Мовлад

Мовлид винчу денна санна Пайхамара а, цуьнан асхьабаша а, хьалхарчу тӀаьхьенаша а даздина ца хилла.

Бусалба нах. Дуьххьара иза даздина Мисарахь Фатимидийн(оьр.)нохч. заманахь (297/909-567/1171). Юьхьанца мовлид Ӏедалан лакхарчу даржхоша бен ца дора. Фатимидаша (и.дӀ.кх.а шииташа) иштта даздина Ӏали ибн Абу ТӀалибан а, цуьнан зудчун Фатимин а мовлид. Мовлид бусалба динехь бидӀат (бидӀат) ду бохуш, суннатийн Ӏеламнаш чӀогӀа дуьхьал хилла цунна^[1].

«Мовлид дӀадахьаран дика Ӏалашо» (Ӏаьрбийн маттахь: "حسن المقصد في عمل المولد ") цӀе йолчу историкан а, теологан а ал-Суютин (1445—1505) фатваца, мовлид даздан юьхьарлаьцнарг хьаькам ву. Эрбил Музаффаран . ад-дин Кукбури (велла 1232 шарахь). Ас-Суютис дийцарехь, Музаффар ад-дин «нийсонца а, Ӏилманца а» хьаькам хилла, цу гӀуллакхца «АллахӀана герга кхача» дагахь хилла, ткъа цу заманан Ӏеламнаха а, даздарехь дакъалаьцначу Ӏеламнаха а (сулаха) къобал ца дина и. Амма кхин а хьалха хаамаш бу шиӀатийн ФатӀимидийн династино (909—1171 шерашкахь урхалла дина) мовлид даздарх лаьцна а, кхиберш а, ас-Суютийс мовлидах лаьцна шен фатва яздеш тидаме ца оьцуш битина болу хаамаш. Цуьнан бахьана хила тарло, цу хенахь бусалба нахана юкъахь мовлид дӀаяхьар низамехь хиларх лаьцна дуьхь-дуьхьал ойланаш хилар, ткъа и дезде къобалдинчу ас-Суютис Музаффар ад-дин цӀе тиллина хилар, динан суннатийн бухбиллархо санна, ткъа Фатимидаш, ша авторца хилла ца Ӏаш, цул тӀаьхьа массо а суннитийн теологашца а Ӏаламат вон хьежамаш болуш хилла цуьнан. Изза хьал ду Мосулан шейха Ӏумар ал-Малла[ар] (велла 1174) мовлид даздарца а, иза Ибн Раджаба (велла 1393) динан керланашна хьалха лоруш вара. Иштта, Ас-Суютис тергал ца дира хьалха Нур ад-Дин Занги (велла 1174 шарахь) волуш а, Маккахь а мовлид даздарх лаьцна хаамаш. Нур ад-Дин суннаташна юкъахь дика цӀе йолуш хьаькам хилла, ткъа дуьххьара мовлид динарг цуьнан цӀе тиллинарг иза а воцуш, Мазаффар ад-Дин хилар кхето йиш ю цунах лаьцна хаамаш кӀезиг хиларца (1992 шарахь). дуьхьал дерг Эрбилехь хиллачу «хьалхарчу» мовлидах лаьцна долчу кхачам боллуш долчу хаамашца)^[2].

Мовлид карарчу хенахь шуьйра даздеш ду Шемахь а, Алжирехь а, Тунисехь а, Мароккохь а, кхечу бусулба пачхьалкхашкахь а. Мовлид къоман дезде санна къобалдина ду массо а бусулба нах дукха бехачу пачхьалкхашкахь, официалехь салафизман дин лелош йолу СаӀудийн Ӏаьрбийчоь а, Катар а йоцург. Пакистанехь иза официалан дезде ду, белхан доцучу кхаа дийнахь даздеш.

Мовлид доӀанаш дарх а, Дела хьехорах а, Пайхамар хастам барх а, стихаш дешарх а, цуьнан дахарх а, дуьненчу валарх а лаьцна лекцеш ешарх а лаьтташ ду. Мовлидехь Ӏадатехь ду бусалба наха тӀаьххьара Делан Элча лоруш волу Мухьаммад схьакхачарна хазахетар гайтар а, цунах Сийлахь-Везачунна баркалла дар а, Деле доӀанаш дар а, мискачу нахана сагӀа далар а, вовшашца Делан къамелаш дар а.

Мисарахь а, цхьайолчу кхечу Ӏаьрбийн пачхьалкхашкахь а и дезде къаьсттина дукха дезаш ду берашна. Массанхьа гучуйовлуш ю байракхашца кечйина кегий павильонаш, тайп-тайпанчу барамашкахь шекаран статуэткаш а юхкуш, «арусат ан-наби» — «Пайхамаран нускалш» — букъ тӀехь бес-бесара кехатан веер а йолуш.

Мухьаммад-пайхамар дийна волуш а, иза кхелхинчул тӀаьхьа хьалхарчу масех бӀешарахь а цуьнан вина де билгалдоккхуш ца хилла. Амма и ламаст цул тӀаьхьа бусалба юкъараллехь орамаш даьхна, XII бӀешарахь григорианан рузманца Шеман Ирбилан кӀоштан урхалхочо юкъадаккхар бахьана долуш. И дезде бусалба динехь тӀаьхьа дина бидӀат хилар ду иза даздарна дуьхьал болчеран коьрта аргумент.