Можа хӀорд
Можа хӀорд (ций. 黄海, : Huánghǎi, кор. 황해?, 黃海? хванхэ, КХДР а, РК а девза кор. 조선서해?, 朝鮮西海? чосон-сохэ — «Малхбузен-Корейн хӀорд») — кӀезиг хи долу шельфан ах къевлина Тийна Ӏапказан йисттера хӀорд малхбузен бердашца Азин, Корейн ахгӀайренан малхбузехьа. ЦӀе тиллина хин бесах, иза можа ду цийн эркаша охьатекхо латта бахьнехь, масала, Хуанхэ, кӀеззига ченан мехашша.
Историн исправка
Европахойх дуьххьала Можа хӀордан бердаш тӀаьхь хилла Поло Марко.
1904 шеран 8 февралехь а, 10 августехь а Можа хӀордан чохь тасайелла оьрсийн а, японин а эскадраш 1904—1905 шерашкара оьрсийн-японин тӀамехь.
Физикин-географин очерк
Йукъара хаамаш
Можа хӀорд Азин латтанах чудулу, ЦХР, КХДР, Республика Корейн бердаш дашадо. БӀаьста ченан мехаш чӀогӀа хуьлу, хӀурдан кеманаш лелар сацо а дезаш.
Акватори йо Малхбузе-Корейн, Ляодунан, Бохайванан айманаш, церан йуккъера кӀоргенаш йу 20 м гергга[1]. ХӀорд кхоьллина дала боьалгӀа муьран ша бинчул тӀаьхьа. Лаьтта нисбинчу кӀезга хи долчу материкан гомхехь, къилбаседа-малхбузехь иза хӀоттало Бохайванан хидоькъица, къилбаседехь Махбузе-Корейн айманца, къилбехахь цуьнан доза ду Малхбузе-Цийн хӀордаца Корейн чаккхенан къилба-малхбузен асанца — Чеджудо гӀайренца — Янцзы (Чанцзян) эркан хикхочен къилбаседехьа материкан маьхбалехьа[2].
Майда йу 416 эз. км²[3]. Йуккъера хин чухоам 17 эз. км³. Дохалла 960 км. Шоралла 700 км.
Йуккъера кӀоргалла 38—44 метр[4], максимум — 106 м[3]. КӀоргалла цхьабосса тӀекхета къилбаседехьара къилбехьа 84—92 метр, къилба-малхбален йистехь — 105 метр. Грунт — сацкъар йа гӀум.
«Муса пайхамаран тамашена хӀума»
Ӏаламан хилам Чиндо а, Модо а гӀайренашна йуккъера хи декъадаларх, халкъехь оцу феноменах олу «Муса пайхамаран тамашена хӀума».
Къилба Корейхь Чиндо гӀайре ду, иза лаьтта къилба-малхбузен бердашца Чолла-Намдо провинцехь, иза ду шен барамца мехкан кхоалгӀа гӀайре. Чиндон гуо бина шортта кегийрачу гӀайренаша, ткъа Корейн ахгӀайренца, цуьнан уьйр йу доккхачу тӀайца. Кхузахь хуьлк фестиваль «Ёндынчжэ» (ХӀорд бекъабаларан), иза лерина йу цецвоккхучу Ӏаламан хиламан, иза тера ду «Муса пайхамаран тамашена хӀуманах». Хи дӀадоьчу хенахь Чиндо гӀайренна а, жима гӀайренна Модона а йукъара хи декъало 1—3-зза шарахь цхьана сохьтана «некъ» болу хӀордан бух тӀехула, цигаш дехьавалало когаш а ца тӀадош. Цхьана гӀайренна тӀера вукхунна тӀекхаччалц 2,7 — 2,8 км йу, «некъан» шоралла — 30—40 метр. Уггаре чӀогӀа хӀорд дӀабахар оцу мехкашкахь хуьлу гуьйре чекхйолуш а, Ӏай а, амма дукхаха болу туристаш богӀу Чиндо тӀе май болалуш, «Муса пайхамаран тамашена хӀума» гина ца Ӏаш, амма хӀордан бухара «новкъахула» буьйла а луш йохачу хенахь. И феномен хуьлу хӀорд тӀебаран а, дӀабахаран а башхо хиларна, ткъа уггаре дукха лаьттар доьзна беттан циклех, цундела фестиваль дӀахьо тап-тайпана хенахь, алсамо нисло май баттахь.
Хьажа кхин а
- Можа хӀорд чура тӀом
- Чемульпо уллера тӀом, хилла Корейн портехь Чемульпо Можачу хӀорд тӀахь.
Билгалдахарш
- ↑ Корт, Сальников, 1981, с. 134.
- ↑ Алепко, 2020, с. 122.
- ↑ 1 2 Корт, Сальников, 1981, с. 9.
- ↑ Корт, Сальников, 1981, с. 9, 134.
Литература
- Алепко А. В. Социально-экономическая география Китая. Учебное пособие для вузов. — М.: Издательство Юрайт, 2020. — 506 с. — (Высшее образование). — ISBN 978-5-534-13997-6.
- Залогин Б. С., Косарев А. Н. Моря. — М.: Мысль, 1999. — 400 с. — (Природа мира). — ISBN 5-244-00624-Х.
- Тихий океан / Ответственные редакторы В. Г. Корт, С. С. Сальников. — Наука, 1981. — 388 с. — (География Мирового океана).
- Энциклопедия региональной геологии мира. Западное полушарие (включая Антарктиду и Австралию) / Под ред. Р. У. Фейрбриджа. Пер. с англ. С. С. Филатова. — Л.: Недра, 1980. — 511 с.
Хьажоргаш
- Жёлтое море // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.
- Подводный мир: полная энциклопедия. Жёлтое море. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 28 февраль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2012 шеран 27 январехь
- Тематическая страница о северной части Тихого океана: жёлтое море. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 28 февраль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2010 шеран 1 мартехь