23 март
23 март — шеран 82-ра де (83-ра високосан шерашкахь) Григорийн рузманца. Шо чекхдала дисина 283 де.
1582 шеран 15 октябрь кхачале — 23 март юлианан рузманца, 1582 шеран 15 октябрера дуьйна — 23 март кхаччалц григорийн рузманца.
Ӏиданаш а, иэсан денош а
Хьажа кхин а: Категори:23 мартан Ӏиданаш
Дуьненанайукъара
Къоман
Динан
Католикалла
Православи[4][5]
- Ӏазапхочун Кондратан а, цуьнца: Киприанан, Дионисийн, Анектин, Павелан, Крискентан, Дионисийн, Викторинан, Викторан, Никифоран, Клавдийн, Диодоран, Серафионан (Серапионан), Папийн, Леонидан, Ӏазапхойн Хариессин, Нунехин, Василиссин, Никин, Галин, Галинин, Феодорин, дуккха а кхечеран иэс (258)[6];
- Ӏазапхойн Никомидин Кодратан, Саторинан, Руфинан, кхечеран иэс (III)[7];
- ша саннарг кхин йоцу Анастасия Патрикийн иэс (567—568);
- бакъволчу Павел Таганроган иэс (1879);
- сийлахӀазаппамять священномученика Димитрия Легейдо, пресвитера (1938).
Хиламаш
Хьажа кхин а: Категори:23 мартан хиламаш
- 1324 — Руман папас Иоанн XXII килсанах дӀакъастийна император Людовик (Людвиг) Баварин.
- 1743 — Лондонехь дуьххьара кхочуш йина Гендель Георган «Мессия» оратори.
- 1757 — британин эскарша схьайаьккхина Чанданнагар гӀала Малхбузен Бенгалехь ВорхӀшеран тӀеман гуран чохь.
- 1775 — Генри Патрикан Вирджинин гуламан хьалха вистхилар къамелаца «Маршо йа Ӏожалла».
- 1841 — Лондонехь Ричард Биэрда дӀайиллина Европехь хьалхара фотоателье. Шо хьалха иштта ателье йиллина америкахочо Александр Уолкотта Нью-Йоркехь.
- 1862 — Кернстаунехь Шенандоа тогӀенехь хилла хьалхара тӀом, америкин гражданийн тӀамехь, цкъа бен иэшам ца хилла инарла Джексонан шен карьерехь.
- 1876 — оьрсийн инженеро Яблочков Павела патент йаьккхина электрийн чиркханна.
- 1891 — дуьххьара лелийна бой футболан кевнашна тӀаьхь. Хилла иза Ингалсехь мехкан Къилбаседен а, Къилбен а футболан гулйина командийн матчехь.
- 1919 — Бенито Муссолинис Италин къовсаман барт кхоллар а, Миланехь митинг йоьдуш фашизман коьрта хьесапаш дуьйцар а.
- 1951 — Атлантикин Ӏапказ чохь америкин ТӀХӀН Douglas C-124 Globemaster хӀаваан кема дар.
- 1956 — кхайкхийна хьалхара исламан республика — Пакистан.
- 1966 — Румехь 400 шарахь дуьххьала хилла официалан цхьаьнакхетар руман папин а, архиепископан Кентерберийн.
- 1983 — хьалахецна «Астрон», советийн космосан ультрафиолетан телескоп.
- 1983 — къоман телевизионехь къамел деш, АЦШ Президента Рейган Рональда дуьххьара вист хилла СДИ инициативица.
- 1994 — Междуреченскан бухахь «Аэрофлот — Российн авиаасанаш» компанин А-310 авиабохам хилла.
- 2001 — орбитин станци «Мир» Тийна Ӏапказан къилба декъехь, Фиджи гӀайренашна гергахь бухадахийтар.
- 2003 — Нохчийн Республикин Конституци кхоьллина
- 2007 — Могадишохь ТрансАвиаЭкспорт авиакомпанин Ил-76 бохам.
- 2009 — токион Нарита аэропортехь компанин FedEx MD-11 бохам, 2 велла.
- 2019 — Кхазакхстанан коьрта гӀалин цӀе хийцина Нур-Султан аьлла (2022 шеран 17 сентябрехь меттахӀоттийна цӀе Астана).
- 2021 — Суэцан татол чохь бохам хилла контейнерашлелочу Ever Given кеманна.
Бина
Хьажа кхин а: Категори:Бинарш 23 мартехь
.jpg)
XIX бӀешо кхачале
- 1430 — Маргарита Анжуйн (йелла 1482), Игалсчоьн паччахь-аьзни-консорт Генрихе VI волчу хенахь (1445—1461 а, 1470—1471 а).
- 1749 — Пьер-Симон Лаплас (велла 1827), французийн математик, физик, астроном.
- 1763 — граф Ростопчин Фёдор (велла 1826), оьрсийн пачхьалкхан гӀуллакххо а, литератор а.
- 1770 — граф Толстой Пётр (велла 1844), Наполеонан тӀемаш болчу муьрехь оьрсийн тӀеман гӀуллакххо, инарла инфантерин тӀера.
XIX бӀешо
- 1821 — Писемский Алексей (велла 1881), оьрсийн йаздархо а, драматург а.
- 1826 — Минкус Людвиг (велла 1917), австрин композитор, Ӏад хьокху пондарча, дирижёр, деха шерашкахь ваьхна, болх бина Россехь.
- 1876 — Ильинский Григорий (тоьпаш тоьхна 1937), оьрсийн советийн филолог-славист, историк, археограф.
- 1881 — Мартен дю Гар Роже (велла 1958), французийн йаздархо, Нобелан совгӀатан лауреат (1937).
Оцу динахь бинарш
- Давлетмирзаев Муталип Ахмадович (1939 шеран 23 март) — РСФСРн а, ЧИАССРн а Халкъа артист, К. С. Станиславски цӀарах йолу РСФСРн Паччалкхан премин лауреат
- Акира Куросава (1910 шеран 23 март — 1998 шеран 6 сентябрь) — гӀарвелла японийн кинорежиссёр, сценарист, продюсер;
- Мусаев, Асланбек (1989 шеран 23 март) — нохчийн ийина кепар латархо.
Белла
Хьажа кхин а: Категори:Белларш 23 мартехь
XX бӀешо
- 1907 — Победоносцев Константин (вина 1827), оьрсийн пачхьалкхан гӀуллакххо, Александр III контрреформийн коьрта идеолог.
- 1918 — Казина Александра (йинчу хенахь Голенищева-Кутузова; йина 1837), оьрсийн йаздархо.
- 1923
- Водовозова Елизавета (йина 1844), оьрсийн берийн йаздархо, хьехархо, мемуархо.
- Туманян Ованес (вина 1869), эрмалойн поэт а, йаздархо а, йукъараллин гӀуллакххо.
- 1946 — Гилберт Льюис (вина 1875), гӀараваьлла америкин физикохимик.
- 1948 — Бердяев Николай (вина 1874), ойланча, оьрсийн философин «дешин бӀешеран» йукъавоьду.
- 1953
- Дюфи Рауль (вина 1877), французийн исбаьхьалча, фовизман векал.
- Лутс Оскар (вина 1887), эстонин йаздархо, драматург.
- 1961 — Бондаренко Валентин (вина 1937), советийн пилот-истребитель, ССРС космонавтин хьалхара тобанара, хьалхара кхелхина космонавт исторехь.
- 1963 — Вершигора Пётр (вина 1905), йаздархо, актёр, кинорежиссёр, партизанийн баьчча, Советийн Союзан Турпалхо.
- 1964 — Петер Лорре (вина 1904), австрин а, америкин а театран, кинон актёр, режиссёр, сценарихо.
- 1978 — Васадзе Акакий (вина 1899), гуьржийн актёр, театран режиссёр, хьехархо, ССРС халкъан артист.
- 1982 — Дунский Юлий (вина 1922), советийн киносценарихо («ГӀуллакхехь вара ши накъост», «Шахта № 8 хилам», «ӀиндагӀ»).
- 1983 — Лану Арман (вина 1913), французийн йаздархо, Гонкуровн совгӀатан лауреат (1963).
XXI бӀешо
- 2001 — кхелхина Мактаггарт Дэвид (вина 1932), канадин жигархо, Greenpeace дерригдуьненан экологин болам кхоьллинарг.
- 2002 — Котик Ян (вина 1916), чехин а, немцойн а исбаьхьалча, график.
- 2010 — Щербакова Галина (йина 1932), советийн а, российн а йаздархо, сценарихо.
- 2011
- Ликок Ричард (вина 1921), ингалсан кинооператор а, режиссёр-документалист а.
- Тейлор Элизабет (йина 1932), ингалс-америкин актриса, «Оскар» киносовгӀат шозза даьккхинарг.
- 2013 — Березовский Борис (вина 1946), российн Ӏилманча, хьуьнархо, политикин гӀуллакххо.
- 2015 — Ли Куан Ю (вина 1923), Республика Сингапуран хьалхара премьер-министр (1959—1990).
- 2022 — Олбрайт Мадлен (йина 1937), АЦШ пачхьалкхан секретарь 1997—2001 шерашкахь.
Билгалдахарш
- ↑ XX а, XXI бӀешерашкахь григорийн рузма хьалха йу юлиананчул 13 де-буьйса. Кхечу бӀешерашна григорийн а, юлианан а терхьаш кхин ду; нийса дехьадаккхархьама лело мега башха терхьийн конвертер.
- ↑ Международные дни. www.un.org (2015 шеран 6 январь). ТӀекхочу дата: 2020 шеран 13 январь. Архивйина 2020 шеран 19 апрелехь
- ↑ NATIONAL CHIA DAY — MARCH 23 — National Day Calendar. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 23 март. Архивйина 2022 шеран 23 мартехь
- ↑ 1 2 Старый стиль, 10 марта, Новый стиль 23 марта, четверг Архиван копи 2017 шеран 1 мартехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Православный церковный календарь
- ↑ 1 2 23 марта 2017 года // Православие и мир, православный календарь, 2017 г.
- ↑ [[:ru:s:Жития святых по изложению свт. Димитрия Ростовского/Март/10#Кеп:Только число|Страдание святых мучеников Кодрата и прочих с ним]] // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. VII: Март, День 10. — С. 198.
- ↑ [[:ru:s:Жития святых по изложению свт. Димитрия Ростовского/Март/10#Кеп:Только число|Страдание святого мученика Кодрата Никомидийского и с ним святых мучеников Саторина и Руфина и прочих]] // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. VII: Март, День 10. — С. 206.