Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Сулейманан хӏорд

Сулейманан хӏорд (инг. Solomon Sea) — Тийна Ӏапказан гӀайренашна йуккъера хӏорд, лаьтта Сулейманан гӀайренашна а, Керла Британинина а, Керла Гвинейна а йукъахь.

Географи

Майда 755 эз. км², максималан кӏоргалла 9103 м, йуккъера кӏоргалла 2652 м[1][2]. ХӀордан йукъайогӀу Луизиада архипелаг, Нью-Джорджи а, Гуадалканал а гӀайренаш. Хин бухахь йолу Вудларк дукъо хӀорд боькъа Керла Британин (4000 м сов) а, Соломонан (4000 м) а басешка. Готта а, йеха а кӀорга хӀордан оьрнаш дӀасаяьржина бердашца: Керла Британи (8320 м), Бугенвилан (9103 м) а, Сан-Кристобаль (8487 м) а.[1]. Географин хьал Тийна ӏапказан къилба эхиган малхбузен декъера субэкваторан асанехь хин шен башхаллаш йу. Боккха ӏаткъам бо къилба эхиган тропикин муссонаша. Шеран хенан климат хийцайаларе ца хьоьжуш, иза коьртаниг амал йолуш йовха а, йочане а хенан хӏоттам болуш йу[3]. Декабрера март бутт кхаччалц цунна ӏаткъам бо Азин антициклоно а, Австралин баран минимо йеина факторш, цуо дӏасалелайо къилбаседа хӏаваан массаш, цуо алсама доху къилбаседа а, къилбаседа-малхбузен а мехаш. Гӏайренийн ламанан рельефан ӏаткъамца муссонан мехаш хуьйцу шен мох хьоькху агӏо, уьш хьоькху малхбузехьара, кӏезга къилба-малхбузехьара. Акваторин къилба дакъа циклонийн ӏаткъам бина хуьлу, цуо кхуллу штормаш, церан масалла 20—24 м/сек[4]. Шеран йуккъера хин тӏехулара температурин 27 °C сов йу, дуралла 34,5 ‰ йу. Шарахь 220 де кхуьйлина ду, ши мур бу догӏанийн мартехь а, сентябрехь а[5][6].

Хӏордан махкахь лаьтта Луизиада архипелаг, Нью-Джорджи а Гуадалканал а гӏайренаш. Хин бухара Вудларк дукъо боькъу хӏорд Керла Британин (4000 м сов) а, Сулейманан (4000 м) а боьранаш. Бердашна йуххехь ду готта а, деха а оьрнаш: Керла Британин (8320 м) а, Бугенвилан (9103 м) а, Сан-Кристобаль (8487 м) а.

Хетарехь, чӏорд кхолладала тарло Керла Британин кӀорга къилбаседехьа дӀасадаржарца доьзна, иштта архипелагийн тӀулгийн комплексан агӀонан аьрру агӀор дӀасалеларан жамӀехь архипелагаш Адмиралтейство - Керла Ирланди Керла Гвинейца йоьзна. Лаьттан кӀоргенан блокийн и хьийзарш а хуьлу кхузаманахь[7]. ХӀордан майдано кхуллу Сулейманан хӀордан экорегион, иза йу йуккъера ХӀиндин-Тийна океанан зоогеографин провинцин дакъа, ткъа малхбузехь цо дӀалоцуш ю Сулейманан гӀайренийн экорегион[8]. Шквалан мох болчу хенахь тулгӀенаш кхачало 1,5 м (кӀезиг 2 м), ткъа стигалкъекъачу хенахь уьш кхачало 3 м. Тропикан тайфунаш дӀасалелачу хенахь хӏорд тӀехь тулгӀенаш чӀагӀло, локхалла 8—9 м сов хила тарло. Ӏаьнан заманахь (июль-сентябрь) Тийначу ӏапказан хӀорд Къилба Экваторан лелам къилбаседехьара хӏорд чу йоьду, цул тӀаьхьа къилба-малхбалехьа а, къилба-малхбузехьа а гаьннаш доьду. Аьхка лелам йухаберзало. ТӀехула Ӏовраш алсам ю малхбузера а, къилба-малхбузера а декъехь, цигахь малхбален муссонан Ӏаткъамца уьш сихло 50—70 м/сек кхаччалц. КӀорга Ӏовраш хуьлу Тийначу океанан Ӏаткъам бахьнехь. Иза хуьлу коьртачу декъана къилба-малхбалехьа къилбаседа Сулейманан гӀайренашна малхбузехь лаьттачу кӀорга хӀордан оьрнаш чухула. И феномен уггаре а чӀогӀа гуш ду ӏапказан хи Сулейманан гӀайренийн боьранехула чудаларца, цигахь масалла хила тарло 5—6 м/сек лакхара. Хин кӀоштахь хин Ӏовраш кхоллало къилба-малхбалера Сулейманан архипелаган боьранашкахула йогӀучу ӏапказан хин Ӏовран тулгӀенаш бахьнехь: церан агӀо хуьлу коьртачу декъана малхбалера малхбузехьа.[9].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Залогин, Косарев, 1999, с. 314.
  2. ↑ Корт, Сальников, 1981, с. 9.
  3. ↑ Залогин, Косарев, 1999, с. 314—315.
  4. ↑ Залогин, Косарев, 1999, с. 316.
  5. ↑ Соломоново море / М. Г. Деев // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  6. ↑ Кеп:Британника онлайн
  7. ↑ Фейрбридж, 1980, с. 148.
  8. ↑ Mark D. Spalding et al. Marine Ecoregions of the World: A Bioregionalization of Coastal and Shelf Areas // BioScience Vol. 57 No 7. — 2007. — July/August. — P. 573—583. — DOI:10.1641/B570707. Архивйина 2021  шеран  7 декабрехь.
  9. ↑ Залогин, Косарев, 1999, с. 320.

Литература

  • Тихий океан / Ответственные редакторы В. Г. Корт, С. С. Сальников. — Наука, 1981. — 388 с. — (География Мирового океана).
  • Залогин Б. С., Косарев А. Н. Моря. — М.: Мысль, 1999. — 400 с. — (Природа мира). — ISBN 5-244-00624-Х.
  • Магидович И. П. Очерки по истории географических открытий. — М.: Государственное Учебно-педагогическое издательства Министерства Просвещения РСФСР, 1949. — 287 с.
  • Малаховский К. В. Соломоновы острова. — М.: Наука, 1978. — 96 с.
  • Энциклопедия региональной геологии мира. Западное полушарие (включая Антарктиду и Австралию) / Под ред. Р. У. Фейрбриджа. Пер. с англ. С. С. Филатова. — Л.: Недра, 1980. — 511 с.

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш