Хьайбахера маьждиг

Хьайбахан маьждиг дина XIX бӀешарахь. 2018 шарахь маьждиган масштабан реконструкци йира^[1]. Хьайбахан маьждиг кхечаьрца дуьстича дийна дисира нохчий арабохурш а, шина тӀамехь а. ДӀадахна 74 шарахь цуьнан пенаш а, момсар а дийна дисира. ТӀулг буттучара цхьа пен чекхбаьккхира, маьждиган тхов тӀетиллира^[2].

Маьждиг Хайбах юьртан малхбален агӀор ду. Иза лаьтта кӀеззига таьӀначу меттигехь. Маьждиган уллохь ду бусалба нехан кешнаш. Моцкъарой эвла боьду некъ бу уллохь. Маьждиг шен михраб(оьр.)нохч. (къибла агӀор хьажийна) къилбехьа ду. ГӀишло цхьана гӀат тӀехь йу, планца нийса агӀонан (8,40 х 5,0 м), къилбаседин пенан планера мелла а арайаьлла михрабан апсида йу. Михрабан пенан буткъалла 0,73 метр бу. Пенаш вертикалан ду, лакхе йоцуш, нийса дӀахӀиттийна йекъа, кегийчу нийса агӀонан тӀулгех. ГӀишлонан арахьарчу маьӀӀехь кхин а массо а тӀулгаш хӀиттадо, пенаш чӀагӀдархьама.

Маьждиган чувоьдучу меттиган йиллина меттиг (1,82 х 1,02 м) лаьтта малхбузера пена тӀехь. Чувола йиллина меттиг къилбаседан пена уллохь ю. Конструкцин агӀор йиллина меттиг вайнехан архитектурин ламасташца йина йац: нийсачу тӀулган экъанах йина йу коран тӀехула йехкина линтелш. Къилбаседа пенах долу кораш нийса агӀонан ду, корийн Ӏуьргаш неӀарца нийса ду. Линтелш нийсачу экъанех йина йу. Кор схьадоьллу конструкцеш неӀарца цхьатерра ю. Корашна а, неӀаршна а цхьатерра шуьйра Ӏуьргаш ду. Чоьхьара меттиг лерина йу кӀеззигчу Ӏибадат деш болчу нахана.

Михрабан дӀахӀоттам гуш бу цунах лаьцна. ГӀишло тӀаьхьарчу муьран гӀишлошйаран оьздангаллин хӀоллам бу^[3].