Айдамиров, Абузар Ӏабдулхьакиман воӀ

Айдами́ров Абуза́р Ӏабдулхьаки́ман воӀ (1933 шеран 29 октябрь, Мескита, Нажи-Йуьртан кӀошт2005 шеран 27 май, Мескита, Нохчийн Республика)[1] (шира хьосташца — 1933) — 2005 шеран 27 май) — советийн а, нохчийн а йаздархо, поэт, нохчийн литературин классик. Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан йаздархо (1977), Нохчийчоьнан йадархойн бертан председатель (2004—2005)[2][3].

Биографи

Нохчий арабохучу хенахь болх беш вара аренашлелочу бригадехь учётчик, ишколан библиотекарь, совхозан коьрта бухгалтеран гӀовс. Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийначул тӀаьхьа даймехка цӀавирзира[4].

1957—1987 шерашкахь шен дай баьхнчу йуьртахь нохчийн меттан а, литературин а хьехархо болх бина.

1963 шарахь чекхйаьккхира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан хьехархойн институтан историн-филологин факультет. 1964 шарахь йукъаийцира ССРС йаздархойн бертан декъа. 1967—1969 шерашкахь дийшира ССРС йаздархойн бертера Лакхара литературин курсашкахь. 1969—1989 шерашкахь вара Нохч-ГӀалгӀайн АССР Йаздархойн бертан урхаллин декъахо. Дуккха а шерашкахь хьехархойн болх барна лакхара правительствон совгӀаташ дина[4].

30 шарахь Нажи-Юьртан кӀоштан кхеташонан депутат хилла. 1989—1993 шерашкахь, Нохчийчохь Ӏедале Дудаев Джохар валлалц — РСФСР Лакхара Кхеташонан депутат. 2004 шарахь, Нохчийн Республикин йаздархойн бертан хьалхарчу гуламехь, иза йуха денйинчул тӀаьхьа, хаьржира председатель оцу йаздархойн кхолламе[4].

Айдамирова Машар иштта йу йаздархо.

Кхолларалла

Айдамиров Абузаран хьалхара дийцар зорба тоьхна 1957 шарахь.

Айдамировс 1970-гӀа шерашкахь йазйина байташ тӀаьхь, Димаев Ӏелин музыкица, тӀаьхьа лелийра Нохчийн Республика Ичкерин хӀост санна. Ша Айдамировс тоъал йемаллица элира Ичкерин ражах лаьцна[5].

Айдамировн авторалла долуш ду историн кхо жайна XIX бӀешеран кавказан тӀамех лаьцна: «Йеха буьйсанаш», «Лаьмнакара ткъес», «Дарц». Романаш гочйина Ӏарбийн, туркойн, французийн, кхечу европин меттанашка.

Айдамировн уггаре ладаме кхоллам лору кхаа жайнех хьалхара роман — «Йеха буьйсанаш». Кхоллам итт шарахь йаздархочу стоьлан гӀуткхийн чохь латтина, иза реза ца хиларна хийцамаш бан ССКП обкоман ма луъу. Роман дуьненна гира 1972 шарах, йехачу заманахь ца магийна йара. Оьрсийн матте иза йаьккхира 1996 шарахь, ткъа 1998 шарахь арайаьлла Ӏарбийн маттахь.

Иэс

  • 2006 шарахь дӀайиллира А. Айдамировн литературин-мемориалан музей.
undefined
  • 2008 шарахь Соьлжа-ГӀалара Б. Хмельницкийн ураман цӀе хийцира А. А. Айдамировн урам аьлла[6].
  • Айдамировн урамаш ду Девкар-Эвлахь[7], Ишхой-Йуртахь[8], Жалкхехь[9] ЧӀулга-Йуртахь, кхи цхьа могӀа йарташкахь.
  • 2013 шеран 30 октябрехь А. А. Айдамировн 80 шо кхачарна цуьнан цӀе йелира Нохчийн Республикин къоман библиотекин[10].
  • Айдамиров Абузаран бюст хӀоттийна 2018 шеран ноябрехь «Кириллицин керт» йаздархой оьздангаллин-историн комплексан аллехь[11], Джалка[12].
  • Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн университето хӀора шарахь дӀахьо «Айдамировские чтения» цӀе йолу Дуьненайукъара Ӏилманан-практически конференци, нохчийн литературин бухбиллархой волу Айдамиров Абузаран кхоллараллина лерина[13].

Библиографи

undefined
undefined

СовгӀаташ а, цӀераш а

  • Къинхьегаман ЦӀен Байракхан орден (17.06.1981);
  • Къаьмнийн ДоттагӀаллин орден (15.08.1991)[15];
  • Нохч-ГӀалгӀайчоьнан халкъан йаздархо (1977);
  • «ССРС дешаран отличник» (1985);
  • Нохчийн пачхьалкхан университетан сийлах профессор (1993);
  • НР Ӏилманийн академин сийлахь академик (1993);
  • «РСФСР дешаран отличник» (1997);
  • «Нохчийн Республикин Халкъан хьехархо»;

Билгалдахарш

  1. Кусаев А. Писатели Чечни. — Грозный: ИПК Грозненский рабочий, 2011. — 720 с. — 11 000 экз. — ISBN 978-5-4314-0029-2.
  2. В Доме печати почтили память народного писателя ЧР А. Айдамирова. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 15 сентябрь. Архивйина 2019 шеран 20 октябрехь
  3. История Союза писателей Чеченской Республики Архивйина 2014-10-22 — Wayback Machine
  4. 1 2 3 Абузар Айдамиров. checheninfo.ru (2013 шеран 28 август). ТӀекхочу дата: 2017 шеран 16 ноябрь. Архивйина 2019 шеран 18 майхь
  5. Законодательство по джихаду. Часть третья — Радио Свобода. ТӀекхочу дата: 2007 шеран 3 май. Архивйина 2008 шеран 3 декабрехь
  6. Улица им. Б. Хмельницкого переименована в улицу имени Абузара Айдамирова. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 14 ноябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2017 шеран 14 ноябрехь
  7. Почтовый индекс улица Айдамирова, с. Толстой-Юрт. index.kodifikant.ru. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 16 ноябрь. Архивйина 2019 шеран 23 октябрехь
  8. Улица Айдамирова на карте Ишхой-Юрта. mapbase.ru. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 16 ноябрь. Архивйина 2019 шеран 8 декабрехь
  9. Айдамирова улица в селе Джалка на карте. mapkarta.ru. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 16 ноябрь. Архивйина 2017 шеран 17 ноябрехь
  10. История библиотеки – ГБУ «Национальная библиотека Чеченской Республики им. А.А. Айдамирова»(бил-боцу.). chechenlibrary.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 29 январь.
  11. Улица имени Абузара Айдамирова(бил-боцу.). cbsnozhay.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 29 январь.
  12. Улица Айдамирова. yandex.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 29 январь.
  13. Всероссийская научно-практическая конференция «Айдамировские чтения» с международным участием — КНИИ РАН — Официальный сайт(бил-боцу.). kniiran.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 28 январь.
  14. На пути увековечения памяти А.Айдамирова Архивйина 2014-08-26 — Wayback Machine
  15. «Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», № 34 за 1991 год, ст. 976

Литература

  • Муса Гешаев. Знаменитые чеченцы. — М.: Мусаиздат, 2006. — Т. 4. — С. 92—125. — 708 с. — 2000 экз.
  • Чагаева Тамара. Литературно-географический атлас Чеченской Республики. — Нальчик: ООО Тетраграф, 2018. — С. 34—38. — 440 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-00066-153-6.

Хьажоргаш