Ямадаев Сулим Бекмирзин воӀ

Дуьххьарчу нохчийн тӀамехь иза тӀом беш вара НРИ-н агӀор^[1]. Уггаре жимачу бригадин инарлийн(оьр.)нохч. цхьаъ хилла^[2]. «Коммерсантъ»(оьр.)нохч. газето йаздарехь, 1995-чу шарахь Масхадов Аслана Ямадаев Гуьмсан фронтан куьйгалхо хӀоттийра, цо Басаев Шемалан отряд Соьлжа-ГӀалахь гонах кӀелхьарабаьккхинчул тӀаьхьа^[3][2]. Иштта 1996-чу шеран августехь Ямадаева Басаев Соьлжа-ГӀалахь шолгӀа кӀелхьараваьккхинарг а билгалдо^[2]. Дуьххьара нохчийн тӀом чекхбаьлча Гуьмсе вежарийн ЯмадаевгӀеран куьйга кӀел йисира.

1998-чу шеран аьхкенан заманахь ваххӀабитийн а, муфти Кадыров Ахьмадан гергарчу нахана йукъахь хиллачу бытовой бартбоцарна бахьанехь Кадыровн гергарчу наха вежарийн ЯмадаевгӀерга гӀо дийхира. Сулима шен ницӀкъашца республикехь ваххӀабизмна дуьхьал кампанин болам буьйра.

1998-чу шеран 4—15 июлехь Гуьмсехь Ямадаевс куьйгалла деш йолчу къоман гвардин батальонна(оьр.)нохч. а, шариӀатан гвардина(оьр.)нохч. а йукъахь тӀом хилира. 1998-чу шеран 20 июлехь Масхадова шариӀатан гварди дӀайаьржийра.

1999-чу шеран 6 январехь Сулим Ямадаевна тӀелетар дира. Кортахь осколочни чевне а хилла, иза больнице вигира. Масех де даьлча, меттигерчу телевиденехь дийцар деш, цо тӀелетар даран бехк ваххӀабиташна биллира.

ШолгӀа нохчийн тӀом болалуш дуьйна Сулима шен гӀоьнчашца цхьаьна Гуьмсе ваххӀабитийн тӀелетарех ларйора. Федералан ницӀкъаш кхаьчча, иза шена тешаме волчу 5 эзар гӀоьнчашца цхьаьна царна агӀор ваьлла.

1999-чу шеран 11—12 ноябрехь дӀабихьинчу дийцарийн жамӀехь ЯмадаевгӀера Гуьмсе цӀий дӀаоьхуш доцуш федералан ницӀкъийн куьйга кӀел йелира^[4].

2000-чу шеран 16 май кхачале вежарийн ЯмадаевгӀеран отрядийн декъашхой Россин эскаран ницӀкъашца цхьаьнакхетта, Нохчийн Республикин комендатурехь нохчийн РОН (башха Ӏалашонан рота) кхолла йолийра.

2002-чу шеран 15 майехь Ямадаев Нохчийчоьнан тӀеман комендантан Сергей Кизюнан(оьр.)нохч. заместитель хӀоттийра.

2003-чу шеран мартехь дуьйна — «Восток» батальонан командир. 2003—2006 шерашкахь Ямадаевс куьйгалла деш йолчу батальоно 400 тӀемалол сов вайнера. 2004-чу шеран 16 апрелехь Тезен-Кала эвлан гонахь батальоно кхечу мехкара тӀемалойн куьйгалхо Абу аль-Валид(оьр.)нохч. вийра. 2006-чу шарахь «Восток» батальонан тӀеман гӀуллакххоша Ливанехь машар латторан миссехь дакъалаьцна, Россин тӀеман инженерашна кхерамазалла Ӏалашйора.

2004-чу шарахь Россин Федерацин ТӀеман НицӀкъийн Йукъараэскаран академехь(оьр.)нохч. деша ваьлла, 2007-чу шарахь иза чекхйаьккхина. 2005-чу шарахь Россин эскаран подполковник дарж делира цунна^[5].

2005-чу шеран 30 апрелехь Сулимна «Россин Федерацин Турпалхо» цӀе йелира. СовгӀат даран кхеташо 2005-чу шеран июлехь къайлаха дӀайихира, указан текст хаамийн гӀирсашкахь кепатохна йацара^[6].

2005-чу шеран 4 июнехь Бороздиновски станицехь (Нохчийчоьнан Шелковскан кӀошт) «Восток» отрядан цхьана тӀемалочун да вийнина хьакъехь хаам хилира. Коьрта бахархой жӀайхой болчу станице хилларг талла а, терго йан а отряд дӀабахийтира. Хиллачу хьолан бахьанаш девзинчул тӀаьхьа отряд станицера дӀабаьлла. Цул тӀаьхьа меттигерчу бахархоша дийцарехь, маскаш тӀехь а, «Восток» батальонан формех тера форма тӀехь а болчу наха станицина тӀелетар дира. Цу тӀелетаран жамӀехь диъ цӀа дӀадагийна, цхьаъ меттигерчу бахархойх вийнина, кхин 11 стаг хаам боцуш дӀабевлла.

2005-чу шеран октябрехь Соьлжа-ГӀалин гарнизонан тӀеман судо ротан командир Мухади Азиев шен гӀуллакхан ницӀкъаш дӀасабаха лелорехь бехке хилар тӀедиллина, цунна кхаа шарна шартца маршонехь дӀаваккхаран кхел йира. Ямадаевна шена бехкаш тӀебехкина бацара^[7]. Станицин бахархоша Россин Федерацин Дуьхьалонан министраллина моральни зуламан компенсан хьакъехь дӀабеллачу искех 2007-чу шеран февралехь Москохан Пресненски суьдо башлам бира^[8].

2006-чу шеран гуьйренан заманахь, жижигкомбинат латтачу лаьттан декъан долахочо Сулим Ямадаеве а, Рамзан Кадырове а дӀавирзинчул тӀаьхьа, Рамзана Сулимега «Самсон» ООО-на(оьр.)нохч. а, «Салолин» ОАО-на а йукъахь долахь долу хӀума дӀасайекъаран хьал талла дийхира. Цу Ӏалашонца 14 сентябрехь Ямадаев тӀемалойн тобанца Москохера Петарбухе дӀавахара. 15 сентябрехь уьш «Самсон» заводан территорина чу а бахана, Москохан индустрин банкан(оьр.)нохч. куьйгалхочун вешин/йишин воӀ волчу директор Хамзат Арсамаковца дийцар дӀадихьира. Амма цо оьшучу документана куьг йаздира дацара^[9]. 2007-чу шеран 8 февралехь Нохчийчоьнан чохь вежарий Арсамаков Юнус а, Юсуп а дӀабехира; тӀаьхьа уьш байъина^[10].

2007-чу шеран мартехь «Самсонехь» хиллачу хиламан хьакъехь долу уголовни лелор дӀадаьккхира, агӀонаш вовшашца барт бина хиларна. Вежарий АрсамаковгӀер байъина хиларехь Ямадаевна тӀедиллинчу бехкан хьакъехь долу гӀуллакх иза велла хиларна бахьанехь дӀадаьккхира^[11].

2008-чу шеран 13 апрелехь, сиха леларан бакъонаш чӀогӀа талхийначу Кадыровн гергарчу стаган бахьанехь, Гуьмсан йуккъехь Терешкова цӀарах йолчу урамехь некъан хилам хилира. Цунна бахьанехь «Восток» батальонан ши тӀемало велла.

2008-чу шеран 14 апрелехь Гуьмсан гонахь «Кавказ» трассехь Ямадаевна а, Кадыровна а йукъахь бартбоцар хилира, шинна а кортежо вовшашна некъ дӀабита башлам бинчу хенахь. Ши сахьт даьлча, Рамзан Кадыровн омранца «Север» а, «Юг» а батальонаш, республикин ОМОН(оьр.)нохч., СОБР(оьр.)нохч., Ахьмад-Хьаьжа Кадыровн цӀарах йолу полк, Нохчийчоьнан МВД-н спецназ — йукъара 25 эзар стаг — гӀоттийра. Царна Гуьмсехь йолу «Восток» батальонан база блокада йира. Цу базехь 500 стаг гергга вара. ТӀемалошка Кадыровс куьйгалла деш йолчу агӀоне дӀабала омра дира, цунах Россин Федерацин Дуьхьалонан министраллин ГРУ-н «Восток» батальон шайн лаамца йита аьлла кхетадора. 15 апрелехь Кадырова халкъана хьалха Ямадаевна машарца лелаш болу бахархой байъина хиларна а, дӀабахьаран а бехк биллира. Цу хенахь Ямадаевн вашин Бадрудин дуьхьал Уголовни кодексан 318-гӀа статьяца («Ӏедалан векалана дуьхьал ницӀкъ лелор») уголовни гӀуллакх дӀадолийра. 19 апрелехь Ямадаева Кадыровна ишттачу преступленийн бехк биллира.

2008-чу шеран 12 майехь Сулим Ямадаев батальонна куьйгалла даран гӀуллакхера фактически дӀаваьккхира. Августехь иза федералан лахарехь ву аьлла кхайкхийра. Формальни бахьана 1998-чу шарахь предприниматель Усман Бацаев дӀавехар а, вийнинарг а цунна тӀедиллар хилира^[12][13].

2008-чу шеран 8 августехь, цу хенахь федералан лахарехь волу Сулим Ямадаев «Восток» батальонан ротан куьйгалхо волуш, ГРУ-н(оьр.)нохч. Ӏалашон кӀел Къилба ХӀирийчоьне дӀавахийтира. 9 августехь денна гуьржийн хьосташа Ямадаевн тӀемалойн а, гуьржийн тӀеман гӀуллакххойн а хьалхара тӀом хилла хилар билгалдира^[14]. Цу дийнахь суьйре Ямадаевн ротано Цхинвали йуьззина куьйга кӀел йаккхарехь дакъалаьцна. Цул хьалха цу гӀалахь гуьржийн а, Россин а эскаршна йукъахь чӀогӀа тӀемаш хилла.

13 августехь Ямадаевн ротано, Россин тӀеман тобан йукъахь йолуш, гуьржийн Гори гӀала куьйга кӀел йаьккхира^[15].

2008-чу шеран 21 августехь Россин Федерацин дуьхьалонан министра омра дина, тӀеман дарж дӀадоккхуш доцуш, иза запасе дӀавахийтира^[16].

22 августехь Нохчийчоьнан прокуратуро С. Ямадаев федералан лахарехь ву аьлла кхайкхоран сацам дӀабаьккхира, иза мича ву къастийна хиларна^[17].

24 сентябрехь Москохан йуккъехь махца тӀаьхьавийзиначу нахана Сулим Ямадаевн ваша Руслан вийра.

Цу хьолахь а, 11 ноябрехь Сулим лакхачу гӀуллакхе а вахийтина, ГРУ-н(оьр.)нохч. Таганроган бригадин командирна заместитель хӀоттийна хиларехь хаам хилира^[18].

2008-чу шеран ноябрехь «Восток» а, «Запад» а батальонаш йуьззина дӀайаьржийра. Цу сацамах Россин Федерацин Лаьттан эскарийн коьрта куьйгалхочун заместитель, генерал-полковник Владимир Молтенскойс(оьр.)нохч. Нохчийчоьнан президент Рамзан Кадыровца йолчу кхеташонехь кхайкхира.

2008-чу шеран 22 ноябрехь Ямадаева «Новая газета» газетан журналисташна интервью делира. Цо Кадыровца долчу бартбоцарех а, иза вийна дӀаваккха Ӏалашонца Нохчийчоьнкара Москох цунна тӀаьхьа башха тоба дӀайахана хиларех а дийцира. 2008-чу шеран ноябран чаккхенгахь, ваша Руслан вийнинчул а, тӀелетар кечдеш хиларехь интервью динчул а тӀаьхьа, Ямадаев ӀЦЭ-не а вахана, Дубайхь дӀахӀоьттира^[4].

2009-чу шеран 28 мартехь Дубай гӀалан (ӀЦЭ) «Jumeirah Beach Residence» элитарни комплексан лаьтта кӀел йолчу гаражехь Сулим Ямадаев вийра. ТӀелетар динчу стага Ямадаевн букъах кхузза тоьхна.

Дубайн полицин куьйгалхочо инарла Дахи Хальфан Тамимс Ямадаев велла хилар официально тӀечӀагӀдира. ӀЦЭ-хь Россин генералан консул(оьр.)нохч., Нохчийчоьнкара Федерацин Кхеташонан декъашхо Зияд Сабсаби а тӀечӀагӀдира, Ямадаев 30 мартехь Дубайн Аль-Куз кашамехь дӀаволлина хилар^[19].

Дубайн полицо вийна дӀаваккхарехь шеко йолу масех стаг лаьцнера. Царех цхьаъ оьрси, важарш нохчий бара^[20]. ТӀаьхьа дерриг лаьцнарш дӀахийцира^[21]. 2009-чу шеран 5 апрелехь Дубайн полицин куьйгалхочо инарла Дахи Хальфан Тамимс преступленехь нийсса дакъалаьцна ши стаг — Махди Лорния (Иранан гражданин) а, Максуд-Джан (Таджикистанан гражданин) а — арест йина хиларехь, иштта Россин кхо гражданин а, Кхазакхстанан цхьа гражданин а дуьненайукъара лахарехь буй аьлла кхайкхор хила дезарехь хаам бира. Шеко йолу нах, церан йукъахь Россин Пачхьалкхан думан депутат Адам Делимханов (Рамзан Кадыровн гергара ваша), Интерполан(оьр.)нохч. гӀоьнца лахарехь буй аьлла кхайкхийра^[22]. Дубайн полицо иштта хаам бира, вийна дӀаваккхар динчу нахана пистолет Делимхановн цхьана Ӏалашхочо дӀабелла хиларехь; Ӏалашхочун цӀе кхайкхина йацара. Адам Делимханова шена тӀедиллинчу бехкашна провокаци аьлла цӀе йоккхуш, тӀаьхьалаттар лелош болчу нахана гӀо дан кийча хилар билгалдира^[23].

Сулим Ямадаев вийнинчул тӀаьхьа Рамзан Кадырова цунна 2004-чу шарахь шен да Ахьмад Кадыров вийнинарг тӀедиллира.

2009-чу шеран 10 апрелехь Россин Федерацин Арахьара гӀуллакхийн министраллин(оьр.)нохч. куьйгалхочо Сергей Лавровс Сулим Ямадаевна тӀелетар дина хиларехь ӀЦЭ-н Ӏедалера гергарчу заманахь официальни хаамаш кхочур дуйла хьоьгуш хилар билгалдира^[24].

4 майехь Сулиман ваша Ӏиса Ямадаева(оьр.)нохч. прессина хаам бира, шен ваша ваха волуш, вортах хиллачу чевнел тоьллуш а, къамел дан долийна а хиларехь^[25].

1996-чу шарахь дуьйна Сулим Ямадаевна, эггара кӀезигчу хьесапехь, 19 гергга тӀелетар дина.

ЯмадаевгӀеран доьзалера болчу хаамца, Сулим Дубайн цхьана больницехь а волуш, могашалла диках йолуш вара. Гергарчу наха тӀечӀагӀдарехь, цул тӀаьхьа иза Россе йухаверза везаш вара.

2010-чу шеран 13 апрелехь Ӏиса Ямадаева прессина Сулиман госпиталехь даьккхина сурт делира. Ӏиса Ямадаева шен ваша тӀелетаран жамӀехь кӀелхьараваьлла а, тӀаккха а дарба деш а ву аьлла тӀечӀагӀдора^[26].

2010-чу шеран 16 июлехь Дубайн Ӏедало официально Сулим Ямадаев 2009-чу шеран 28 мартехь динчу тӀелетаран жамӀехь велла хилар тӀечӀагӀдира^[27].

2010-чу шеран 23 августехь Ӏиса Ямадаева хаам бира, ЯмадаевгӀеран доьзалан сацамца Сулим вахар лардарна йолчу аппаратера дӀаваьккхина, цунах иза велла хиларехь^[28].

Дубайн прокуратуро Интерполан гӀоьнца дуьненайукъара лахарехь вийна дӀаваккхарехь дакъалаьцна хиларна шеко йолу Россин ворхӀ гражданин кхайкхийра: Адам Делимханов, Зелимхан Мазаев, Элимпаша Хацуев, Салман, Турпал а, Марван КимаевгӀер а, иштта Рамазан Мусиев. Россехь цу гӀуллакхца хӀокху гражданийн уголовни лелор дӀадахьанза дисира.

2010-чу шеран апрелехь Дубайн судо Махди Лорния а, Максуджон Исматов а берриге вахаран мур маршонехь дӀабаьккхина латорна кхел йира. Амма 2010-чу шеран декабрехь апелляцин судо таӀзар 27 батта маршонехь дӀабаккхарца хийцира. Мур чекхбаьлча, уьш дӀахийцина а, мехкара арабаьхна а хилла^[29][30].

Адам Делимханов дуьненайукъара лахарера 2012-чу шарахь дӀаваьккхира.

Зелимхан Мазаев Ямадаевн гӀуллакхца Россехь кхел йина вацара, амма разбойна а, терроризмна гӀо дарна а кхел йина вара. 2025-чу шарахь иза шартца хьалххе дӀахийцира.

Элимпаша Хацуев Руслан Ямадаев вийна дӀаваккхарахь гӀо дина хиларна Россехь кхел йина вара.