Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Нохчийчоьнан хӀост

Нохчийн Республикин пачхьалкхан хӀост (оьрс. Герб Чечни) йу Нохчийн Республикин официалан пачхьалкхан сийлалла. ТӀеэцна 2004 шарахь, йуьзина 2020 шарахь.

Сурт хӀоттор

Нохчийн Республикин официалан пачххьалкхан сийлалла, гуо бу, йуккхъехь лаьтта цхьаллин а, гуттаренна хиларан а къоман бустаман кепара сийлалла, цӀечу басрца йиллина. Лакхахь лаьмнаш ду, аьрру агӀора — вайнехан бӀов, аьтту агӀора — маьхкдаьттан бӀов. Дерриг иза кӀен кенашца гуо бина, тӀехула таж тиллина хӀостан ахбетто а, седо а.

№ 16 йолу 2020 шеран 23 мартан «Нохчийн Республикин пачхьалкхан хӀостах лаьцна» закон — РЗ тӀеэцна Парламенто, куьг йаздина Нохчийн Республикин куьйгалхочо.

ХӀостан сурт хӀоттор а, сурт а

Нохчийн Республикин пачхьалкхан хӀостах лаьцна йаздар

ХӀокху документо Нохчийн Республикин пачхьалкхан хӀост хӀоттадо, цуьнан сурт хӀоттор а, лелоран официалан низам.

Нохчийн Республикин пачхьалкхан хӀост ду Нохчийн Республикин официалан пачхьалкхан сийлалла.

Нохчийн Республикин хӀост — детин аренахь, детин шар кхо дист долуш: арахьара дист готта йу — сийна, шолгӀаниг - деши йу, нохчийн къоман бустаман цӀен гирдаца дӀайуьзна, чоьхьара дист — сийна, дешин шина тӀекӀела биллинчу кенаца дӀайуьзна, дозанца догӀуш дӀахӀоттийна, бухахь дехьа-сехьа гаьннаш а долуш, йалтан лергаш, царна йуккъехь лакхахь дашо ахбутт а, исс са болу седа а бу; шар йуккъехь дуьзна ду нохчийн къоман бустаман цӀен дакъалгца, цуьнан дехьа-сехьа, йукъарчу сийначу кога тӀехь лаьтташ, детин, сийна доза долуш, сийна тхов а болуш, кораш а, неӀ а йолуш, нохчийн гӀаролхойн бӀов а, сийна мехкдаьттан бӀов а, цунна тӀехула ло диллина ши сийна лаьмнийн лакхенаш ю.

Билгалонаш

ХӀост хӀотторан бухна тӀеэцна йу нохчийн къоман менталитетца(оьр.)нохч. а, таханалерачу дуьненахь нохчийн халкъан меттигца а догӀуш долу васталлин стилизаци йина сацам. ХӀост тӀехь лелийна йу лахахь йийцина символаш: Нохчийн къоман орнаментан хӀозо — Гуттаренна хиларан символ гойту. Йуккъера орнаментан элементо — Цхьааллин символ гойту. Исс са болу седано — нохчийн исс тукхум цхьаалла йолу халкъ хилар гойту. Кхоьш — нохчийн халкъан бахаман символ йу. Беттан сано — Ислам дин гойту. БӀов (гӀала) — нохчийн халкъан историн тӀаьхьенан символ йу. Мехкдаьттан вышкас — регионан промышленностан а, экономикин а потенциал гойту. Ламанан баххьаш — Нохчийн Республикехь уггаре лакхарчу ТӀуьйли-ломан символ йу.

Истори

Къилбаседа-Кавказан Ӏимаратан хӀост

1919-чу шеран сентябрехь нохчийн Ведана эвлахь имам Узун-Хьаьжас кхайкхийра Къилбаседа Кавказан маршо а, Къилбаседа-Кавказан эмират кхоллар а. Оцу пачхьалкхан йукъа йахара ДегӀастанан ламан кӀошташ, ламан Нохчийчоь а, ГӀалгӀайчоьнан дакъа а. Пачхьалкхан төттигъа дозанаш дацара, иза шариӀеатан бакъонаш тӀехь лаьтта монархи йара, ткъа идеологи панисламизм йара. Эмират къобалйира Азербайджано, Гуьржийчоьно, Туркойчоьно.

1919-чу шарахь эмирато арахийцира кехатан ахчанаш (кредитни билеташ) 5, 25, 50, 100, 250, 500 сом номинал йолуш. Кредитни билеташна тӀехь эмиратан эмблема йара.

Coat of arms of North Caucasus.svg

Эмиратан хӀост (эмблема) пирамида кепехь хӀоттийна йолу топ а, шаьлта а йара, царна тӀехула таж йолу хьаьжин чалма йара. Царна тӀехула терза дара, схьагарехь, нийсонан символ йу иза. Терзанан цхьаьна ченехь ГӀазотан баьццара бай дара боххьехь беттан са а болуш, ткъа вукху ченехь — йиллина жайна (схьагарехь, Къоран ду иза). ХӀостан лахарчу декъехь беттан са а, кхо седа а бара.

1920-чу шеран мартехь большевикин Ӏаткъамца Къилбаседа-Кавказан эмират дӀайаьккхира, Узум-Хьаьжа Кавказан муфтин дарже хӀоьттира, ткъа аьхка иза велира.

Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советан Социалистийн Республикин хӀост

6-чу кхайкхаман НГӀАССР-н Лакхарчу Советан VIII-чу кхин йоцучу сессис 1978-чу шеран 26-чу майхь тӀеийцира НГӀАССР-н керла Конституци. Пачхьалкхан символийн сурт оцу хенахь хиллачух кӀеззиг бен къаьсташ дацара. 1981-чу шеран 24-чу июлехь тӀеийцира ХӀостах лаьцна Положение, цуо хьалха хилла хӀост чӀагӀйира.

Нохчийн Республика Ичкерин хӀост

Нохчийн Республика Ичкери хӀост хилла сийлаллин сурт, корта хьала а айбина, дӀайижна борз. Борз лаьтта ахбеттан кепехь гоне йирзинчу къоман орнамент тӀехь, цуьнан лахарчу декъехь 9 седа бу, уьш богӀу нохчийн йукъараллин терахьца — тукхумашца. ХӀостан сурт хӀоттадо законаша; цхьана версица, хӀостан автор ву нохчийн исбаьхьалча Юшаев Султан. И хӀост дуьххьара йовзийтира 1990-чу шарахь Соьлжа-ГӀалахь хиллачу Хьалхарчу Нохчийн гуламехь. Дудаев Дегис, Дудаев Джохаран кӀанта шен интервьюхь дӀахьедина, хӀост йинарг шен нана, Алла Федоровна йара аьлла: "Алла Дудаева (хӀара кӀезиг девзаш долу бакъдерг ду) эскиз схьа а эцна, хӀинца девзаш долчу кепехь герб йиллина «Цо хьалахьаьжира Мауглиера Акеле, шен денчулла а инзаре йира борз»[1].

Chechen Republic of Ichkeria variant of arms 2.svg

Сийлаллаш

ХӀостан композицин буха биллина хотӀан сацам, иза богӀу къоман амалшца а, нохчий къоман меттигца хӀокху заманахь.

Нохчийн Республикин хӀостехь лелайо лахара сийлаллаш:

ХӀокху заманан Нохчийн Республикийн пачхьалкхан хӀост

2003 шарахь, харжамаш чекхбовлушехь, Кадыров Ахьмада болийра Нохчийн Республикин керла хӀост а, байракх а йаран болх. 2004 шеран 25 майхь Нохчийчоьнан пачхьалкхан кхеташоно къобал йира НР хӀостах лаьцна № 027-ГС Положени а, 2004 шеран 22 июнехь «Нохчийн Республикин пачхьалкхан байракхах а, хӀостах а лаьцна» № 125 Омарца чӀагӀйира НР Президентан д.кх. С. Абрамовс[2].

Coat of arms of Chechnya clean version.svg

2008 шеран 15 майхь Нохчийн Республикин Парламентан Халкъан Гуламо тӀеэцна «Нохчийн Республикин пачхьалкхан хӀостах лаьцна» N 23-рз закон. 22 майхь иза къобалдира Республикин Парламентан Кхеташоно.

2019 шеран 7 ноябрехь, НР Парламенто респуликин сийлалла тӀехь хийцам бан хьевсира. ХӀинца хӀостан сурт дуьллу детин турс тӀе ламастан французийн кепара. 2020 шеран 12 мартехь Парламенто тӀеэцна «НР пачхьалкхан хӀостах лаьцна» закон, 23 мартехь законна куьг йаздира Республикин куьгалхочо Кадыров Рамзана.

Билгалдахарш

  1. ↑ О геральдических символах Чечни (Мария Катышева) / Проза.ру. proza.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 февраль.
  2. ↑ Герб Чечни. www.heraldicum.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 февраль.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш