1914 шо
| Григорианан рузма | 1914 MCMXIV |
| Юлианан рузма | 1913—1914 (14 январехь дуьйна) |
| Юлианан рузма византийн эрица |
7422—7423 (14 сентябрехь дуьйна) |
| Рум йиллинчара дӀа | 2666—2667 (4 майхь дуьйна) |
| Жуьгтийн рузма |
5674—5675 ה'תרע"ד — ה'תרע"ה |
| Исламан рузма | 1332—1333 |
| Шираэрмалойн рузма | 4406—4407 (11 августехь) |
| Эрмалойн килсан рузма | 1363 ԹՎ ՌՅԿԳ
|
| Цийн рузма | 4610—4611 癸丑 — 甲寅 Ӏаьржа старгӀа — баьццара цӀоькъалом |
| Эфиопийн рузма | 1906 — 1907 |
| ШирахӀиндин рузма | |
| - Викрам-самват | 1970—1971 |
| - Шака самват | 1836—1837 |
| - Кали-юга | 5015—5016 |
| Иранан рузма | 1292—1293 |
| Буддийн рузма | 2457 |
| Японин шераш дагардар | 3-гӀа шо Тайсё |
| Рузма чучхе | 3-гӀа шо чучхе |
1914 (эзар исс бӀе дейтталгӀа) шо Григорианан рузманца — високосан доцу шо, долалуш долу йеарахь. Иза вайн эран 1914 шо ду, 914 шо 2 эзарлагӀа шерашкахь, 14 шо бӀешеран, 4 шо 2-гӀа иттаннаш шерашкахь XX бӀешеран, 5 шо 1910-гӀа шерийн.
Хиламаш
1914 шо дара билгалдаьлла ладаме тӀегӀанехь Европере йахйелла политикин къоьлла, тӀеман коьрта бахьна хилира Сараевохь виер австрин Ӏаьршан когаметтавола стаг. Цул сов, кху шарахь йукъайелира авиакомпани Airboat Line, цуо йукъахийцира хьалхара рожера дуьненайукъара коммерцин аса Сент-Питерсберг — Тампа.
- 1 январь — Нигер эркан областера британин колонеш цхьаьнатоьхна «Нигерин колонеш а, протекторат а»[1].
- 22 январь — маьрша Албанин хьалхара ханна йолу правительство коьртехь Кемаль-бей ИсмаӀил волуш мукъайаьлла[2]. Албанин керла премьер-министр хилира Фейзи Ализоти.
- 4 февраль — Лимехь перун эскаран дакъош гӀевттира, дӀалецира президентан гӀала. Президент Биллингхёрст Гильермо дӀаваьккхира, араваьккхира махкара[3].
- 28 февраль — кхайкхийна Автономин Республика Къилбаседа Эпир этносан желтой.
- 1 март — Цийчоьнан Республика Дерригдуьненан поштан барт йукъа йахара.
- 8 март — Испанехь кортесашка харжамашкахь туьйлира монархисташ[4].
- 14 март — бина сербин-туркойн машаре барт, цуо меттахӀиттийра дипломатин а, консультацин а йукъаметтигаш Сербин а, Туркойчоьнан а, уьш йохийра Хьалхара Балканийн тӀамо, 1913 шеран Лондон берто чӀагӀдина хьелаш[4][5].
- 27 март — бельгин Ӏилманча-хирург Альберт Хастин исторехь аьтту болуш дуьххьала дӀа доцуш антикоагулянташ лелош цӀий доьттинарг.
- 21 апрель — АЦШ эскар охьадоьссина Веракрус портехь (Мексика)[6].
- 22 апрель — Мексико сацайо дипломатин йукъаметтигаш АЦШца.
- 14 май — Бакохан 20 маьхкдаьттакечдаран предприятешкахь а, типографешкахь а политикин 1 майн болх сацабар[7].
- 12 июнь — Желтойн геноцид: туркойн талорхоша Фокейхь Ӏусманийн желтой массашкахь байар.
- 15 июнь — Констанцехь Николай II цхьанакхетта Румынин паччахьца Кароль I[8].
- 28 июнь — Сараевохь виер: австрин Ӏаьршан когаметта хин волу Франц Фердинанд сербийн террористан Гаврило Принципан куьйга виеро[9] Июлан къоьлла йина.
Оцу шарахь бинарш
Хьажа кхин а: Категори:Бинарш 1914 шарахь
- 2 январь - Кузьмин, Павел Семёнович, Советан моряк-хибухархо. Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман дакъалацархо (велла 1943 шарахь).
- 4 январь - Жан-Пьер Вернан, французийн историк а, ширачу заманан антрополог а, антикаллин мифологин талламхо а (велла 2007 шарахь) .
- 11 январь - Михаил Андреевич Ларченко, Советийн эскаран капитан, Советийн-финнийн а, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман а декъахо, Советийн Союзан Турпалхо (1940) (велла 1991)
- 5 февраль - Уильям Берроуз, Ӏамерикан йаздархо (велла 1997 шарахь.
- 14 февраль — Юрий Петрович Киселев, советийн театран директор, актёр, хьехархо, РСФСР Халкъан артист (велла 1996).
- 15 февраль - Шакен Кенжетаевич Айманов, кхазакхийн советийн актёр, режиссёр, ССРС халкъан артист (велла 1970).
- 24 февраль — Уэлдон Кис, америкин поэт, исбаьхьалча, литературин йемалча, романист, драматург, джазан пианист, дийцарш йаздархо, кинорежиссер (велла 1955 ) .
- 8 марта - Яков Борисович Зельдович, советийн физик (велла 1987 шарахь.
- 31 март - Октавио Паз, Мексикин поэт, эссеист, гочдархо (велла 1998 шарахь.
- 3 апрель - Асгер Йорн, Данин исбаьхьалча (велла 1973 шарахь.
- 8 май — Ромен Гари (бакъйолу цӀе Роман Кацев), оьрсийн-жуьгтийн орамаш долу французийн йаздархо, кинорежиссер, тӀемало (ша-шена герз тоьхна 1980).
- 9 май.
- Карло Мария Джулини, италихойн дирижёр а, хьехархо а (велла 2005 шарахь.
- Николай Лукич Бабасюк, советийн суртдиллархо а, хьехархо а (велла 1983 шарахь.
- 13 май Висаитов, Мовлад Ӏаларойн воӀ (велла 1986 шеран 23 майхь) – 28 гвардейски дошлойн полкан баьчча, гвардин подполковник, Советийн Союзан Турпалхо.
- 15 май - Тензинг Норгай, шерпийн альпинист, Керла Зеландин альпинистца Эдмунд Хиллари, Британин экспедицин дакъа 1953, Джон Хант куьйгаллехь хилла) дуьненахь дуьххьара хьалаваьлла дуьненан уггар лекха лакхенна тӀе Эверестан (велла 1986).
- 18 май - Алла Николаевна Баянова, румынийн а, советийн а, оьрсийн а эстрадан йишлакхархо, оьрсийн эшарш а, романсаш а локхуш хилла. Российн халкъан артист (йелла 2011 шарахь).
- 22 май — Волков Василий, Советийн Союзан Турпалхо, ЦӀен Эскаран баьчча, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман дакъалацархо (велла 1996 шарахь).
- 1 июнь - Герц Давидович Цомык, советийн виолончелист, 1933 шарахь Москохахь дӀайаьхьначу Йерригсоюзан кхочушбаран музыкантийн къовсаман 1-ра совгӀатхо (велла 1981 шарахь).
- 10 июнь - Саидов, Билал СаӀидан воӀ (велла 1994 шеран 15 ноябрь) — нохчийн йаздархо, поэт, драматург, актёр, режиссёр, гочдархо;
- 15 июня - Юрий Владимирович Андропов, 1982—1984 шерашкахь ССКП ЦК инарла секретарь, 1983—1984 шерашкахь ССРС Лакхарчу Кхеташонан Президиуман председатель (велла 1984).
- 19 июнь - Антоний, Соурожски митрополит, мозгӀар, философ, хьехамча (велла 2003 шарахь.
- 21 июнь - Викри Уильям, Ӏамерикан экономист, 1996 шарахь Экономикин Нобелан совгӀатан лауреат «информацин асимметрехь шен таллам барна» (велла 1996 совгӀат делла веллачул тӀаьхьа кхо де даьлча).
- 30 июнь.
- Маршал Франсиско да Коста Гомес, Португалин президент 1974—1976ш (велла 2001).
- Владимир Николаевич Челомей, механикин а, урхаллин процессийн а декъехь советийн Ӏилманча, ССРС ӀА академик (велла 1984).
- хууш дац Гучигов, Ӏели Аюбан воӀ (велла 1957 шеран 29 сентябрь) — нохчийн XX бӀешеран хьалхара эхан пачхьалкхан гӀуллакххо, Сийлахь-Боккха даймехкан тӀеман декъашхо, гвардин майор.
- 5 июль - Жорж де Годзински — финнийн композитор, дирижёр, профессор (1985 шарахь дуьйна), пианист (велла 1994).
- 16 июль - Михаил Иванович Томчаный, Закарпатье йаздархо (велла 1975).
- 20 июль - Маса Ниеми - финнийн актер (велла 1960 шарахь.
- 1 август.
- Григоль Абашидзе, гуьржийн поэт (велла 1994 шарахь.
- Дуся Виноградова, Виноградован болам йуьхьарлаьцнарг (йелла [[1962] шарахь].
- 9 август - Тове Янссон, финнийн йаздархо зуда (йаздина шведийн маттахь), 1990 шеран гӀарадаьллачу туьйранийн мумий-тролах лаьцна автор (велла [[2001] шарахь].
- 23 август - Лев Озеров, оьрсийн поэт а, гочдархо а (велла 1996й шарахь)
- 26 август - Хулио Кортасар, Аргентинин йаздархо (велла 1984 шарахь.
- 15 сентябрь - Йенс Отто Краг, Данин пачхьалкхан а, политикийн а гӀуллакххо, 1962Ӏ1962—1968 а, 1971 а — 1972 шерашкахь Данин премьер-министр (велла 1978).
- 23 сентябрь
- Астраханцев Сергей Васильевич Кеп:WaybackӀurl=http://tmn13.ucoz.ru/index/0-45 - Советийн пачхьалкхан Турпалхо. Велла 1943 шарахь.
- Батукаев Харон, хьалхара нохчийн режиссёр, Нохч-ГӀалгӀайн драмин театран коьрта режиссёр, Джамбул гӀалахь Оьрсийн областан драмин театр йиллинарг, Нохч-ГӀалгӀайн АССР халкъан артист (велла 1999 шарахь)
- 2 октябрь - Юрий Борисович Левитан, Йерригсоюзан радион диктор, ССРС Министрийн Кхеташонан Пачкоман телевизион а, радиоэфирийн а диктор, ССРС халкъан артист (велла 1983).
- 7 октябрь — Йозеф Франтишек, чехословакин летчик-ас, Дуьненан ШолгӀа тӀамехь Британин тӀеман декъашхо (велла 1940).
- 15 октябрь - Мухьаммад ЗахӀир-Шах, 1933 - 1973 шерашкахь ОвхӀанан паччахь (велла 2007).
- 8 ноябрь - Норман Ллойд, американ актёр (велла 2021).
- 9 ноябрь - Колин Грей, Керла Зеландин летчик-ас, Дуьненан ШолгӀа тӀеман декъашхо (велла 1995).
- 14 ноябрь - Карлос Кастильо Армас, 1954—1957 шерашкахь Гватемалин президент (вийна 1957.
- 2 декабрь - Мартин Бронфенбреннер, американ экономист (велла 1997 шарахь).
- 15 декабрь - Татаев, Ваха Ахьмад воӀ (велла 1977 шеран 13 август) - Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан исбаьхьалча, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Лакхара Кхеташонан Депутат, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, оьздангаллин министр.
- Курумова, Селима (1914 шо, Соьлжа-ГӀала — 1968 шо) — нохчийн йаздархо.
Кхелхина
Хьажа кхин а: Категори:Белларш 1914 шарахь
- 2 апрель - Пауль Хейзе, немцойн йаздархо (вина 1830).
- 6 апрель - Виктор Иванович Василенко, оьрсийн а, украинийн а этнограф а, статистик а; «ЭСБЭ» авторех цхьаъ (вина 1839 шо литературехьӀ1839).
- 10 июнь - Александр Навроцкий, Российн поэт а, драматург а (вина 1839).
- 31 июль - Жан Жорес, французийн политик (вина 1859 шеран 3 сентябрехь).
- 20 август - Пий Х, Руман папа (1903-1914) (вина 1835).
- 8 сентябрь - Пётр Николаевич Нестеров, Российн тӀеман летчик (вина 1887).
- 10 октябрь - Карол I, Румынин паччахь (вина 1839).
- 9 ноябрь - Иосиф Николаевич Ливчак, Российн изобретатель а, публицист а (вина 1839).
- 16 декабрь - Иван Зайц, хорватийн композитор а, дирижер а (вина 1832).
Нобелан совгӀаташ
- физика - Макс фон Лау - «Кристаллашца рентгенан дифракци карорна».
- хими - Теодор Уильям Ричардс - «Дуккха а химин дакъалгийн атомийн масса нисйарна».
- Медицина а, физиологи а - Барани Роберт - «Вестибулярни аппаратан физиологин а, патологин а тӀехь болх барна»
- литература - СовгӀат ца делла.
- Машаран совгӀат - СовгӀат ца делла.
Билгалдахарш
- ↑ Глущенко Е. А. Первая республика в Нигерии / М., 1983 — С. 21.
- ↑ БСЭ 3-е изд. т. 12 — С. 30.
- ↑ Альперович М. С. Слёзкин Л. Ю. История Латинской Америки / М. 1981 — С. 187.
- ↑ 1 2 Полная хронология XX века / Н. Уильямс (автор-составитель).— М.: Вече, 1999.— С. 71
- ↑ Ключников Ю. В., Сабанин А. В. Международная политика новейшего времени в договорах, нотах и декларациях. Ч. 1. От Французской революции до империалистической войны / М.: Литиздат НКИД, 1925 — С. 380.
- ↑ Альперович М. С. Слёзкин Л. Ю. История Латинской Америки / М. 1981 — С. 294.
- ↑ СИЭ т. 1 — С. 257.
- ↑ Краткая история Румынии / М., 1987 — С. 513.
- ↑ БСЭ 3-е изд. т. 19 — С. 341.