Маржанийн хӀорд
Маржанийн хӀорд (инг. Coral Sea, фр. Mer de Corail) — Тийна Ӏапказ чуьра гӀайренаш йуккъера хӀорд, лаьтта Австралин, Керла Гвинейн, Керла Каледонин бердашна йукъахь. ТӀехулара майда — 4791 эзар км²[1]. Чухоам — 11470 эзар км³[1]. Уггаре кӀорга меттиг – 9174 метр[2], йуккъера кӀоргалла — 2394 м[1].
ХӀорд бара Дуьненан ШолгӀа тӀом чохь бина меттиг, цигахь дара коьрта Ӏоттадалар Японин империн, АЦШ, Австралин тӀеман-хӀордан ницкъийн. ХӀорд чохь дукха гӀайренаш а, рифаш а ду, кхин а дуьненахь уггаре доккха маржанийн рифийн система, иза ду Доккха Дуьхьалонан риф, иза 1981 шарахь кхайкхийна ЮНЕСКОн дерриг дуьненан тӀаьхьенан объект. Хьалхалера, 1975 шеран, маьхкдаьтта талларш сацийра, Дерриг дуьненан объектан кӀоштахь чӀерий лецарна барам хӀоттийра. Маржанийн хӀордан рифаш а, гӀайренаш а дукха олхазарш долуш а, хин фауна алсама йолуш а ду, иза гӀарайаьлла туристийн агӀо йу мехкан чоьхьах а, арахьа а.
Амал
Малхбузехь цуьнан доза ду Квинслендан малбален бедйистца, цуьнца цхьаьна Доккха Дуьхьалонан рифца, малхбалехь — Вануатуца (хьалха Керла Гебридаш) а, Керла Каледоница, ткъа къилбаседа-малхбалехь – къилба чаккхенца Сулейманан гӀайренашца. Къилбаседа-малхбузехь иза тӀекхочу къилба бердйистан Керла Гвинейн малхбален декъан, оцу йукъахь йу Папуа айма. Иза дӀауьй Тасманан аймица къилбехахь, Сулейманан хӀордца къилбаседехь, Тийна Ӏапказца малхбалехь. Малхбузехь цуьнан доза ду материкан бердца Квинслендан, ткъа къилбаседа-малхбузехь хӀоттало Арафуран хӀордца Торресовн хидоькъен чухула.[3]
Маржанийн хӀорд чохь болало Малхбален-Австралийн лелам. Иза кхоллало циклонан бурунан малхбузен декъехь, ткъа иза кхоьллина дуккха а кегийра леламаш[1].
Таллар
2020 шо кхаччалц картин тӀехь ца гайтина Маржанийн хӀордан рифийн кӀорга йоцу меттигаш бен. 2020 шарахь хӀордан цхьадолу кӀорга дакъош картин тӀехь гайтира хьалхалерчу дуккха а нуьрийн гидролокаторан система лелош, Шмидтан океанан институтан долахь долчу Ӏилманан кеман тӀехь, иза Папуа — Керла Гвинейхь пандеми бахьана долуш дӀадаьккхинчул тӀаьхьа. Робот кепара хин бухалара кема йухадогӀу дуьненахь дуьххьарлера хӀордан бухан дика даьхна суьрташца, цуо гойту Тийна Ӏапказан Доккха Дуьхьалонан рифан ладаме хӀордан кӀошт 1600 метр кӀоргене кхаьчна, хӀорда тӀехь 100 сахьт гергга хан яьккхинчу хӀорда бухара кеманан 14 хи чу Ӏуьрг даккхаран хенахь карта тӀехь гайтира 35 554 кв. километр (13 727 кв. миль) майда. Сиднейн университетан геолог Джоди Уэбстер а, Джеймс Кукан университетан хӀордан геолог Робин Биман а бара экспедицина куьйгалла деш, ткъа цуьнан накъосташа дистанцица Ӏуналла дора дайверан а, карта хӀотторан а процессашна. Наггахь бен ца хуьлу хӀордан дийнаташ къастийна социалан машанашкахула кхечу Ӏилманчашца суьрташ декъначул тӀаьхьа, амма талламхошна хетарехь, кинош тӀехь даьхна цхьадолу тайпанаш Ӏилманна дерриг а керла хила тарло. Билгалдаьлла карийнарг дара Hollardia goslinei цӀе йолу Triacanthidae тайпа, хьалха Гавайшкахь бен ца хилла, Tosanoides bennti, дуьххьара дийцина 2019 шарахь, цкъа а дийна ца гина.[4]
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 3 4 Маржанийн хӀорд // Конда — Кун. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 13).
- ↑ КОРА́ЛЛОВОЕ МО́РЕ : [арх. 17 ноябрехь 2019] / Деев М. Г. // Конго — Крещение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 231. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 15). — ISBN 978-5-85270-346-0.
- ↑ Coral Sea (инг.). www.britannica.com. Encyclopædia Britannica. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 10 октябрь. Архивйина 2015 шеран 7 майхь
- ↑ Slezak, Michael Coral Sea's deep-water reef secrets revealed as pandemic sees research ship redeployed (инг.). ABC. Australian Broadcasting Corporation (2020 шеран 18 июнь). ТӀекхочу дата: 2020 шеран 18 июнь. Архивйина 2020 шеран 22 ноябрехь
Литература
- Hopley David. The geomorphology of the Great Barrier Reef: development, diversity, and change. — Cambridge University Press, 2007. — ISBN 978-0-521-85302-6.
- Hopley, David; Smithers, Scott G.; Parnell, Kevin E. The geomorphology of the Great Barrier Reef: development, diversity, and change(ингалс.). — Cambridge University Press, 2007. — ISBN 0-521-85302-8.
Кхин дӀа темана тӀехь
 | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
