Иран

Малхбалехь ОвхӀан-пачхьалкхаца а, Пакистанаца а, Малхбузехь Ӏиракъаца доза ду. Къилбседа-Малхбузехь Туркойчоьца а, Азербайджанац а, Эрмалойчоьца а, Къилбседа-Малхбалехьа Туркменица доза ду.

Къилбаседехь Каспий-хӀорданца а, Къилба-Малхбузехь ГӀаьжарийн чукхетта-хӀордаца а, Ӏоман чукхетта-хӀордаца, къилба-Малхбалехь Ӏаьрбийн хӀордаца аре йолуш йу ГӀажарийчоь. Хьалха заманна чохь дуьйна схьа дуьненна йовзаш хилла йу Персийн Пачхьалкх шен гуонехь къаьмнаш цхьаьна Пачхьалкх чу лаьцна хилла мохк бу и.

ГӀажарийчоьнан 67,5 % бахархой Ӏаш бу гӀаланашкахь. 2030 шарахь гергачу хьесапехь 80 % Ӏаш хир бу. Йокха гӀала йу — ТехӀеран гӀалахь 8,7 млн адам Ӏаш ду^[5] (14 млн в агломерации). ТехӀеранехь пачхьалкхан эханал дукха индустрин ницкъаш бу, цу йукъахь йу — автомобилан, электронни, герзан, химин, кхача арахецар. Шен йоккхаллица шолгӀачу меттигехь йу — Мешхед, иза йу шиитий лараме гӀала.

ГӀажарийчоьнан коьрта административан дакъош ду останаш (гӀаж. استان — ostān; мн.ч. — استانﻫﺎ — ostānhā), царна чуйогӀуш йу шахрестанаш (гӀаж. شهرستان), шахрестанийн чохь йу — бахшаш (гӀаж. بخش). Останан йокха гӀала дукхахьолахь коьрта гӀала хуьлу (гӀаж. مرکز — markaz). ХӀора останна урхалла деш губернатор ву (остандарс — استاندار). ГӀажарийчоьнан 31 остан йу:

1950 шоа кхачале ГӀажарийчоь йекъалуш йара 12 остан: Ардалян, Азербайджан, Белуджистан, Фарс, Гилян, Араки-Аджам, Хорасан, Хузестан, Керман, Ларестан, Лурестан и Мазендеран. 1950-м уьш кӀезиг йира 10, а тӀакха 1960 тӀера 1981 кхаччалц уьш дукху хиллира 28. 2004 шарахь ТехӀеран 3 остан йира, ТехӀеран 2010 шарахь 2 остан йира.