Бусалба нехан Керла шо

Цул сов, керста пачхьалкхашкахь санна доцуш, дукхахйолчу исламан пачхьалкхашкахь шо хийцар дезде лоруш дац оцу дийнахь, динехь болчара маьждигашкахь ламазаш до, хьижрах лаьцна хьехам бо^[2][3].

Цхьайолчу бусулба пачхьалкхашкахь Керла шо даздар низамо дуьззина дихкина ду.

Исламан динан рузма беттан беттанашца лела, 354 йа 355 дийнах лаьтта. Бусулба шо григорианан шарел 11-12 дийнахь доца хиларна, цуьнан дӀадолоран хан григорианан системехь «лелалуш» йу, шарахь билгалйаьккхинчу хенаца хийцалуш. Цхьайолчу исламан хьук керла бутт (цундела керла шо) меттигерчу беттан хьажарца къасто гӀоле хеташ делахь а, дукхах йолчу исламан рузманца лелачу пачхьалкхаша (масала, СаӀудийн Ӏаьрбийчоь) а, исламан институташа а леладо астрономин хьесапаш

Бусалба наха, шайна йукъахь керста пачхьалкхашкахь бехаш берш а болуш, дукхахьолахь Керла шо даз ца до йа бусалба а, йа керста а рузманца, хӀунда аьлча бусалбашна Керла шо деза де лоруш дац, ткъа Керла шо керста рузманца даздар низам дохош ду^[4][5]. Бусулба пачхьалкхашкахь керста рузманца Керла шо даздар йа дӀоггара «ца магош» ду, йа ма-дарра дихкина ду, масала, Брунейхь, шен низамаш шарӀан бух тӀехь долчу, цунах лаьцна гӀуда(оьр.)нохч. тохарца йа пхеа шаре кхаччалц набахтехь йаккха хан тохарца догӀуш ду. Советан пачхьалкх хиллачул тӀаьхьа цхьа могӀа бусулба пачхьалкхашкахь, СССР-ера керста керла шо даздаран ламаст ирс эцначу, тенденци йу керста керла шо даздар Новрузца хийца^[6].

Бусалба динехь Керла шо даздар ламаст дацахь а, дукхахболчу бахархоша бусулба дин тӀеоьцучу дуьненан пачхьалкхашкахь даздаран цхьаьнакхетарш дӀахьо. Иштта хьакхалуш ду Россин цхьаболу бахархой бусулбанаш бехачу регионехь а: Нохчийчоьнах а, ГӀебарта-Балкхаройчоьнах а, Кхарачой-Чергазийчоьнах а, Дагестанах а, ГӀалгӀайчоьнах а, Башкирийчоьнах а, Татарстанах а.

Бусалба наха Ӏадатехь Керла шо даздеш дацахь а, дукха динан дайша чӀагӀдо, дуьненан дезденаш бусалба дино къобалйина йолу дешаран а, оьздангаллин а агӀонаш йолуш хилар: совгӀаташ дар, гергарчаьрца а, доттагӀашца а цхьаьнакхетарш, дика а, ирсе хилар а лаар^[7].