ГихтӀара рузбан маьждиг

1874 шарахь Гихтахь дара 5 маьждиг, коьрта Джума маьждиг а, 4 вуьшта маьждиг а. Цхьа хан йаьлча, 1889-чу шарахь, паччахьан статистикаца, Гихтахь хӀинцале а 11 маьждиг дара^[1].

ГихтӀаюхь хилла шира рузбан маьждиг 1913 шарахь дина, 150 гергга стаг чутарвала йиш йолуш. 2015 шеран 2 январехь^[2]. керла маьждиг схьаделира, цу чохь пхи эзар кхаччалц муъмин стаг цхьана хенахь ламаз дан йиш йолуш, Бенойн Ильясан цӀарах долу маьждиг (Кишин Кунта-Хьаьжин мурд) — Кадыров Рамзанан дайх цхьаъ, иза махкахваьккхира Киши Хьаьжица цхьаьна 1864 шарахь^[3][4][5].

Динан гӀишлонан архитектурано цхьаьнатоьхна ши стиль: классически Ӏусманан а, византин а. ГихтӀара йуккъера маьждиг хьажийна ду бусулба нехан коьрта зиярт долчу агӀор — ал-Хьарам маьждиг (деза маьждиг). Маьждиган ерриг майда ю 2000 еакӀов метр гергга, цуьнан ницкъ бу 5000 сов стаг^[6]. Юккъехь рузбан маьждиган таж ду йоккха куполца, цуьнан локхалла 20 метр сов кхачало, ткъа диаметр 15,5 метр ю.

Коьртачу маьждиган луларчу территори тӀехь аьхкенан галерея а, бусалба нахана ламаз эцале хьалха лийча меттиг а ю. Маьждигна го бина 47 метр еха йиъ минарет ю, церан ши балкон а ю, нохчийн къоман орнаменташца кечйина ю. ГӀишлонан арахьара а, чоьхьара а пенаш травертинца дӀасадаржийна ду, иза къаьсттина онда тӀулг бу. Мармаран хӀордан Мармаран Адаси гӀайренан кӀайн мармар(оьр.)нохч. шуьйра лелайо чоьхьарчу меттигашкахь. Маьждиган уллера меттиг йоккха ю, аллейш йолуш парк а йолуш, дика Ӏалашйина газонаш а йолуш гӀашлойн некъаш а долуш. Коьртачу залехь ю йина мраморан минбар а, маьждиган пенах ламазан ниша а — михраб, кӀайн мраморах йина, Маккахьа хьаьжна, ламаз деш болчу нахана агӀо гойтуш. Юккъера зал йоккха куполца дӀакъевлина ю. Маьждиг чуьра серладоккхуш йолу люстраш гулйина хилар оцу гӀишлонан коьртачу декорацех цхьаъ ду. Верриг а 126 люстра ю, шайна юкъахь йоккхачу куполан 6 метр люстра а йолуш. ХӀораннан а дӀахӀоттам цӀестанах бина бу, ткъа дакъош цхьана декъехь дина ду. Уьш лакхарчу тӀегӀанехь долчу дешин хьаькхна ду. Маьждиган коьрта люстра цхьа эзар ши бӀе кила йозалла йолуш ю, иза серлайоккху 201 стогарца^[7].