышленни училищехь(оьр.)нохч. «дечиг кечдаран исбаьхьалла» декъехь дешна. 1996 шарахь чекхйаьккхина Нохчийн пачхьалкхан педагогически университетан(оьр.)нохч. исбаьхьаллин-графикан дакъа[5]. 1997–2007 шерашкахь Соьлжа-ГӀаларчу берийн исбаьхьаллин школехь хьехархочун болх бира[5], иштта берийн сурт дилларан а, эбру говзаллин а урокаш дӀахьора[4].

1999 шарахь Польшехь Ян Матейкон цӀарах йолу Краковн исбаьхьаллин академин(оьр.)нохч. паргӀат ладогӀархо вара[5]. 2000–2003 шерашкахь Стамбулехь (Туркойчохь) вехаш а, болх беш а вара, цигахь студентийн культурин а, исбаьхьаллин а центрехь хи тӀехь сурт дилларан шира малхбален говзалла — эбру Ӏамош вара[2][3]. Туркойчохь волчу муьрехь шен акварелан белхийн ворхӀ гергга персоналан гайтам вовшахтуьйхира[2].

Кхолларалла

Сапаров ӏелас болх бо жанрийн а, техникийн а шуьйрачу спектрехь: живописехь, графикехь, пейзажехь, портретехь, карикатурехь, дечиг агарехь, эбрехь[1][4][6].

Соьлжа-ГӀалахь Республикин культурин а, исбаьхьаллин а центрехь Сапаровс Къилбаседа Кавказехь дуьххьара йовзийтира шен долара экспозици, шена йукъахь эбрун техникехь кхоьллина шовзткъе сов говзар а йолуш[2]. Хи тӀехь шен графикин а, суртдилларан а белхашкахь говзанчас адаптаци йина класикин туркойн технологи нохчийн къоман культурин мотиваш, орнаменталистика а, Ӏаьрбийн каллиграфи а дӀакхачорна[6][4].

Суртдиллархо шуьйра вевзаш ву портретан жанран а, сатирикин графикин а говзанча санна, цо кхоьллина нохчийн историкин гӀуллакххойн а, фольклоран турпалхойн а цхьа могӀа портреташ (царна йукъахь «Бенойн БойсгӀар» а, «Гихтара Таймасха» а белхаш а болуш)[6]. 2008 шарахь цо йаздина «Ӏабдул-Вахьаб-Хьаьжин портрет» (холст, даьтта, 61×51 см), иза Нохчийн Республикин Къоман музейн фонде Ӏалашдан схьаэцна[1].

Сапаровн белхаш рожехь гойту республикин а, Йерригроссин а, дуьненайукъара а исбаьхьаллин гайтамашкахь, царна йукъахь регионашна йукъара «Кавказан суртдиллархой ламанан ГӀалгӀайчоьнах лаьцна» пленэр-гайтам а болуш[7].

Кхоллараллин мах хадор а, критика а

Ислаьхьалладовзархоша а, музейн говзанчаша а билгалдоккху Сапаров Ӏелин исбаьхьаллин диапазонан дукхасабалар, цигахь цхьаьнатуьйсу академин суртдиллар, декоративан-прикладной исбаьхьалла , сатирикин графика а, эбрун наггахь бен ца хуьлу техникаш а[1][3][4].

Говзанчин портретан полотнаш талларехь (масала, «Ӏабдул-Вахьаб-Хьаьжин портрет»), талламхоша билгалйоккху авторо исторически фотоисточникашца ма-дар-дарра тера хилар латторхьама позин монументаллалла, графикин говзалла а, беснийн къоьзалла а ларйан гӀерташ хилар[1]. Исбаьхьалладовзархоша иштта билгалйоккху Къилбаседа Кавказехь эбру исбаьхьалла гӀарайаккхарехь цуьнан керлачу хьесапийн дакъа а, ламастан кавказан этнокультурин мотиваш малхбален каллиграфица цхьаьнаэхар а[6][5][4].

СовгӀаташ а, цӀерш а

  • ГӀалгӀайн Республикин халкъан исбаьхьалча (2007)[2][7];
  • Нохчийн Республикин сийлахь исбаьхьалча[1];
  • Россин исбаьхьалчийн бертан декъахо (2013)[1].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Портрет Абдул-Вахаб Хаджи — Сапаров А. Х.(бил-боцу.). Цифровой проект «Артефакт» (Министерство культуры РФ). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 В Грозном впервые на Северном Кавказе состоялась презентация работ, выполненных в технике Эбру(бил-боцу.). ИА «Грозный-информ». ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  3. ↑ 1 2 3 Картины на воде(бил-боцу.). Российская газета. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 Необычный стиль обычного чеченского художника. ЧГТРК «Грозный». ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 Этнокультурный код героизма в картине В. Умарсултанова «От Терека до Берлина»(бил-боцу.). КиберЛенинка. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  6. ↑ 1 2 3 4 Эбру на земле Нохчийчоь(бил-боцу.). ИА «Чечня Сегодня». ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  7. ↑ 1 2 Художники к 15-летию образования Республики Ингушетия(бил-боцу.). Официальный сайт Республики Ингушетия. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.

Литература

  • Бойцова Т. И. Изобразительное искусство Чеченской Республики / Хабарова М. В.. — Грозный: АО Издательско-полиграфический комплекс «Грозненский рабочий», 2018. — С. 200. — 256 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-4314-0326-2.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш