Чоьхьара Японин хӀорд
Чоьхьара Японин хӀорд (яп. 瀬戸内海 Сэто-Найкай, ма-дарра «Чоьхьара хӀорд-хидоькъе») — Тийна Ӏапказан йукъара хӀорд. Къилбаседехь а, малхбалехь а башабо Хонсю гӀайренан къилба бердан малхбузан берд, къилба-малхбузехь — Кюсю берд, къилбехахь — Сикоку берд. Малхбузехь Каммон хидоькъен чухула (хидоькъе Симоносэки) цхьанкхета Японин хӀордах, Тийна Ӏапказца хӀоттало хидоькъенаш Хаясуи а, Бунго а къилба-малхбузехь, Кии а, Наруто а малхбалехь[1].
Чоьхьара Японин хӀорд бу хидоькъен а, хӀордан майданийн а, цунна чу догӀу кӀорга хиш Харима-Нада, Бинго-Нада, Хиути-Нада, Аки-Нада, Иё-Нада, Суо-Нада. ХӀордан майда йу 18 000 гергга км²[2]. Бохалла малхбузера малхбалехьа 445 км[3], шоралла къилбаседехьара къилбехьа 15 тӀера 55 км. Х\орд коьртаниг гомха бу, йуккъера кӀоргалла йу 20-60 м[3]. Максималан кӀоргалла — 241 м[3]. Хи дуралла 30—34 ‰[3]. Хин тӀехулара температура августехь кхочу 27 °C гергга, февралехь — 16 °C гергга. Бердан аса Чоьхьара Японин хӀордан чӀогӀа хедийна йу. Дукха бухташ а, гӀайренаш а ду, тӀаьххьарнаш 1000 гергга ду. ХӀордан уггаре доккха гӀайре ду Авадзи. Бух къевлина сацкъарца гӀамаро йукъахь жагӀа а болуш, тулгаш а долуш[1][2].
Чоьхьара Японин хӀордан регион ширчу заманахь дуьйна ладаме транспортан роль ловзийна. Мэйдзинан муьрехь йолийна, сихха йинчу индустриализацино а, бахархой кхиаро а, йина Чоьхьарчу хӀордан регион коьртачех цха промышленноста йукъ хӀокху заманан Японан. Цуьнан тӀаьхье хилира кхерам гуонахьарчу кхоченна. 1934 шеран 16 мартехь кхоьллина къоман парк «Сэто-Найкай»[1].
Истори
Лору, таханлера Чоьхьара Японин хӀорд кхоллабелла 12-10 эзар шо хьалха шалам башарца хӀордан тӀегӀа хьала а йаьлла, хиш бухадахийтина аренан латтанаш Тюгоку а, Сикоку а регионашна йукъахь.
Неолитан заманахь дуьйна ду Чоьхьара Японин хӀорд коьрта транспортан некъ, цуо доьхку Кюсю гӀайренаш Кинки регионаца. Историн заманахь хӀордан маьӀна айаделла — цунна чухула дӀалора Японе Цийн цивилизацин кхиамаш. Некъ Саньо биллинчул тӀаьхьа а, Чоьхьара Японин хӀорд буьсура коьрта транспортан некъ.
Шен пайден географин хьал бахьнехь а, сурсаташ гулдалар бахьнехь а, хӀорд шен тӀе тидам бохуьйтура меттигера Ӏедалан. XII бӀешарахь самурайн тхьамдано Тайра-но Киёморис сехьа йаьккхина мехкан коьрта шахьар Киотора бердашка Чоьхьарчу хӀордан хӀокху заманан гӀалин Кобен кӀошта.
Хидоькъеш
- Мэнэко — Хонсю а, Симо-Камагари а гӀайренашна йуккъехула.
- Санносэ — Симо-Камагари а, Ками-Камагари а гӀайренашна йуккъехула.
ГӀайренаш
ТӀайнаш
- ТӀай Акинада (№ 1) — вовшех туху гӀайренаш Хонсю, Мэнэко, Симо-Камагари.
- ТӀай Камагари (№ 2) — вовшех туху гӀайренаш Симо-Камагари а, Ками-Камагари а.
- ТӀай Сэто — вовшех туху гӀайренаш Хонсю а, Сикоку а.
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 3 Кеп:Япония-ая
- ↑ 1 2 Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
- ↑ 1 2 3 4 Внутреннее Японское море // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
Хьажоргаш
- Регион Внутреннего Японского моря (инг.). www.anchorage.jp. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 5 декабрь.