Курчалой-ГӀалин рузбан маьждиг

Шира маьждиг Курчалахь динера шайх Кунта-Хьаьжас (1796—1867). Мохкбовзархоша дийцарехь хьалхара шира маьждиг Курчалойх дина 1840 шерашкахь гергга. Маьждиг хьалха хилла жима жамӀатан маьждиг. ТӀаьхьа масийттаза шордина, йуха доьттина^[1].

1883 шеран хьолехь Курчалой-Эвлахь дара 12 маьждиг, рузбан маьждиг а, 11 жамӀатан маьждиг а^[2].

2007-чу шарахь Нохчийн Республикин куьйгалхочо Кадыров Рамзана дӀадолийра маьждиг шуьйра меттахӀоттор. 2008-чу шарахь керла маьждиг дан долийра, шира гӀишло дӀайаьккхира. Дукха хан ялале, керлачу рузбан маьждиган бухехь хьалхара тӀулг биллина, ткъа ширачу маьждиган бух тӀера тӀулгаш хиндолчун маьждиган дӀахӀиттийна. ГӀишло йина туркойн компанино, цо чекхйаьккхина проект 2009 шеран октябрехь.Курчалойн йуккъера маьждиг схьаделлар хилира 2009 шеран 5 октябрехь^[3].

Маьждиган архитектурано цхьаьнатоьхна ши хатӀ — классикан Ӏусманийн а, византин а. Курчалойн маьждиг хьажийна ду Бусалбачеран коьрта маьждиге, Хьарам маьждиге.ГӀишлонан конструкци чӀагӀйеш саййаш тоьхна. Маьждиг хаздина ду йейтта жимачу нартолца, царна йуккъехь, йиъ ахнартолца го бина, ткъа метр сов лакха хьалайолуш йу коьрта нартол^[4].

Маьждиган таж ду йоккха коьрта нартолца, ткъа метр сов лекха а, 15,5 метр диаметр а йолу. Маьждиган йерриг майда ю 1800 м² гергга. Къилбаседа агӀор 180 еакӀов метр майда йолу аьхкенан галерей, классикин шадирванан кеп йолуш, коьртачу гӀишлонна уллехь йу. Маьждиган малхбуза агӀор ламаз оьцу(оьр.)нохч. цӀа ду, шен тамашийначу архитектурица билгалдаьлла, чохь мармарца хаздина. Цунна дерригена а тӀетоьхна 47 метран йиъ момсар йу; царна хӀораннан а ши балкон йу. Цу чохь цхьана хенахь ламаз дан йиш йу пхи эзар кхаччалц стага. Маьждиган йуккъера неӀ хазйина ю йозано - шайх Кунта-Хьаьжин дешнашца. Маьждиган арахьара а, чоьхьара а пенаш кечдина ду мармарца - травертинца, ткъа чоьхьара декор кӀайн мармарах дина ду. Чохь П-кепара балкон йина шолгӀачу гӀаттан тӀегӀанехь. Маьждиган чоьхьара а, арахьара а басарш дина туркойн говзанчаша. Пенаш а, тхевнаш а, нартол а чуьра Къуръан тӀера айаташ йаздина ду. Маьждигехь кхозуш йаккхий люстраш йу Swarovski балурца кечйина.