Бусалбаниг

Iарбийн дешан муслиман маьIна ду «муьтIахь верг (АллахIан)» йа «Ша дIавелларг (АллахIан)» ислам дешан аналогица — «тиер», «тIеэцар». В. М. Порохован вариант: « …„бусалбаниг“ — „АллаххIан муьтIахь волу стаг“».

Стаг бусалба лору, нагахь цуо шахIадат далийнехь: «Аса тешалла до, АллахI воцург кхин Дела ца хиларх, аса йуха а тешалла до Мухьаммад (ﷺ) АллахIан Элча хиларх». Бусалбачеран дин лаьтта пхеа бIогIам тIехь. ШахIадаца кхин а исламан бIогIамаш ду: хIора дийнан пхиъ ламаз, Рамадан баттахь марха кхабар, закат далар, таро ялахь Макка хьаьж дар^[5][6].

Исламан парзаш доцуш, кхин а ялх бIогIам бу иманан, царех цхьаъ къобал ца бичи а бусулбаниг динара араволу. Уьш ду:

• АллахIах тешар;
• Маликех тешар;
• Сийлахь-Деза Жайнех тешар;
• ПайхIамарех (наби) а, элчанех (расуль) а тешар;
• Къемат-дийнах тешар;
• Къадрех, дерриг диканиг а, гIониг а АллахIан лаамца хуьлуш дуй хаар, тешар^[7].

Къуръанан пайхIамарш а, элчанаш а, царна тIехьабозурш а бусулба бу. Иштта Аль Iимран суратан 52 аятехь Iийса пайхIамаран وصلة= сахьабаш боху цуьнга: «Тхо — АллахIан гIоьнчаш ду. Тхо тешна АллахIах. Теш хилахь тхо бусалба хиларан!»^[8]. Къуръан доссале бусалбанаш декхарийлахь бара Мусага وصلة=, Давудега وصلة=, Iийсага وصلة= диссина Товратан, Забуран, Инжилан тIаьхьабаза.

Дерриг дуьненан бусалбанийн бараман маххадабо 1,7 млрд гергга ст.^[9]. Ислам ду дукхаллин барамца шолгIа, цхьайолчу МХГI хаамашца, дуьненахь уггаре сиха кхуьуш долу дин^[10][11].

90 % берриг бусалбанех лору шеш суннийш^[12]. ШолгIа бу исламан некъ шиIийш (10 %)^[13].

Бусалбанийн дукхаллийн барамца уггаре йоккха пачхьалкх — ХӀиндонези йу, цигахь беха 12,7 % дуьненара берриг бусалбанех, цул тIаьхьа йогIу Пакистан (11,0 %), Бангладеш (9,2 %), Мисар (4,9 %)^[14]. Бусалбанаш иштта дукха бу ХӀиндин, Цийн, Российн, Эфиопин пачхьалкхашкахь.

• Ислам
• АллахӀ
• Мухьаммад
• Сунниташ
• ШиӀиташ