Японин хӀорд
Япо́нин хӀорд (яп. 日本海, にほんかい нихонкай, кор. 동해?, 東海? тонхэ — «малхбален хӀорд», КХДР а, РК а бевза кор. 조선동해?, 朝鮮東海? чосон-тонхэ — «Малхбален-Корейн хӀор» санна) — Тийна Ӏапказ йукъара йистера хӀорд, къаьста цунах Японин гӀайренашца. Луларчу Охотин хӀордах къаьстина Сахалин гӀайренца, луларчу Можа хӀордах — Корейн ахгӀайренца. Схьабаларца бу кӀорга хин псевдоабиссалан чоьхьара шельфан депресси, цуьнан уьйр йу кхечу хӀордашца а, Тийна Ӏапказца а 4 хидоькъен чухула: Корейн (Цусимин), Цугару (Сангаран), Лаперуза (Соя) хидоькъе, Невельскийн хидоькъе. Российн, Японин, Республика Корейн, КХДР бердех кхета. Къилбехьа чубогӀу Куросио цӀе йолу бовха леламан га.
Майда — 1 062 000 км²[1]. Уггаре кӀорга меттиг — 3742 м (41°20′ къ. ш. 137°42′ м. д.HGЯO). ХӀордан къилбаседа дакъа гӀорадо.
Географи а, геологи а
Японин хӀорд кхоллабелла орогенез йолчу хенахь Японин архипелаган махка тӀаьхь миоценехь.
ХӀинца Японин хӀорд къевлина бу Российн материкан декъо а, Сахалин гӀайрено а къилбаседа агӀор, Корейн ахгӀайрено малхбузехь, Японин гӀайренаша Хоккайдо, Хонсю, Кюсю малхбалехь а, къилбехахь а. Кхечу хӀордашца уьйр йу пхеа хидоькъенна чухула: ГӀезалойн хидоькъен чухула Азин материкан декъанна а, Сахалинна а йуккъехула; Лаперуза хидоькъен чухула Сахалинна а, Хоккайдона а йуккъехула; Цугару хидоькъен Хоккайдона а, Хонсюна а йуккъехула; Канмон хидоькъен Хонсюна а, Кюсюна а йуккъехула; Корейн хидоькъен Корейн ахгӀайренна а, Кюсюна а йуккъехула.
Корейн хидоькъе лаьтта Малхбуза татолах а, Цусимин хидоькъех а Цусима гӀайренна шинне агӀор. Хидоькъеш кхоллайелла тӀаьхьарчу геологин муьрашкахь. Царех уггаре ширанаш йу Цугару а, Цусима а. Уггаре тӀаьхьа кхоллайелла хидоькъе Лаперуза, иза кхоллайелла 60 000-11 000 гергга шо хьалха[2]. Массо хидоькъеш дикка гомха йу, максималан кӀоргалла 100 метр а, кхин кӀезга а йу. Цуо новкъарло йо Ӏапказца хи хийцарна, цуьнца цхьаьна дӀакъовлу Японин хӀорд луларчу хӀордех а, Ӏапказах а.
ХӀордан цӀе тилларх
Къилба Корейхь Японин хӀордах олу «Малхбален хӀорд» (кор. 동해), ткъа Къилбаседа Корейхь — Корейн Малхбален хӀорд (кор. 조선동해). Корейн агӀоно чӀагӀдо, «Японин хӀорд» цӀе дуьненан йукъараллина Японин империно тӀедиллина хилар, хӀунда аьлча 1910—1945 шерашкахь Корей йара Японин Ӏедалехь, ткъа пачхьалкхан Ӏедалан йиш йацара дӀаала къобалйинчу хенахь Дуьненаюкъара гидрографин организаци (IHO) 1929 шарахь арайаьлла «Ӏапказийн дозанаш а, хӀордаш»[3], Керейна хетариг тидаме ца ийцира.
Билгалдахарш
- ↑ Японское море // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
- ↑ Цитатийн гӀалат:
<ref>тег нийса йац; кхуbritтIетовжаран йоза йаздина дац - ↑ кшпЙ
Литература
- Советов, Сергей Александрович. Японское море // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Истошин, Юрий Владимирович. Японское море. — М.: Географгиз, 1959. — 80 с. — 25 000 экз.
- Шамраев Ю. И., Шишкина Л. А. Океанология / Под ред. А. В. Некрасова, И. П. Карповой. — Л.: Гидрометеоиздат, 1980. — 382 с.
- Растения и животные Японского моря. — Владивосток, 2006.
- Соколовский А. С. и др. Рыбы российских вод Японского моря. — Владивосток, 2007.
- Часть 1. Ракообразные (ветвистоусые, тонкопанцирные, мизиды, эвфаузииды) и морские пауки // Биота российских вод Японского моря. Том 1. — Владивосток, 2004.
- Брахиоподы и форониды // Биота российских вод Японского моря. — Владивосток, 2005. — Т. 3.
- Капреллиды (морские козочки) // Биота российских вод Японского моря.. — Владивосток, 2006. — Т. 4.
- Свободноживущие усоногие ракообразные и фасетотекты // Биота российских вод Японского моря. — Владивосток, 2006. — Т. 5.
- Турбеллярии-поликладиды, пиявки, олигохеты, эхиуры // Биота российских вод Японского моря. — Владивосток, 2008. — Т. 6.
- Японское море: энциклопедия / авт. и сост. И. С. Зонн и А. Г. Костяной; под ред. А. Н. Косарева. — М.: Междунар. отношения, 2009. — 420, [1] с.: ил., карт., портр. — Библиогр.: с. 418—420 (51 назв.). — 1000 экз.
- Добровольский А. Д., Залогин Б. С. Японское море // Моря СССР. — Изд-во Моск. ун-та, 1982.
- Японское море (физическая карта, масштаб 1:5 000 000) // Национальный атлас России. — М.: Роскартография, 2004. — Т. 1. — С. 283. — 496 с. — 3000 экз. — ISBN 5-85120-217-3.