2013 шо
| Григорианан рузма | 2013 MMXIII |
| Юлианан рузма | 2012—2013 (14 январехь дуьйна) |
| Юлианан рузма византийн эрица |
7521—7522 (14 сентябрехь дуьйна) |
| Рум йиллинчара дӀа | 2765—2766 (4 майхь дуьйна) |
| Жуьгтийн рузма |
5773—5774 ה'תשע"ג — ה'תשע"ד |
| Исламан рузма | 1434—1435 (5 ноябрь) |
| Шираэрмалойн рузма | 4505—4506 (11 августехь) |
| Эрмалойн килсан рузма | 1462 ԹՎ ՌՆԿԲ
|
| Цийн рузма | 4709—4710 (с 10 февраль) 壬辰 — 癸巳 Ӏаьржа саьрмик — Ӏаьржа лаьхьа |
| Эфиопийн рузма | 2005 — 2006 |
| ШирахӀиндин рузма | |
| - Викрам-самват | 2069—2070 |
| - Шака самват | 1935—1936 |
| - Кали-юга | 5114—5115 |
| Иранан рузма | 1391—1392 |
| Буддийн рузма | 2556 |
| Японин шераш дагардар | 25-гӀа шо Хэйсэй |
| Рузма чучхе | 102-гӀа шо чучхе |
2013 (ши эзар кхойтталгӀа) шо Григорианан рузманца — високосан доцу шо, долалуш долу шинарахь. Иза вайн эран 2013 шо ду, 13 шо 3 эзарлагӀа шерашкахь, 13 шо бӀешеран, 3 шо 2-гӀа иттаннаш шерашкахь XXI бӀешеран, 4 шо 2010-гӀа шерийн.
- Россера гуонахьара Ӏалам лардаран шо[1].
- Германин шо Россехь[2].
- «Цийн туризман» шо Россехь[3].
- Российн шо Нидерландашкахь а, Нидерландийн шо Россехь а[4].
- Кхооран шо Республикехь Беларусь[5].
- Киноан дуьненайукъара шо (ВКъКх)
2013 шо уггаре довха иттанна йукъадахна XIX бӀешеран йуккъера дуьйна, йалхолгӀачу меттигехь дара 2007 шерца цхьаьна, гойту Дерригдуьненан метеорологин кхоллам (ДМКх)[6][7].
Хиламаш
Россехь коьрта ставка йукъайаьккхира 2013 шарахь, цул хьалха Оьрсийчоьнан банко лелайора рефинансированин ставка ахчанан политикан коьрта инструмент санна
Хьажа кхин а: Категори:2013 шо
Январь
- 1 январь
- Российн йерриг регионашкахь йукъадаккха долийна универсалан электронан карта, цунна чохь ду дерриг аьлча санна документаш, царна йукъахь паспорт, машен лело удостоверени, СНИЛС, медицинин полис, новкъа лела билет, кхин а банкан карта[8].
- Украина председатель хилла ОБСЕ[9].
- Российн махкахь болх бан доладелла закон, цуьнца дихкина Ӏамеркан гражданашна российн бераш доладахар («Яковлев Димин закон»)[10].
- Ахъядов Ламберда говзаллин карьера йолийна 2013 шарахь, таханлерчу дийне кхаччалц 14-зза летта, 9 толам а баьккхина, 5 эшна, цо дакъалецира ACA, Professional League of MMA санна йолчу промоушенийн турнирашкахь.
- 5 январь — Вовшахтоьхначу Къаьмнийн Кхолламан Инарла Ассамблеян ноябрь баттахь бина сацам кхочушбарца доьзна, пачхьалкхан статус кхолламан тергамхочун пачхьалкхе йерзоран хьокъехь, омра арахийцира ПаластӀинин къоман администрацин (ПКъА) Махьмуд Ӏаббасан, ПКъА метта ПаластӀинин пачхьалкх цӀе лело йеза аьлла[11][12]; шеха М. Ӏаббаса пачхьалкхан президент ала аьлла омар дина[13][14]. АЦШ, Исраило, Норвегис, Швецис, Испанис и сацам къобал ца бина[15][16].
- 9 январь — Ливин парламенто сацам бина пачхьалкхан цӀе хуьйцуш Ливин Ӏарбийн Джамахирийа метта Ливи пачхьалкх аьлла[17].
- 11 январь — Малихь тӀом хиларна чолхе хьал дина, кхин а махка цуьнан правительствон дехарца чудалийна французийн эскаш[18].
- 11—12 январь — Чехин президентан харжамаш[19]. Шолг\а туре бевлла Милош Земан а, Карел Шварценберг а[20].
- 13 январь — Пакистанехь йолайелла «Миллионийн марш»: Исламабадехь бахара эзарнаш митинг йийриш теологан ТӀахӀир Къадрин куьйгаллица, харжамийн система хийцар дехарца, Ӏедал хийцар, махкахь йолу коррупцин феодалан система" орамера дӀайаккхар тӀедилларца[21].
- 14 январь — дӀайаьхна арабовлу визанаш дозанал арабовла Кубин гражданаш[22].
Компьютеран ловзарш
Киберспорт
Авиаци
Автомобилаш
Метрополитен
ЦӀерпоштнекъан транспорт
Шеран адамаш
Шеран адам Time журналан версица — Франциск, руман папа.
Нобелан совгӀаташ
- Физика — Питер Хиггс а, Франсуа Энглер а —"теоретикин механизм карорна, вайна гӀо деш йолу субатомийн дакъойн масса схьаяларх кхета, цуьнан хилар гайтира ЦЕРН-ехь хьалххе дуьйна лерина элементарни дакъа карорца".
- Медицина а, физиологи а — Джеймс Ротман, Рэнди Шекман, Томас Зюдхоф — «Везикуляран транспорт Ӏаморна (мембранни везикулашна чуьра хӀуманаш транспортировка) нисъеш йолу механизмаш»[23].
- Хими — Мартин Карплус, Майкл Левитт, Арье Варшель — «Чолхе химин системийн дуккхумасштабан моделировани кхиорна»[24].
- Литература — Элис Манро[25].
- Машаран совгӀат — Химин герз ца магоран кхоллам[26].
- Экономика — Юджин Фама, Петер Хэнсен, Роберт Шиллер — «Активашна мехийн эмпирически анализ йеш белхаш дарна»[27].
Бина
- 22 июль — Паччахьан кӀант Джордж Кембриджан, Британин паччахьан доьзал декъахо, Британин Ӏаршан когаметтаболчеран асанехь кхоалгӀаниг.
Белла
- Осташко, Николай Андреевич ((1935 шеран 3 февраль — 2013 шеран 12 август) — советски а, и Российн а еза атлетикан тренер, Российн Сийлахь тренер;
- Саракаев, Хьамзат ИбрахӀим-Бекан воӀ (1927 шеран 31 декабрь — 2013 шеран 17 апрель) — нохчийн берийн йаздархо, поэт, журналист, гочдархо, Нохчийн Республикин йаздархойн бертан декъашхо, Российн йаздархойн бертан декъашхо, Российн журналистан бертан декъашхо;
- Мандела, Нельсон (1918 шеран 18 июль — 2013 шеран 5 декабрь) — хьалхара Къилбера Африкин Республикин Ӏаржа президент, апартеидаца жигара къийсамхо, Машеран Нобелин совгӀатан лауреат.
- Хасбулатов, Асланбек Ӏимранан воӀ (1937 шеран 24 ноябрь — 2013 шеран 2 октябрь) — нохчийн Ӏилманча, историн Ӏилманийн доктор, Нохчийн пачхьалкхан университетан профессор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР а, ГӀалгӀайн Республикин а Ӏилманан Сийлахь гӀуллаккхо;
Хьаьжа кхин а
Билгалдахарш
- ↑ «Год охраны окружающей среды» в России. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 16 август. Кху чуьра архивйина оригиналан 2013 шеран 6 августехь
- ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 30 декабря 2011 года № 825-рп «О проведении Года Российской Федерации в Федеративной Республике Германия и Года Федеративной Республики Германия в Российской Федерации». ТӀекхочу дата: 2020 шеран 1 июнь. Архивйина 2020 шеран 27 июлехь
- ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 13 февраля 2012 года № 53-рп «О проведении Года российского туризма в Китайской Народной Республике и Года китайского туризма в Российской Федерации». ТӀекхочу дата: 2020 шеран 1 июнь. Архивйина 2020 шеран 27 июлехь
- ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 30 сентября 2012 года № 439-рп «О проведении Года Российской Федерации в Королевстве Нидерландов и Года Королевства Нидерландов в Российской Федерации». ТӀекхочу дата: 2020 шеран 1 июнь. Архивйина 2020 шеран 30 августехь
- ↑ Указ президента Республики Беларусь 29 ноября 2019 г. № 537 «Об объявлении 2019 года годом бережливости». Архивйина 2014-01-10 — Wayback Machine
- ↑ Минувший 2013 год вошёл в десятку самых теплых с середины XIX века. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 25 май. Архивйина 2014 шеран 25 майхь
- ↑ ВМО: 2013 год напомнил о возможных катаклизмах из-за изменения климата. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 25 май. Архивйина 2014 шеран 25 майхь
- ↑ Выдача универсальных электронных карт начинается в России. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 1 январь. Архивйина 2013 шеран 15 январехь
- ↑ Украина стала председателем ОБСЕ. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 1 январь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2013 шеран 13 январехь
- ↑ Федеральный закон от 28 декабря 2012 года № 272-ФЗ. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 2 январь. Архивйина 2013 шеран 15 январехь
- ↑ Abbas replaces 'PNA' with Palestine. Архиван копи 2013 шеран 12 мартехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ(ингалс.)
- ↑ Information Ministry to Use ‘State of Palestine’ on Press Cards Архивйина 2013-01-15 — Wayback Machine. — WAFA, 8 января 2013 года.(ингалс.)
- ↑ Палестина провозгласила себя государством Архиван копи 2013 шеран 13 январехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ — УНӀАН, 05.01.2013.
- ↑ Палестинская автономия провозгласила себя государством Архиван копи 2013 шеран 13 январехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ — Подробности, 05 января 2013.
- ↑ США не будут называть Палестинскую автономию «Государством Палестина». Русская служба «Голоса Америки» (2013 шеран 8 январь). ТӀекхочу дата: 2013 шеран 13 январь. Архивйина 2013 шеран 19 январехь
- ↑ State of Palestine Name Change Shows Limitations (инг.). Associated Press (2013 шеран 7 январь). ТӀекхочу дата: 2013 шеран 13 январь. Архивйина 2013 шеран 19 январехь
- ↑ Ливия отказалась от названия «Великая Джамахирия». ТӀекхочу дата: 2013 шеран 9 январь. Архивйина 2013 шеран 13 февралехь
- ↑ Войска Франции вступили в бой с исламистами в Мали. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 11 январь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2013 шеран 13 январехь
- ↑ В Чехии стартуют выборы президента. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 11 январь. Архивйина 2013 шеран 11 январехь
- ↑ Во втором туре выборов президента Чехии встретятся экс-премьер и глава МИДа.
- ↑ Пакистанский богослов ведёт сторонников на "Марш миллионов" в Исламабаде, Росбалт (2013, 13 январь). Архивировано 10 июнехь 2015 года. Дата обращения: 11 майхь 2019.
- ↑ Власти Кубы выпустили своих граждан за границу. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 14 январь. Архивйина 2013 шеран 10 ноябрехь
- ↑ Нобелевскую премию по медицине присудили за везикулярный транспорт. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 26 октябрь. Архивйина 2013 шеран 29 октябрехь
- ↑ Лауреаты Нобелевки по химии помогли увидеть детали биопроцессов. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 26 октябрь. Архивйина 2013 шеран 29 октябрехь
- ↑ Лауреатом Нобелевской премии по литературе стала канадская писательница Элис Мунро. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 26 октябрь. Архивйина 2013 шеран 29 октябрехь
- ↑ Нобелевскую премию мира присудили борцам с химоружием. Архиван копи 2013 шеран 29 октябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ Лента. Ру
- ↑ Нобелевская премия по экономике присуждена учёным из США. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 26 октябрь. Архивйина 2013 шеран 29 октябрехь