Самаран хӀорд

Са́маран хӀорд^[1][2] (тагал. а, инг.  аSamar) — жима гӀайренашна йукъара Филиппинийн архипелагера хӀорд, цунна гуонаха ду гӀайренаш Самар малхбалехь, Лейте къилбехахь, Масбате малхбузехь, Лусон къилбаседехь. ХӀорд Тийна Ӏапказан йукъадогӀу^[3]. ХӀордан майда йу 3870 км², йуккъера кӀоргалла — 200 м^[4][5].

Къилбаседехьа хӀордан уьйр йу Филиппинийн хӀордца Сан-Бернардино^[en] хидоькъен чухула, къилба-малхбалехь — Лейте айманан чухула а, Сан-Хуанико^[en] хидоькъен чухула, къилба-малхбузехьа — Висаян хӀордца Масбат хидоькъе чухула, къилбаседа-малхбузехьа — Сибуян хӀордца Тикао^[en] хидоькъе чухула. ХӀордан акваторехь лаьтта дуккху гӀайренаш, царна йукъахь гӀайренаш Альмагро^[en], Билиран, Тикао, Нина, Дарам, кхин дерш. ХӀордан къилбехьа лаьтта Каригара бухта. Берд йистера гӀаланаш: Кальбаог, Катбалоган, Райт, Каригара (гӀайре Самар), Катаинган (Масбат), Наваль^?!, Сан-Хасинто (Тикао).

Самаран хӀордан ресурсаш дикка лахйелла, наггахь билгалйоккху экоцид. 1981 шарахь цуьнан хиш чохь 50 тайпа ловзаран чӀерий дара, амма гергарчу 10 шарахь и терахь лахделира итт кхаччалц сов чӀерийлецар бахьана долуш (къаьсттина Динамит лелош чӀерийлецарӀдинамит лелош). Йуккъера дийнахь лоцура 1960-гӀа шерашкахь 30 кг хиллачуьра 1981 шарахь 8 кг кхаччалц, 1991 шарахь 3,5 кг кхаччалц лахделира. Даккхий чӀерий дӀадевллачул тӀаьхьа чӀерийлецархоша кегийра тайпанаш леца долийра, цуо ира алсамдаьккхира медузийн дукхалла^[6].

ХӀордана гонаха долчу лаьмнашкахь хьаннаш дӀайахар бахьнехь алсамдаьлла Ӏорадаьхначу лаьмнашкара латта дайар а, сацкъар кхоллабалар а, цуо дузу маржанийн рифаш. 5% гергга рифаш бен ца йисина нийсачу хьолехь. Кхин цхьа тӀаьхье ю сацкъаран барам алсамбаларан — ЦӀен хӀорд тӀебар олуш йолу, цу хьолехь иза хуьлу паралитикин моллюскашна дӀовш далар бахьана долуш. Дуьххьара и тайпа хин хьаладалар тидам бина Самаран хӀорда тӀехь 1983 шарахь.