Къилба-Цийн хӀорд

Майда — 3 537 289 км², максималан кӀоргалла — 5560 м, йуккъера кӀоргалла — 1024 м, хин тӀехулара температура февралехь — 20 °C къилбаседехь — 27 °C кхаччалц къилбехахь, августехь кхочу 28-29 °C йерриг майданахь. Хин дуралла — 32-34 ‰. Аьхка а, гурахь а сих-сиха тайфунаш хуьлу. Хи тӀедар нийса дац, дийнан-бусан ду, кхин а эха дийнан-бусан ду, 4 м гергга.

Цийчура а, Японера а, Российра а порташкара Сингапуран хидоькъе кхаччалц а, йуханехьа Къилба-Цийн хӀорда тӀехь дӀадоьлхуш долу кеманаш Коьрта хӀордан некъ олучуьнца доьлху. И некъ уггаре а боца а, кхерамаза а бу, кеманаш лелош а бу.

Коьрта хӀордан некъан агӀонаш тӀехь Ӏуьллу гӀайренаш тайп-тайпана структураш йолуш йу. Парацелан гӀайренаш а, Спратли гӀайренаш а лоха йу, маржанийн гӀамарх лаьтташ йу, лахара кхуьуш йолчу ораматашца дӀасадаржийна ду. Царна йуккъехь Ӏуьллу дуккха а Маржанийн рифаш а, хи бухара атоллаш а. Къаьсттина дукха рифаш йу Нанша гӀайренашна йукъахь, цунах йоккха меттиг теллина йац ала мегар ду.

Грунт йаккхий кӀоргенашкахь — сацкъар а, гӀум а, ткъа гӀайренашна а, рифашна а гергахь — маржан. Новкъан къилба декъехь алсама йу гӀум, сацкъар, лахьорчаш, хи кӀезга долчохь — маржанаш, ткъа тархий гӀайренийн бердашца тархийн грунт.

Коьрта хӀордан некъаца леларна тӀеӀаткъам беш йолу коьрта фактор йу муссонашаш. Тайфунаш боккха кхерам латтабо Къилбаседа Цийн хӀорда тӀехь кеманашца лелачу хенахь. Цундела тайфунийн некъаш а, иштта уьш герга кхачаран билгалонаш а дика йевзаш хила йеза хӀордахошна. Тропикан циклонаш (тайфунаш) дукхахьолахь кхоллало Тийначу Ӏапказан тӀехула Филиппинийн гӀайренийн малхбалехьа 170° малхбален дохалле кхаччалц. Оцу кӀоштахь уггаре дукха тропикан циклонаш гуш йу, кхечаьрца дуьстича: йуккъера барамехь шарахь — 28, царех ах гергга ураганан ницкъ болу мох бу 9 — 12 балле кхаччалц. Цхьадолчу шерашкахь уьш 50 кхаччалц хуьлу тайфунийн уггаре дукха хан хуьлу аьхка а, гурахь а, тропикан конвергенцин зона экваторна тӀех герга ца хилча, океанан тӀехула лаххара а 27 °C кхаччалц йовха хуьлуш. Цу хьокъехь Къилба Цийн хӀорда тӀехула уггар дукха тайфунаш хуьлу август-сентябрь баттахь, ткъа уггар кӀезиг январь-апрель баттахь. Тайфунаш йолчу хенахь Къилбаседа Цийн хӀордан хиш чохь кхоллало йаккхий баран градиенташ, цуьнца цхьаьна лакхара мохан чӀогӀалла а. Вьетнаман бердашца тропикан циклонаш тӀелеттачу хенахь мохан чӀогӀалла йуккъера барамехь 20—30 м/с. Уггаре лакхара дӀайазйина мохан чӀогӀалла йу 48-50 м/сек. Цу кепара, 1964 шеран 8 октябрехь Ха Тинь провинци чуйаханчу «Клара» тайфунехь уггаре лакхара мохан чӀогӀалла йара 50 м/сек, ткъа 1968 шеран 13 августехь Нам Динь провинци чуйаханчу «Роза» тайфунехь 48 м/с йара.

• Таиланд: Бангкок
• Вьетнам: Хошимин, Хайфон
• Цийчоь: Сянган (Гонконг), Гуанчжоу
• Филиппинаш: Манила