Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Сулавеси (хӀорд)

ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Сулавеси (маьӀнаш).

Сулавеси, Целебесан хӀорд[1] (малай. Laut Sulawes, хӀиндон. Laut Sulawes, тагал. Dagat Selebes) — Тийна Ӏапказан малхбузера декъан гӀайренашна йуккъера хӀорд. Лаьтта Сулавеси, Калимантан, Минданао, Сангихе гӀайренашна а, Сулу архипелагна а йукъахь. Филиппинийн а, ХӀиндонезин а бердаш дашадо. Къилбаседехьара къилбехьа даьржина 675 км, малхбалехьара малхбузехь 840 км.

ХӀордан майда 453 эз. км² гергга йу, кӀоргалла 6220 м[2], температура февралехь 27-28 °C, августехь — 28-29 °C[1], дуралла тӀехула 34,5 ‰ гергга йу, иза лахара йу океаначул, иза доьзна ду океан тӀехула йочанаш алсама хиларца хи Ӏаьнаре даларал[1]. ХӀодан боьра кӀорга йу, Ӏункара материкан басенца, кӀезиг кхиина шельф йу дикка нийса бухца. Къилбан декъехь къаста ор кӀоргалла 5000 метр сов. Хи тӀедар нийса дац ахдийнахь-буса ду 2 м кхаччалц лекха[3].

Сулу архипелагехь дукха маржанийн рифаш ду, ткъа Калимантан лоха бердаш коьртачу декъана дӀалаьцна мангран хьаннаш. ХӀордан йистехь хенан хӀоттам дукхахьолахь йовха а, тӀуьна а хуьлу, кест-кеста догӀанаш а, ткъес а хуьлу[1].

Хин циркуляци хӀоттайо Къилбаседа Пассатан леламо, иза гӀайренан бердашца Сулавеси чуйогӀу Минданао, хӀордан гонах сахьтан агӀорхьара лела, йуккъера масалла 0,2. -0,5 м/ сек. Сулавеси хӀорда тӀехула Тийна Ӏапказ чура хиш дӀадоьлху ХӀиндин Ӏапказ чу. КӀорга хидоькъеш бахьана долуш луларчу хӀордашца дика хийцало хи[1].

Сулавеси махлело ладаме хӀордан некъ бу. ХӀордан коьрта порташ — Венанг (Манадо гӀала) Сулавеси гӀайрен тӀера, Таракан иштта цӀе йолчу гӀайрен тӀера[4].

Дийнаташ

ХӀорд цӀа ду тайп-тайпанчу хин бахархошна. Тропикин климат[1] а, довха чекх са гуш долу хиш а таро йо къайладаха 580 гергга 793 кепах риф кхуллу кораллаш. Цара до уггаре биокепара маржанаш дуьненахь[5].

ХӀорда чохь Ӏаш ду шуьйра хӀордан дахар, шайна йукъахь киташ а, дельфинаш а, хӀордан уьнтӀпхьидаш, манташ, орлякан скаташ, барракудаш, марлинаш, можа пиллакийн тунецаш.[5].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Сулавеси // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  2. ↑ Celebes Sea | sea, Pacific Ocean (инг.). Encyclopedia Britannica. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 6 март. Архивйина 2019 шеран 30 июлехь
  3. ↑ СУЛАВЕСИ • Большая российская энциклопедия - электронная версия. bigenc.ru. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 6 март. Архивйина 2021 шеран 24 июнехь
  4. ↑ Сулавеси (море) // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
  5. ↑ 1 2 Celebes Sea - Sea in Pacific ocean. www.deepseawaters.com. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 6 март. Архивйина 2022 шеран 14 мартехь

Литература

  • Сулавеси // Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М. Воениздат, 1983. — С. 717. — 633 с. с ил., 30 л. ил.

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш